Skip to main content

Full text of "A choice collection of Gaelic poems, with the third book of Homer's Iliad, translated into Gaelic; to which are added Galgacus's speech to the Caledonians. Pyrrhus and Fabritius, &c"

See other formats


Digitized by the Internet Archive 
in 2013 



http://archive.org/details/choicecollection1813macf 



A 



CHOICE COLLECTION 



OE* 



GAELIC POEMS, 



WITH THE 



THIRD BOOK OF HOMER'S ILIAD, 

TRANSLATED INTO GAELICI 



TO WHICH ARE ADDED 



GAI<GACUS'S SPEECH TO THE CALEDO- 
NIANS, 

PYRRHUS AND FABRITTUS, &e. 



EDINBURGH: 

Printed by C* Stewart. 

SOLD BY ». THOMSON, GREENOCK, 
YOUJÌG & CO. INVERNESSj & D, J?EÀT, PERXfl* 



1813. 



CO'-CHRUINNEACHADH 

DE 

DH' ORAIN AGUS DE LUINNEAGAIBH 

THAGHTA 

GHAE'LACH, 

MAILLE 

Ris an Treas T>uan de Sgeulachd na Tròidhe 
air a chuir an Gaelig o'n Ghrèugais, fyc. fyc. 

LE 

P. MACPHARLAIN. 



Cha b'e comunn an dà ghann 
A bha shannt orm bhi agam riut; 
Ach an rud a bhìodli agad thoirt uaiff 
*San rud a bhiodh uait thoirt duit : 
Cha b'ionann a's comunn nam Maor 
Air an taobhsa nach bitheadh gann : 
JB'e'n comunnsa tarfuing a nunn, 
Ach cha bu chomunn ach a nunn 'sa nali } 



DUN-EUDAINN; 

Clo-bhuailte le T. Stìubhvrtt 



1813. 



CLAR INNSIDH. 



Taobh, 



Gum beannuiche Dia long Chlann Raonuill.*.. I 

Oì Cairibh mi ri taobh nan Allt • 21 

Moch 9 smi 'g ìiridh 'madainn chèitein 27 

Grad èiridhfonn, a" s fìor-ghleus oirbh #2 

Tha Phoebus sna speuraibh — 37 

Thainig Earrach oirn m'an cuairt 44 

An dèis dhomh dùsga 'samhaduinn 59 

'Nuair ihig an Samhra geugach oìrn.-- 55 

Tharruing grian, righnam planad f snan reull 65 

A 9 dol th'ar Ault-an-t-siùcair 6$ 

JFiilt an Leomhaim chreuchdaich . 7(5 

Gur h-oil leam an sgeula sin 82: 

Tha mulad, tha mulad 8$ 

Jìeir soraidh uam le deagh-rùn buaidh 92 

San ochd-ceud-deug, a's bliadhna 9t 

A Mharai bhàn òg 'stu'n òigh th'air ni'aire-.. 105 

Mìle marbhaisg ort a shaoghaih ^ 107 

'Si so^n aimsir a dhearbhar. 112 

'Se Coire-cheathaich nan aighean siùbhlach .113 

Och nan och f mar a tamil 127 

Jl-oro Iain iaobh rium fhhi 

So deoch slainte GhaeHl ghasia ^7 

A nighean donn an t-sùgraidh 

'Se luatìubheui na h-igheana duibh . 4 



4 



laìn a Gleanncuaìch 136 

A nigheann donn na buaile 139 

Mo nighean dubh, thaboidheach dubh 141 

Hò rò gur toigh leinn drama 144 

A nighean bhoidheach 148 

H-orin ò irim h-ògu 150 

O faigh a nall an t-searrag 152 

Tha mi trom, duilich, trem _ 154 

'S daor a cheannaich mVn t-iasgach 158 

A Bhanarach dhonn a chruidh* 160 

Gur mhf tha fo mhulad.. ... 164 

H-illinn h-ò h-ì h-ò h~ù o h-ò — 166 

Ged a theid mi do m' leabuidh _ 169 

Mu rèitich an nìghean donn 172 

Jì-eitirin àirin urin o h-o ro.., ... i75 

'S cianaìl m'aigne o na mhaduinn 178 

(xiir e naigheachd na ciadain ... 180 

Och! a mhuìre mo dhunaidh _ _ _ ... 183 

An Treas duan de Sgeulachd na Tròidhe 187 

Prosnuchadh Ghalgacuis 209 

Pyrrhus agus Fabritius. . . . 214 



MEARACHDAN. 

Taobh. Sreath. 



27 


25 


arson 


shuibhlaich 


leugh 


shiubhlaich 


42 


29 




chithibhdoirbh 




chithibh doirbh 


49 


11 




cr'ann 




ceann 


55 


33 




Ghriann 




Ghrian 


61 


3 




thuathanch 




thuathanach 


69 


29 




siublach 




siubhlach 


443 


31 




riunn 




rinn 



OHAIN GHAE'LÀCH. 



BEANNUCHA LUINGE, 



Maiìle ri prosnucha Fairge, a rinneudh do 
Sgioba Biorluinn le Tighearna Chlann Raon- 

uill, le ALASTIOIR MAC DHOMHNUILL. 

CjJ UMbeannuiche Dia Long Chlann-Raon- 

A cheud là do chaidh air sàile, [uiH, 
E fein, 's a thrèin-fhir ga caitheamh, 

Trein a chaidh thar mathas chàich : 
Gam beannaich an Co-dhia naomh, 

An iunrais anail nan speur, 
Gun sguabta garbhlach na mara, 

G'ar tarruing gu Caìa rèidh. 
Athair a chruthaich an fhairge ! 

>S gach gaoth a sheideas as gach àird, 
Beannnich ar caol-bharc 's ar gaisgich, 

'S oum i fein 's a gasrai slan. 
A Mhic beannuich fein ar n-achdair 

Ar sìùil, arbehtein, s ar stiùir, 
'S gach droinip tha crochta r'ar craisiif; 

'S thoir gu cala sinn le d' iùl. 
Beannuich ar rachdan, 's ar slat, 

Ar crainn ar taoduibh gu leir 
A 



% Orain Ghae'lach, 



Ar stadh, 's ar tarruing cum falluin, 
'S na leigsa 'nar caramh beud. 

An Spiorad Naomh biodh air an stiùir, 
Seoladh è 'n t-iul a bhios ceart ; 

'S eol da gach long-phort fo'n ghrein, 
Tilgeamaid sinn fèin fo bheachd. 



Beannucha nan Arm. 

Gum beannuiche Dia ar claidhean, 

'S ar lannan spainteach, geur glas, 
3 S ar lùirichean troma màilieach, 

Nach geairte le faobhar tais ; 
Ar lannan cruaghach, 's ar gòrsaid, 

'S ar sgiathan an-dealbhach dualach ; 
Beannuich gach armachd gu-iomlan, 

Th' air ar n-iomchar 's ar crios-guala ; 
Ar boghannan foinealach iubhair, 

'Ghabhadh lugha ri uchd tuasaid ; 
'S na saighde beithe nach spealgadh, 

Ann am balgan a bhruic ghruamaich. 
Beannuich ar biodag, 's ar daga ; 

'S ar n-èile gast ann an cuaichein, 
? S gach trealaich cath agus còmhraig, 

Tha 'm bàrc Mhic-Dhomhnuill san uair so. 
Na biodh simplidheachd oirbh no taise, 

Gun dol air ghaisge le cruadal, 
Fad 's a mhaireas ceithir bùird dith, 

No bhios càraid shùth dhi fuaighte j 
'M fad 's a shnàmhas i fo'r casan, 

Na dh'uireas cnag dhi an uachdar, 
A dh' aindeoin aon fhuathas gam faic sibh, 



Oraht Ghae'lach. 



Na meataicheadh gart a chuain sibh : 
Ma ni sibh cothacha ceart, 

'S nach mothaich an fhairge sibh dìbli, 
Gun islich a h-àrdan 'sa beachd, 

'S gar cothacha sgairteil gun striochd i. 
Do chèile comhraig air tìr, 

M' ar faic i thu cinntean tais^ 
'S dòch' i bhogacha 's an stri, 

No chinntean idir ni's brais j 1 
'S amhuil sin ata mhuir mhor, 

Coisinn i le colg 's le sùrd, 
7 S gun ùmhlaich i dhuit fa-dheoi, 

Mar a dh' orduich Righ nan dùl. 



Prosnucbadh iumrai gu ionad seolai. 

Gun cuirt an lubhrach dhubh-dhealbhach 

An àite seolai, 
Sàthaibh a mach cleathan righne, 

Liath-lom còmhnard ; 
• Ràmhan mìn-lunnacha dealbhach, 

Socair eutrom, 
A ni'n t-iumra toirteil calma, 

Bos4uath, caoir-gheal ; 
Chuireas an fhairge 'na sradaibh„ 

Suas 'na speuraibh, 
*Na teine-siunnachain a' lasa, 

Mar fhras èibhlean ; 
Le buillean gailbheacha tarbhach, 

Nan cleth troma, 
A bheir ar bochd-thuinn thonn'aich , 

Lot le'n cromadh, 

A 2 



4 



Oraifi Ghae'lach. 



Le sgeanaibh nan ramh geal tana, 

Buala cholluin, 
Air mullach nan gorm-chnochd, ghleannach, 

Gharbhlach, thomach : 
O ! sìnibh 'stàrnuibh, agus lùbaibh, 

Ann sna bachdaibh ! 
Na gallain bhas-leathann, ghiùsaich 

Le lùs ghlac-gheal. 
Na fuirbinean troma, treuna, 

A' luidhe suas orr, 
Le'n gaoirdeanaibh dòideach, feitheàch, 

Gaoisneach, cnuachdach, 
Thogas 's a' leagas le chèile, 

Fo aon ghluasad, 
A gaithean liath-reamhar, rèithe, 

Fo bhàrr stuaghan ; 
Iurchuilich garbh 'an tùs clèithe, 

'Geubhach suas orr ; 
Iorram dhùisgeas an speurad, 

Ann sna guaillnibh; 
'Sparras a Bhìrlinn le sèitrich, 

Roi gach fuar-ghleann ; 
Sgolta na bòchd-thuinn a'beucaich, 

Le saidh chruai-chruim, 
Dhiumaineas beanntainin beustail, 

Roi da ghualain. 
Hùgan air cuan, nuallan gàirich, 

Heig air chnagaÌbh, 
Fathram le bras-ghaoir na bàirlinn, 

Ris na maidibh ; 
Raimh gam pianadh, 's bolgain fhola, 

Air bois gach fuirbi ; 
Na suinn laidir gharbha thòirteil, 

'S cop gheal iiimradh, 



Orain Ghae'Iach. 



' Chreanaicheas gach bord ga daroch, 

Bìgh a's iarunn ; 
'S lannan gan tilgeìl le staplainn, 

Chnap ri sliasaid ; 
Foirne fearail, a bheir tulga, 

Dugharra, dàichail, 
f Sparras a chaol-bhairc le giusaich, 

? N aodan aibheis, 
Nach pillear le frigh nan tonn dubh-ghorm, 

Le lùths ghàirdein ; 
Sud an sgioba neart'or, shùrdail, 

Air chùl àlaich, 
Phronnas na cuairteagan cùl-ghlas, 

Le roinn ràmhachd, 
Gun sgios gun airtneal gun lubadh^ 

Ri h-uchd gàbhaidh. 



9 2? sin an dìaìgh do na sea-fearuihh-deug, 
suidh air na ràimh, chum a h-iumra, fd'n 
ghaoith gu ionad seolai, do ghlaodh CaluM 
Garbh, Mac Raonail nan Cuan, lorram 
orra 7 's è air ràmò-braghad^ agus f s i so i, 

'S a nis o rìnneadh ur tagha, 
'S gur coltach dhuibh bhi 'n ar raoghain, 
Thugaibh tulga neo-chladharra dàicheil- 
Thugaibh tulga, &c. 

Thugaibh tulga neo-chearbach, 
Gun airsneal gun dearniad, 
A3 



6 



Orain Ghaelach. 



Gu freasdal na gail-bheinne sàil-ghlais. 
Gu freasdal, &c. 

Tulga danarra treun-ghlac, 
Aithris cnamhain a's feithean, 
Dh' f hàgas soilleir o cheuman an àlaich. 
Dh' fhagas, &c. 

Sgoba fonn'ar gun èislein, 
Ri garbh pbrosnach a chèile, 
lorram glejist ann o bheul fir ramhbràghad. 
Iorram, &x. 

Cogull ramh air na bacaibh, 
Leois, a's rusgadh air bhasaibh, 
'S raimh d'an sniomh ann an achlaisean ard- 
'S raimh, &c. [thonn. 

Biodh ur gruaidhean air lasadh, 
Biodh ur bois gun leob chraicinn, 
Fallas mala bras chrapa gular dhibh. 
Fallas, &c. 

Sìnibh, tàrnuibh, a's luthaibh, 
Na galiain liath-leothar ghiuthais, 
'S deanaibh uighe ro shruthaibh an t-sàile. 
'Sdeanaibh, &c. 

Cliath ramh air gach taobh dhith, 
Masga fairge le saothair, 
Dcl 'na stìll ann an aodan na bàirlinn. 
J)oì, &c 

Iumra cò'-lath glan gleusta, 
Sgolta bòc huinn a' beucaich, 



Orain Ghae'lach. 7 

Obair shunntach gun eislein gun f hàrdul. 
Obair, &:c. 

Buailibh co-tliromach trein i, 
Sealltuinn tric air a chèilc, 
Dùisgibh spiorad 'nar feithibh 'snar gàird'- 
Dùisgibh, &c. [nìbh 9 

Biodh a darach a' colluin, 
Ris na fiagh-ghleannaibh bronnach, 
S a da shliasuid a'pronna gach bàrlainn. 
'S a da, &c. 

Biodh an fhairge ghlas thonnach, 
Ag at 'na garbh mhothar lonnach, 
? S na h-ard-uisgeachan bronnach sa ghàirich. 
'S na, &c. 

A ghlas-fhairge sior chopadh, 
A steach mu da ghualain thoisich, 
Sruth ag osnaich a' sloistreadh a h-earr-linn. 
Sruth, &c*. 

Sìnibh, tàrnuibh, a's lùbaibh, 
Na gathain mhin lunuach chùl-dearg, 
Le iumaircidh smuis ar garbh.ghàirdein^ 
Le iumaircidh, &c. 

Cuiribh fothaibh an rugh ud, 
Le fallas mhàil'eàn a'sruth^ 
'Stogaibh seoil ri o Uist nan crà-ghiadh. 
'Stogaibh seoilj &c. 



s 



Orain Ghaelach, 



Dh? iumair iad 'an sin gu ionad seolaidh, 

ÀN sin thàr iad an seoil shioda, 

Gu f ìor ghasta, 
J Shaor iad na sea-raimh-dheug, 

A' steach ro'm bacaibh, 
Sgathadh grad iad sios ra sliasuid, 

Sheachna bhac-bhreid. 
Dh' orduich Clann-Raonuill d' an-uaislibh 9 

Sàr sgipirean cuain bhi aca, 
£Jach gabhadh eagull roi f huathas, 

No gne thuaireadh a thachradh. 



D/i' orduicheadh an diaigh an tagha nah T 
uìle duine dhol J an seilhh a ghrairf àraidh fein- 
J sna cho-lorg sin ghlaodhadh ri fear na stiuir 
suidh air stiuir ann sna briathraibh so ; 

Suitheadh air stiuir trom laoch leathun% 

neart'ar fuasga'lte, 
Nach tilg bun no bàrr na sùmaid, 

Fairge uaithe ; 
Claireanach taice'l, lan spiunnaidh, 

Pl<»c?ch, màsach, 
Min-bheumnach, fa'cleach, 

Furachail, lan nàìstin ; 
Bunnsai cud'romach, 

Garbh, sòcair, seolta, luth'or ; 
Airmseach, faighidneach, gun ghriornhag* 

Ri h-uchd tùilin j 

5 



Oraln Ghae'lach, Q 



"Nuair a chi e 'n f haìrge ghiobach, 

Teachd le bùirein, 
Chumas a ceann caol gu sgibidh ? 

Ris na sùghaibh ; 
Chumas gu socrach a gabhail, 

Gun dad luasgain, 
Sgod as cluas ga rian le amharc, 

Suil air fuaradh ; 
Nach caill aon oirleach na h-ordaig, 

Ga cheart chùrsa; 
'Dh' aindeoin bàrr sùmadain mara, 

Teachd le sùrdaig : 
Theid air fuaradh ieatha cho daingean^ 

Mas a h-èigin, 
Nach bì lann, no reing 'na darach, 

Nach toìr eubh asd ; 
Nach taisich a's nach teid 'na bhreisUch, 

Dh' aindeoin fuathais, 
Ge do dh'atadh a mhuir cheann-ghlas 

Suas ga chluasaìbh : • 
Nach b'urrainn am fuiribi chreanacha, 

No ghluasad, 
O ionad a sliuidh, 's è tearuinte, 

'S ailm 'na asguil, 
Gu freasdal na seana.mhara ceann-ghlais, 

'S gleann-ghaoir ascaoin, 
Nach critheanaich le fuara cluaise, 

An taod aoire, 
Leigeas leatha ruith a's gabhail, 

'S làn a h-aodaich : 
Cheanglas a gabhail cho daingean, 

'M barr gach tuinne, 
Falbh direach 'na still gu càlta, 

'N aird gach buinne. 



.10 Orain Ghae^lach. 



DP brduicheadh amach fear heairte. 

Suitheadh toirt-laoch garbh dhòideach, 

'An glaic beairte, 
A bhios staideil lan do churam, 

Graimpi glac-mhor ; 
Leigeas cudthrom air ceann slaite, 

Ri h-àm cruaighich, 
Dh' fhaothaicheas air crann 's air acfainn, 

Bheir dhoibh fuasgladh : 
Thuigeas a ghaoth mar a thig i, 

Do reir seolaidh, 
Fhreagras min le fearas beairte, 

Beum an scòid-f hir ; 
'Sior chuideacha leis an acfuinn, 

Mar fàilnich buill bheairte 
Reamhar ghaoiste. 



Chuireadh air leth fear Scbid. 

Suitheadh feas Scòid air an toutaidh 

Gaoirdean laidir, 
Nan righinin gaoisneach, feitheach, 

Reamhar, cnàmhach : 
Cràgan tiugha leathann clianach, 

Meur gharbh chrochdach ; 
Mach 's a steach an scoid a leigeas, 

Le neart sgrobaidh ; 
'An àm cruaighich a bheir thuig è, 

Gaoth ma sheideas, 
S nuair a .ni an oiteagiagadh, 

Leigeas beum leis. 



Oram Ghae'lach* 



n 



D/i' orduicheadh air leth fear cluais$ 

Suitheadh fear craparra, taiceil, 

Gasta, cuanta, 
Laimhsicheas a chluas neo-lapach, 

Air a fuaradh ; 
Bheir imirich sios sa suas i, 

A chum gach urracaig, 
A reir 's mar thìg an soirbheas. 

No barr urchaid ; 
'S ma chi è 'n ionrais a'g èiridh, 

Teachd le h-osnaich, 
Lomadh è gu gramail treun-mhor 

Sios gu stoc i. 



Dh' orduicheadh dd>n toiseach fear eolais, 

Eireadh mar-nialach na sheasamh, 

Suas do'n toiseach, 
'S deanadh è dhuinn eolas seasmhach, 

Caladh a choisneas ; 
Sealladh è'n ceithir àirdean, 

Cian an aigheir, 
'S innseadh e do fhear na stiuradh, 

'S math a gabhail. 
Glacadh è comhara tìre, 

Le sar-shùil-hheachd, 
O'n 'se sin is Dia gach sìdigh^ 

'S is reul iuil duinn. 



Oraln Ghue'lach. 



Chuireadh air leth fear calpa na tairne. 

Suitheadh air calpa na tairne, 

Fear guu. soistinn, 
Snaotnanach f aasgailteach, sgairteil, 

Foinni soììte ; 
Duine cùratnacri gun ghriobhag, 

Ealaroli o-ruamach; 
A bhfùr uaip a's dhith mar dh' f heumas, 

Gleusta ìuaineach : 
Laitheas le spaoghanna troma, 

Trein air tarraing ; 
Air cudthrom a dhòid a' cromadhj 

Dh' ionnsuìdh daraich ; 
Nach ceangail le sparraig mun urracaig, 

An taod frithir ; 
Ach gabhail uime gu daingean seolta, 

Le lùb-rithidh ; 
Air eagal 'n uair sgairte an t-ausadh, 

I chuir stad air, 
Los ì ruith 'na stìil le crònan, 

Far na cragaibh. 



Chuireadh air leth fear innse nan uisgeachan, 
'j- an fhairge air ci?mtin tuille V molach 7 
agus thuirt an Stiuireamach ris. 

Suitheadh fear innse gach uisge, 

Lamh ri m' chlua«s-sa, 
; S cumadh è a shùil gu biorach, 

'An cridh an f huaraidh ; 



Orain GhaeHacìi. 



13 



Taghaibh an duine iètheagallach, 

Fiamhach sicir, 
'S cha mliath leam è bhi air fad, 

'Na ghealtaire riochdail ; 
Biodh e furachair 'n uair chi è, 

Fuara froise, 
Co dhiubh bhios an soirblieas, 

Na deire no na toiseach ; 
'S gun cuireadh è rriis air m' f haicill, 

Suas d'am mhosgladh, 
Ma riì è gnè chunnairt fhaicinn, 

Nach bi tostach : 
'S mu chi è coitas muir bhàite, 

Teachd le nuallan, 
A sgairteas cruaidh, ceann caol a fiodha, 

Chumail luath ris ; 
Biodh è ardlabhrach, cèillidh, 

'Geubhach barr-linn ; 
'S na ceileadh è air fear na stiuireach, 

Ma chi gàbhadh : 
'Na biodh fear innse nan uisge 

Ann, ach e-san ; 
Cuiridh giobhag, brit a's gusgal, 

Neach 'na bhreislich. 



Dft* orduicheadh a mach fear taomaidh, 'san 
fhairg a' bàrcadh aìr am muin rompa 's nan 
dèigà. 

Freasdladh air leapa na taoma, 

Laoch bhios fuasgailte, 
Nach fannuich gu brath 's nach tiomaich, 

Le gàir chuantaibh ; 
Nach lapaich, 's nach meataich, 

Fuachd, sàile, no clach-mheallaia 

B 



14 Orain Ghaelach. 

Laomadh mu bhrollach 's mu mhuineal, 

'Na fuar steallaibh : 
Le crumpa mor cruinn tiugh fiodha, 

? Na chiar dhòidibh, 
Sior thilge mach na fairge, 

A steach a dhoirteas : 
Nach dirich a dhruim luth'or, 

Le rag earlaid, 
Gus nach fag è sile 'n grunnt, 

Nan lar a h-earrluinn ; 
'Sgedo chinneadh a buird cho tolltach 

Ris an ridil, 
Chumas cho tioratn gach cnag dhith, 

Ri clàr buideil. 



DH ordaicheadh ditìiis gu dragha nam hall 
chal-aodaich, V coltas orra gun tugta na 
siuil uatha le ro ghairbhead na szde» 

Cuiribh caraid laidir chnamh-reamhar, 

Gairbneach, ghaoistneach, 
Gum freasdaladh iad tearuint trein ceart i, 

Buill chul-aodaich ; 
Lesmuis a's le miad lùis, 

An righin treuna, 
'N am cruaghaich bheir orr a steach, 

No leigeas beum leis, 
Chumas gu sgibidh a stigh è y 

'Na teis meadhon, 
Dh' ordaichean Donnacha Mac-Charmaig, 

A's Iain Mac-Iain, 
Dithis starbhanach theoma, ladurna, 

Do fhearaibh Chana, 



Orain Ghae'lach. 15 



Thagha seiselr gu fearas ùrlair, an earalas 
gum faìlnicìieadh a h aon do ?ia ihuirt mi, 
no gun spionadh onfhadh na fairge mach 
thair hord iad, ^s gun suidheadh fear dhiu 
so 'na àite. 

Eire adh seiseir ealamh ghleusta, 

Lamhach bhectha, 
Shiubhlas, 'sa dh 'f halbhas, 's a leumas, 

Feadh gach bprd ditb, 
Mar ghearr-f hiagh am mullach sleibhe, 

'S coin d'a còpadh ; 
'S'treupas ri cruaigh bhalluibh rèithe, 

Do'n chaol chorcaich, 
Cho grad ri feoragan cèitein, 

Ri crann ro-choill ; 
A bhios ullamh esiamh, treubhach, 

Falbhach eolach, 
Gu toirt dhith, 'sgu toirt an ausadh, 

? S clausail ordun, 
Chaitheas gun airtsneul gun èislein, 

Long.mhic Dhomhnuill. 



J)o hha nìs na h-uile goireas a hhuineadh do y n 
t-seoladh, air a chuir ^an deagh riaghailt, 
agus a theann na h-uile laoch tapaidh gun 
taise, gun fhiamh,gv.n sgàthachas chum a 
cheairt iofiaid an d^orduicheadh dha dol ; 
agus thog iad na siuil ma èiridh na greine 

B 3 



16 



Orain Ghaelach. 



la-fhill-hride, aHogail a mach o hkun Loch- 
aineirt^ 'an Uist a chinn a 1 deas. 

Gria^ a faosgnaidh guh-òr-bhui, asa mogul, 

Cbinn an speur gu dùbhui dòite, 

Lan do oglui' eachd ; 
Dh' f hàs i tonn-ghorm, tiugh, tàr lachdunn, 

Othar iargalt ; 
Chinn gach dath bhiodh ann am breacan, 

Air an fhiarmaiit* 
Fada cruaidh san aird an iar orr, 

Stoirm 'na coltas, 
? S neoil shiubhlach aig gaoth gan riasladh, 

Fuaradh frois orr. 
Thog iad na siuil bhreaca, 

Bhaìdealacha dhiònach ; 
8 shìn iad na calpannan raga, 

Teanna righne, 
Ri fìodhanan arda fada, 

Nan colg bi*dhearg ; 
Cheangladh iad gu grarnail snaompach, 

Gu neo-chearbach, 
Roi shùilean nan cromag iarruinn, 

? ,S nan cruinn ailbheag. 
Cheartuich iad gach ball de'n acfuinn, 

Ealamh doigheiì 5 
9 S shuidh gach fear gu freasdal tapaidh, 

Tshuìll bu choir dha ; 
'Nsin dh' f hosgai! uinneagan an aidheir. 

Ballach lìath ghorm, 
Gu seide na gaoithe greannaich, 

'S bannail iargaìt ; 
Tharraing an cuan a bhrat dù-ghlas, 

Air gu h-uile, 
Amhantul garbh caiteanach, ciar-dhubh, 



Orain Ghae^lach, 17 



Screiti buinne, 
Dh'at è 'na bheannaibh 'sna ghleannaibh, 

Molach, ròbach ; 
Gun do bhòchd an fhairge cheigeacb, 

Suas na cnochdaibh ; 
Dh' f hosgail a mhuir ghorm na craosaibh ? 

Farsuing crachdach, 
'An gloicibh a chèile ri taosgadh, 

'S caonnag bhasmhor : 
Gum b'fhear-ghniomh bhi 'g amharc 'an 

Nam maom teinnti, [aodan, 
Lasraichean stradanach sionnachain, 

Air gach beinn diubh ; 
Na beulanaich arda liath-cheann 9 

Ri searbh bhèiceil ; 
Na culanaich 's an cladh dudaid, 

Ri fuaim ghèimnich. 
N'uair dh'eirigh' mid gu h-alloil 9 

Am barr nan tonn sin, 
B' eigin an tausadh a bhearradh^ 

Gu grad phongail : 
1 Nuair thuiteamaìd le h-aon slugadh^ 

Sios 'sna gleanntaibh, 
Bheirte gach seol a bhiodh aice, 

'Am barr nan crann dith ; 
Na ceòsanaich arda chroma, 

Teachd 's a bhàirich, 
M'an tigeadh iad idir 'nar caramh, 

Chluinte 'n gàirich ; 
Iad a' sguaba nan tonn beaga, 

Lom gan sgiursadh, 
Chinneadh i 'na h-aon mhuir bhàs'oir, 

'S càs a stiuradh ; 
'Nuair athuiteamaid fo bharr, 

Nan ard-thonn giobach, 

B 3 



1S 



Oraìn Ghae'lach, 



Gur bèag nach dochaineadh a sàil, 

An taigeal sligneach ; 
An fhairge ga maistridh 'sga sluistreadh, 

Roi a chèile, 
Gan robh Ròìn a's mialan mora, 

? Àra barrachd eigin ; 
Onfadh a's tonnan na mara, 

A ? s falbh na luihge, 
A' sradadh an eanchainean geala, 

Feadh gach tuinne ; 
lad ri nuallanaich ard-uamhannaich, 

Searbh thùrsach ; 
? G eubhaeh, gur h-iochdrain sinne, 

Dragh chum bùird sinn : 
Gach min-iasg a bh'ann san fhairge, 

Tarr-gheal, tiunntait ; 
Le gluasad confach na gailbhein, 

Marbh gun chunntas ; 
Clachan a's maorach an aigeil, 

Teachd an uachdar, 
Air am buain a nuas le slachdcaich, 

A chuain uaibhrich ; 
An f hairge uile 'si 'na brochan, 

Strioplach, ruaimleach, 
Le fuil 's le gaor nam biast lorcach, 

'S droch dhath ruagh orr ; 
Na bèistean adharcach iongach, 

Pliutach lorcach ; 
Lan cheann sian nam beoil gu'n gialaibh, 

'S an craos fosgailte ; 
An aibheis uile lan bhochdan, 

Air cragradh, 
Le spogan 'sle iarbull mor bhiast, 

Air magradh ; 
Bu sgreumhail an ròbhain scriachach, 



Oraìn Ghaelach. 



19 



Bhi 'ga eìsteachd, 
Thogadh iad air caogad mìle, 

Eat om cèille ; 
Chaill an sgibe càil an claisteachd, 

Ri bhi 'g èisteachd, 
Ceileirean sgreiti nan deamhan, 

'Smòthar bheistean. 
Fadhghair na fairge 'sa slachdraich, 

Gleachd ri darach, 
Fosghair a toisich a sloistreadh, 

Mhuca-mara; * 
A' Ghaoth ag ùrachadh a fnaraidh 
ì As an ian-aird ; 
Bha sinn leis gach seorta buairidh^ 

s Air ar pianadh ; 
'S sinn dallta le catha fairge, 

'Sior dhol tharuinn, 
Tairneanach aibheasach re oi'cha 4 

'S teìne dealain ; 
Peileirean bethrich a' losgadh, 

Ar cuid acfuinn ; . 
Faile a's deathach na riofa, 

Gar glan tacadh : 
Na dùilean uachdrach a's iochdrach, 

Ruinn air togail : 
Ach 'n uair dh'artlaich air an f hairge, 

Toirt oirn striòchda, 
Ghabh i truas le fàite gàire, 

Rinn i sìth ruinn ; 
Ge d'rinn, cha robh crann gur lubadh 9 

Seol gun reubadh ; 
Slat gun sgaradh, rachd gun f hàilling, 

Ràmh gun èìsleir ; 
Cha robh stagh ann gun stuadh leimneach, 

Beairt a ghaisidh - 7 



£0 



Oraì?i GhaeHac/u 



Tarung no cupladh guu bhriste, 

Fise Faise. 
Cha robh touta no beul-mor ann, 

Nach tug aideach, 
Bha h-uile crann-ghabhail agus goireas, 

Air an lagadh. 
Cha robh achlaisin no aisne'dhi, 

Gun fhuasgladh, 
A slat bheoil 'sa scuitchinn ascuil, 

Air an tuairgneadh ; 
Cha robh falmadair gun sgolta, 

Stiuir gun chreuchadh ; 
Cnead a's diosgan aig gach maide, 

'Siad air deasgadh ; - 
Cha robh crann.tarrun gun tarruing, 

Bord gun obadh ; 
Il-uilelann bha air ambarradh, 

Ghabh iad togail ; 
Cha robh tarrung ann gun tràladh, 

Cha robh calpa ann gun lubadh ; 
Cha robh ball a bhuine dhise, 

Nach robh ni's measa na thùradh. 
Ghairm an f hairge siochaint ruinne, 

Air crois Chaol ila, 
'S gun d'f huair agharbh ghaoth, shearbh- 

Ordugh sìnidh ; fghloireach, 
Thog i uainn do ionadaibh uachdrach, 

An adhair ; 
S S chinn i dhuinn na clàr rèith mìn-gheal, 

'N deigh a taghunn : 
5 S thug sinn buidheachas do'n ard-Righ 

Chum na dùilean, 
Dcagh Chlann-Raonuill a bhi sàbhaijt, 

O bhàs bruideil ; 
'San sin bheum sinn a siuij, 



Orain GhaeWac/i. £1 

Thana, bhallach, do thùillin ; 
'S leag sinn a craìnn mhìn-dearg ghasta, 

Air fad a h-ùrlàir ; 
'S chuir sinn a mach ràimh chaol bhasgant, 

Dhaite mhìne, 
Do'n ehiubhas a bhuain Mac-Bharais, 

'An Eilean-fhìonain'; 
'S rinn sinn an t-iumra rèiih tulganach^ 

Gun dearmad ; 
'S ghabh sinn deaghlong-phort aigbarraibh, 

Charraig Fhearghais ; 
Thilg sinn Achdraichean gu socair, 

Ann san ròd sin ; 
Ghabh smn biadh a r s deoeh gnn airceas ? 

7 S rinn còmhnuidh. 



Miann a Bhàird aosda* 

O càiribh mi ri taobh nan allt, 
A shiubhlas mall le ceumaibh ciùin ; 
Fo sgàil a bharraich ìeag mo cheann, 
7 S bith thus a ghrian ro-chairdeil riurh. 

Gu spcair sìn 's an fheur mo thaobh, 
Air bruaich nan dìthean 's nan gaoth tla, 
Mo chos ga slioba 's a bhraon mhaoth, 
'S è lùba thairis caoin tre'n bhlàr. 

Eiodh sòbhrach bhàn is àilli snuadh, 
M'an cuairt do m' thulaich, 's uain fo dhrùchd 
'S an neonain beag 's mo lamh air chluain, 
'S an ealbhuigh mo chluas gu cur. 



Oraìn Ghae'lach. 



M'n cuairt do bhruachaibh ardmo ghlinn, 
Biodh luba gheug a's orra blàtb, 
5 S clann bheag 'n am preas a' tabhairt seinn, 
Do chreagaibh aosd le òran gràidh. 

Briseadh tro chreag nan eithean dlu, 
Am fuaran ùr le toraman trom, 
3 S freagrai mac-talla gach ciùil, 
Ri srann-f huaim srutha dlù nan tonn. 

Freagrai gach cnoc agus gach sliabh, 
Le binn-f huaim gheur nan aighean mear ; 
'N sin cluinni mise mìle geum, 
A' ruith rn' an cuaìrt domh 'n iar 's an ear. 

Sruthaidh air sgèimh na h-osaig mhin, 
Glaoghan maoth nan crò mu'm chluais : 
5 N sin freagrai mheanbh spreidh, 'n nair 
An gineil, 's iad a' riuth a nuas. [chluinn, 

M' an cuairt biodh lu-chleas nan laogh, 
Ri taobh nan sruth, no air an leirg ; 
9 S am minnein beag do'n chò'rag sgìth, 
A'm achlais a' cadai gun cheilg. 

A cheum an t-sealgair ri mo chluais, 
Le sranna ghath, a 's choin feadh sleibh, 
'N sin.dearsaidh an òig air mo ghruaidh, 
? N uair dh' eircas toirm air sealg an fhèidh, 

.Duisgi 'n smior 'am chnaimh 'n uair chluinn, 
Mi tailmrich dhos, a's chon, a's shreang, 
'N uair ghlaodhar " Thuit anDambf thamo 
A' leum gu beo ri ard nam beann. [bhuinn, 



Oraìn GhaeUach. 2$ 

, 'N sin chi mi, air leam, an gadhar, 
A leanadh mi an-moch a's moch ; 
'S na sleibh bu mhiannach leam taghall^ 
'S na Creagan a fhreagra do'n dos 

Chi mi *n Uaimh a ghabh gu fial, 
'S gu tric ar ceumaibh roi'n oidhche 5 
Dhuisgeadh ar sunnt le blàs a crann ; 
'S an sòlas chuach bha mòr aoibhneas. 

Bha ceo ar fleadh bhàrr an f hèigh, 
Ar deoch a Trèig, 's an ,tonn ar ceol ; 
Ge d' sheinneadh Taisg, 's ge d' rànadh slèìbk, 
Sinnte 's an Uaimh b' u shèimh ar neoil. 

Chi mi Beinn-ard is àilli fiamh, 
Ceann-feadhna air mìle bearm ; 
Bha aisling nan Damh 'na ciabh, 
'S i leaba nan nial a ceann. 

Chi mi Sgurr-eilt air bruach a ghlinn, 
An goir a chuach gu binn an tòs-, 
A's gorm Mheall-èilt na mìle giubhas, 
Nan Luban, nan Earba 's nan Lon. 

Bithidh tuinn òg a' snàmh le sunnt^ 
Thair lingi 's mìne giubhas gu luath^ 
Srath-giubhais uaine air a cheann, 
'S luba caorran dearg air bruaich. 

Bithidh ealadh àluinn an uchd bhàin, 
A'snamh le sprèich air bhàrr nan tonn, 
'N uair thogas i sgiath an àird, 
A. measg nan nial, cha'n fhàs i trom. 



£4 Orain Ghae'lach. 

'S tric i 'g astar th' air a chuan, 
Gu aisri fhuar nan ioma ronn, 
Ann snach togar breid ri crann, 
'S nach do reub sron dharaich tonn* 

Bi'dh thusa ri dosan nan tom, 
Le cumha do ghaoil ann a' d' bheul, 
Eala 'thiiall o thìr nan tonn, 
, 'S tu seinn domh ceoil 'an àird nan speur. 

Co an tir o'n gluais a ghaoth, 

Tha giulain glaoidh do bbroin o'n chraig ? 

Oig-f htr a chaidh uainn a thriall, 

? S a dh' fhàg mo chiabh glas, gun taic ; 

Bheil deoir do ruisg O ! thus, a rìmhinn, 
Is mìne mais, 's a's gile lamh ? 
Sòlas gun chrioch do'n ghruaigh mhaoth, 
A chaoi nach gluais o'n leabai chaoil. 

Eirich O ! thus', le d' oran ciuin, 
'S cuir naigheachd bochd do cheoil a' m' 
Eisdibhsibh,Mhic-tha]la, gachceoil, [bheulj 
Ach an gath geal 'na muineal nach pill. 

Tog do sgiath gu borb th'air chuan, 
Glac do luathas o neart na gaoith, 
'S aobhin ann am chluais an f huaim, 
O d' cridhe lot', an t-oran gaoil. 

Innsìbh o thrèig mo shuil a ghaoth, 
C' àit a bheiì a chùilc a' gabhail tàmh, 
Le glaothan broin, 's na Bric ra thaobh, 
JLe sgiath gun deo a' cumail blàir. 



Oraìn Ghae'lach, 25 



Tog mì, càiribh le 5 r laimh threin, 
'S cuir mo cheann fo'n bharrach ùr, 
7 N uair dh' eireas a ghrian gu h-àrd, 
Biodh a sgiath uain os cionn mo shùl. 

An sin thigthus, O aisling chiùin, 
Ta 'g aslar diu 'measg reull na h^oidhche ; 
Biodh gniomh m' oi'che aon a d' cheol, 
'S thoir àimseir mo mhuirn gu m' chuim.hn. 

O ! m' anam faic an Ribhinn òg, 
Fo sgiath an .daraich, righ nam Flath, 
*S a Tamh-shneaehd measg a ciabhan òir, 
? S a meaìl-shuil chiùin air òg a graidh. 

Easan a' seinn ri taobh, 's i balbh, 
L: cridhe leum, 's a' snamh 'na cheol, 
An gaol o shuil gu suil a' falbh, 
Cuir stad air fèigh nan sleibhte mòr. 

'Nis threig an fhuaìm, 's a cliabh geàl min ? 
Rì uchd 's ri cridhe a gaoil a' fàs ; 
? 3a bihbh ùr mar ròs gun smal, 
Mu bheul a gaoil gu dlu an sàs. 

Sòlas gnn chrioch do'n ehomunn chaomh, 
A dhuisg dhomh m' aoibhneas àit nach pill j 
A's beannachd do d' anams' a rùtn, 
A nighean chiuin nan cuach chiabh grinn. 

'N do threig thu mi, Aisling nam buadh ? 
Pill, fatnast, aon cheum beag, pill ; 
Cha chlninn thu mi, Ochoin, 's mi truagh, 
A bheannaibh mo ghraidh, slan leibh. 

C 



26 



Orain Ghaelach, 



Slan le comunn caomh na h-òige, 
A's òigheanan boidheach, slan libh ; 
Cha leir dhomh sibh ; dhuibhse ta sòlas, 
Samhruidh ; ach dhomhsa geamhradh a 
chaoidh. 

O cuir mo chluas ri fuaim Eas-mhoìr, 
Le chrònan a' tearnadh o'n chraig ; 
Biodh cruit agus' slige ri m' thaobh, 
S an sgiath a dhion mo shinnsir sa chath 

This: thu le cairdeas th' air a chuan, 
Osag 'mhin a ghluais gu mall ; 
Tog mo cheo air sgiath do luathais, 
'S imich grad gu eilean Fhlaitheas. 

Far a bheil na Laoich a dh'fhalbh o shean, 
'An codal trom, gun dol le ceol ; 
Fosgluibhse thalla Oissain, a's Dhaoil, 
Thig an oi'che 's cha bhi 'rn Bard air bhrath. 

Ach O m' an tig i, seal m'an triall ma cheo, 
Gu teach nam Bard, air ard-bheinn as nach 

1*11, 

Thugaibh dhomh cruit 's mo shlig' a dh' 

ionnsui 'n ròid, 
An sin, mo chruit, 's mo shlige ghraidh, 

Slan leibh. 



( 



Orai?i Ghae'lach. 27 



AN SAMHRAJDH. le E. M C L. 

Air fonn, u 'An Ùm dol shs hhì deonach" 

Moch 's mi 'g èirigh 'madainn chèitein, 

'S drùchd air feur nan Ìòintean ; 
Bu shunntach èibhinn càil gach crèutair, 

'Tighn le gleus am frògaibh, 
Gu biàthas na grèine 'b àgh'or èirigh, 

Suas air sgeith nam mòr.bheann ; 
5 S è teachd o'n chuan gu dreach'or, buaghacb, 

Rioghail, uasal, òr-bhui. 

Tha cùirtean ceutach cian nan speuran, 

Liath-ghorm, reith mar chlàrai, 
5 S do sgaoil o chèile neol a sheideadh 

Stoirm nan reub-ghaoth àrda^ 
Gach dùil ag èigheach iochd a's rèite, 

'N teachd a cheud mhios Mhài oirnn ; 
•S gum b' ùr neo-thruailli 'n trusgan uaine, 

Air druim nan cluaintean fàsaich. 

Bu chùirteil, prìseìl, foirm gach eoin, 

An cuantal òrd'ail, greann'ur, 
Cuir sios an sgeoil is blasta gloir, 

Aìr bharr nan òg-mheur sanihriiidh, 
Le 'n ribheid tìfiiùil gu fonn'ar dlu, 

Na puirt bu shuìblaich ranntachd ; 
9 S mac-tall a'.freagairt fuaim am fe'adain, 

Shuas 's na creugaìbh gleanntach. 

Bi 'n ioc-shlaint chleibh^a hjff shruth sleibh, 
O ghlac nam feur-choiH arda, 

è 2 



Orain Gfiaelaclt. 



Le tururaich bhinn thVlr bhalbhag mìn, 

A shiubhlas sios ro 'n àilein, 
Mar airgiod glas, 'nachoilichibh cas, 

Ri torrghan bras gun tàmh orr', 
Cuir sùigh gun truaill 's gach flùran uaine, 

'S dlù mu bhruach nam blàraibh. 

B' èm' èibhneas riaba 'nuair dh'jèirghe grian, 
Le cheud ghath tiorrail blàth oirn, 

Bhi ceum a sios gu beul nam mìn-shruth, 
'S rè ghorm lith mar sga'than, 

A' snamh air falbh gu samhach balbh, 
' Gu cuantaibh gailbheinn sàil ghlais, 

Tre luhaibh-cam le straìthibh ghleann 
Tha tilge greann a Mhàirt diu. 

Air uchd an fhlor-uisg 's grinn a chitear. 

Oibrean siannta nàduir, 
Du-neoil nan speur a' faìbh c chèil, 
~ Air chruach nan sleibhtean arda ; 
Gun saoil an t-sùil gur h-ann sa ghrunnd, 

Tha dealbh gach ioghnaidh àgh'oir ; 
Am bun os-ceann nan luibh 's nan crann, 

'S na bheil sa g-hleann p-an àrach. 

o o 

Bi'dh bradan seang-mhear, druim-dhubh, 
tarr r gheal' 

'S cleoc nan meanbh^bhall ruagh air, 
Beo, brisg, gun chearb air bhninne garbh, 

O'n mhuir is gailbheach nuallan ; 
Gu-ibhteach, earr-ghobhlach, grad-mheam- 

Lenm air ghe.ir-sgiafh luatha, [nach, 
Le cham-ghob ulìamh cheapa chmleag, 

Bhios feadh shruth nan cuairteag. 



Oraìn Gbae'/ach. 



Gum faicte loma barr gach tomain, 

Caoraich throma, liontai, 
Gu ceigeach bronnach, garbh an tomalt, 

Rusgach, ollach, min-tiugh; 
'S an uanaibh geala, luatha, glana, 

Ri cluaineis mhear a' dian-ruith, 
Le mèiiich mhaoth m' an cuairt do'n raon, 

A's pàirt san fhraoch gan grianadh. 

'S na tràthaibh ceart thig dròbh nam niart, 

'An ordugh steach do'n bhuailidh, 
Le 'n ùithibh iàn, gu reamhar làirceach, 

Druim-fhionn, crà-dhearg, guailleann ; 
'S gach gruagach àigh gu criodhail gàireach, 

Craicheach. snàthach, cuachach ; 
Air lom an tothair, fonn air bleothann, 

Steall bu bhothar fuaimrich. 

Gur h-ionmhuinn gaoir sruth-gheimnich 

Ri leimnich fhaoin fea n àilein, [laogh, 
Gu seang-brisg, uallach, eutrom, guanach, 

Pòr is uaisle stràieeis, 
'S iad dù-ghìas, riadhach, cas-fhionn, stial- 

Bailgeain, ciar.dhubh, ba»r-lom, [lach, 
S an earbluibh sguabach togta suas, 

A' duibh-ruith nuas gu màthair. 

O Shàmhruioh gheugaich ; ghrianaich cheut;- 

Dhuillich, fheuraich, chiu'n-ghil ! [aich, 
O' t-anail fein thig neart a 's speurad, 

Do gach creutair diùidi, 
Bha 'n sàs 'an slabhrui reot a gheamhrui, 

Ann an àm na dùdlachd, 
'S tha nìs a' danns' ieatih ghlac a's ghieann, 

M' ad theachd a nali as ur oirn, 
C 3 



so 



Orain Ghae^lach. 



'S tu tarbhach reachd'or, biachar, pailt, 

Le feart do fhrasan blàtha, 
Athig nan ciubhraich mhaoth-bhuig dhriù- 

A' dorta siìigh gun fhàillinn, , [chd, 
'S ann leam is taitneach fiamh do bhrait, 

O fhlùraibh dait a ghàrruidh 
Guir dealra boisgeil reul ari daoimein, 

'Mach gu druim nan àrd bheann. 

Gach fluran mais is àilli dreach, 

A' fàs 'an cleachdadh òrd'ail, 
Gu rìomljach, taitneach, ciatach, snasmhor, 

Ann sann reachd bu choir dhoibh ; 
An t-seamrag uaine 's barr-gheal gruag, 
■ A's buidheann chuachachneoìnein, 
Lili ghucagach nan cluigein, 

'S mile lus nach eol domh. 

Bi'dh sobhrach luaineach, gheal-bhui, chluas- 

Ann am bruach nan alltaibh, [ach, 
'Sa bhiolair uain air taobh nam fuaran, 

Gibeach, cluaineach, cam-mheur j 
Thig ròs nam bad is boidhche dreach, 

Na neoil na maidne samhruìdh, 
Gu ruiteach, dearg-gheal, cearslach, dealbh- 

Air roinn meanbh nan fann-shlat. [ach, 

An gleann fo bharrach, rèisgeach, cannach, 

Feurach, raineach, luachrach, 
Gu min-bbog, mealach, brìgh'or, bainnear, 

Cìb, a's cneamh m' an cuairt ann ; 
Bidh lom a bhlàir is reachd air fàs, 

A' dol fo stràchd neo-thruailli, 
? S ari saoghal a 'gàirdeachas le faillt, 

A thapbh gu'ix d' fhag am fuachd sinn. 



Oraìn Ghaelach. 



Gur ceann-ghorm loinneil dos gach doire, 

Bhios sa choìlli chròchdaich, 
Gu sleabhach ard fo iomlan blath, 

O bhun gu bharr 'an comhdach ; 
An snothach sùgh'or thig o'n dùsluing 

Ann sna fiùrain nòs'ar, 
A' brùchda meas roimh shlios nan geug, 

A's tlus nan speur ga'n coghnadh. 

Gach maoth phreas ur gu duilleach cùmhrai, 

Penrach, ùbhlach, sògh'ar, 
Trom thorrach, luisreagach, a' lùbadh, 

Measach druchdach lodail ; 
Le cud-throm ghagan dlu dhonn-dhearg, 

A bhios air slait nan crochd-mheur, 
'S co milis blas ri mil o'n sgeap, 

Aig seillein breac a chrònain. 

Bidh coisridh mhuirneach nan gob lùthor 9 

Ann sgach ùr-dhos uaigneach, 
Air gheugaìbh dlu nan duilleach ur-ghorm, 

Chuireadh sunnt fo'n duanai^; 
Thig smeorach ch uirteil, dmid a ; s bru-dhearg, 

Uiseag chiuin a's cuachag, 
Le h-òran cianail, fann-bhog tiauihaidh, 

'N glacaig dhìomhair uaine. 

M' an innsin sios gach ni bu mhiann leom, 

Ann am briathraibb seolta, 
Cha chuirinn crioch lc dealbh am bliadhn' 

Air ceathramh trian do'n b' eol domh, 
M' a ghloir nan speur, 's an t-saoghail gu ieir, 

A lion le h-eibhneas mor mi, 
? N uair rinn mi èighridh maduinn cheitein, 

'S dealt air feur nan lòintean. 



Orain Ghae'lach. 



AM FOGH 'AR. le E. M C L. 

jdir fonn, u Nuair thig an Samhra geugack 
oirnn" 

Grad èìr'idh fonn a's fior-ghleus oirbb, 

IV a biodh 'ur 'n inntinn smuaireanach ; 
Tha\Sgeul is ait leom innse dhuibh, 

Cho binn o chian cha chuala sibh ; 
Tha 'm pòr bu taitneach cinntinn duinn, 

Fo'n reachd is briogh'air buaghalachd ; 
'S gun ft' theid an saoghal a riaruchadh, 

O dhicheall gniomh nan tuathanach. 

Tha 'm fqgh'ar a' nochda cairdeis duinn, 

'Se bhuilich am paiìteas gnàthaicht oirn 
A mhaitheas gu fialuidh pairtichear, 

Gun ghaiune, gun fhàillne truacantachd ; 
Gheibh duin 'agus brùid a shàthachadh 

'O sheileir tia dùsluing nàdurra ; 
Gun' sgaoilear na bùird gu fàilteachail 

Ga 'r cuireadh gu lan ar tuarasdail. 

Theid sgraing an acrais bhiasgaich dh' ìnn, 

'S a ghorta chrion gu'm fuadaichear, 
Bu ghuineach, sgaiteach, bior'guineach, 

Gèur-ghoint' a ruinn'-ghob nua.rranta ; 
' S e 'dheòghladh sùgh nan caolan uat, 

'Chur neul an Aoig mu d' ghruaim-mha- 
Gun d' theid an tarmUSg dioghaltach [laidh ; 

A ghreasad nunn th' ar chuantan uainn. 

Bidh coirce strath nan dù-ghleannaibh, 
Fo'n dreach is cùirteil prìseileachd,. 



Orain Ghae^Iach. 



33 



Trom thorach, diasach, cuìnnleanach, 
Ard, iuirgneach, suighte, sonruichte j 

'S am pannal ceolmhor, mùirneachail, 
Gu sunntach, suvdail ordamail, 

Cho ghleusta shaoithreaeh, luath-lamhach, 
'S am barr ga bhuain 'na dhorlaichibh. 

Gach te gu dìleas deamiadach, 

Le corran camghorm, geur-fhiaclach ? 
Ri farpuis stritheiì dhicrrasaich, * ■ 

Cuir fuinn a sios fo dhuanagan ; 
Bidh oigri luth'ar mheanmneach, 

A ccangal bhann ma sguabannan, 
Le 'n diolt am briodal mànranach, 3 

A bheire gàir air gruagaichean. 

'S an iuchar chiatach ; ghaoth'or, thèid 

Feur-saoidh na faich' a sgaoileadh leìnn 
A' ceann nan riaghan caola 'bhios 

Air lom nan raointean uaìn-neulach ; 
Na ràchdain làidir liath- ghiubhais 

A tionadadh rolag sniomhanach, 
Gu 'n tiormachadh 's na grian-ghathaibh^ 

Cho chaoin 's is miann le tuathanach. 

'N uair dh'fhosglas Phoebus seomraichean, 
Na h-aird-an iar ihoirt or&Iugh dhuinn; 

'An dubhar an f heasgair toisichear, 
Ri cruinneacha feor 'an cruachannan ; 

Bìdh mulain is gairbhe dòmhladas, 

Gu tomaltach, cuirrichdeach, mor-chean- 
nach ; 

Grad fhighear na siomain chorr umpa, 
Gu sgiobailte, doigheil, suaicheauta. 



54 Oraìn Ghae i lacìu 

Bidh iomaireàn cian fo stràchduibh ann, 

Le doireachan gorm buntàt orra, 
Gu gibneach, dosach, crachd-mheurach, 

Bog-mhògach, lairceach, uain-neulach ; 
Barr-guc is dearg-gheal fàs orra, 

'Sa dhreach mar ròs nan gàrrainnean ; 
Bidh paiditein phlumbas àìllidh ann, 

Air mheangain 'nam barr nan cluaranaibli. 

'Nuair thìg an aimseir ghnathaicht oirn, 

'Sa bhuainear as a làraich è, 
Grad-nochdar fras bhuntàta dhuinn, 

Ga chrathadh o'n bharr 'na dhorlaichean, 
Ceud mìle dreach a's dealbh orra, 

Gu faobach, geamhlach, garbh-phlucach, 
Cruaidh mheallach«uibeach,ghailbheach iad, 

A' tuiteam margharbhluich dhoirneagan, 

'Siad ciochach, dearg-dhubh, breac-shuil- 
" Gu tana min-gheal, leacanach ; [each ; 
Gn plubach, cruinn-gheal cnapanach, 

'Siad fad-chumpach na uaireannan j 
B'e 'n toradh bia'chor, feartach è, 

Nach mall a liona chaiteagan, 
'Nuair ghrèidhear ann sa phraìsich c, 

'Sè bhlas is taitneach buaigheannan. 

'S glan fàile nan cnò gaganach, 

Air ard-shlios nan crochd bad dhuilleach ; 
'Strom fàs'or am por bagailteach, 

Air bharr nam fad-gheug sòìasach ; 
Theid brìgh nam fiuran slat-rnheurach, 

'An cridhe nan ùr-chnap blasadach 5 
Gur brisg-gheal sùgh a chagannaich, 

Do neach a chagnas dorlach dhiu. 



Oraìn Ghaclach. 



35 



'S clann-bheag aghnà le'm pòchdannan, i 

A' streup ri h.ard nan dos-chrannaibh, 
A bhuai;i nan cluaran mog-mheurach, 

Gu luth'or, docair, luath-lamhach ; 
'Nùair dh'aoisgear as na mogluibh iad, 

'S a bhristear plaoisg nan cochall diu, 
Gur caoin am maoth-bhlas fortanach, 

Bhios air an fhrois neo-bhruaidleinich 

'Sè mios nam ■buaidhean taithèsch è, 

Bheir pòr an t-sluaigh gu h-apachadh ; 
O'm fògrar gruaim an acrais dinn, 

O's maireann pailteis pòrsain duinn ; 
Miòs bog nan ùbhlan breac-mheallach, 

Gu peurach, pìumbach, sgeachagach, 
A' lùisreadh sios le dearcagaibh, 

Cir-mhealach, beachach, groiseideach. 

Mios molach, robach, bracuirneach 

'Sè catoil ròiceil, tachdarach, 
Gu h-iolannach, cuirrichdeach, adagach, 

Trom-diiiasach, bhreac-gheal, sguaba- 
Mios miagh nam fuarag stapagach, [nach ; 

Buntàtach, feolar, sgadanach, 
Gu h-ìmeach, càiseach, ceapaireach, 

Le bheirteas pailt gu truacantachd, 

Gu saoithreach, stritheil, lamhachair, 

An òigri dhileas, thàbhachdach, 
Ri taobh nan lìnngean sàile 'm biodh, 

An sgadan a snamh 's a bhoinneireachd 
Snàth-moineis garbh an snàthadan, 

A' fuaigheal lìon ri 'm bràigheachan, 
Gu sreangach, bollach, àrcanach, 

Bheir bas do'n nàisein chleoc-lannach. 



36 Orahi Ghaelach. 

'Nuair dh'aomas oidbche chiar-ehlas oirn, 

'S a dhubhas an iarmaik cheo-neulach, 
Gur h-ullanih, eaìamh, iasgaidh, dol 

Air ghleus an iarmaid shonruichte ; 
Grad hhrùcaldh iad 'nan ciaduibh^ as 

Gach taobh 'n uaìr dhiolar òrdugh dhoibh, 
Air bhàrcaibh eut.rom luath-rambach, 

A'sguabadh achuain ghorm-ghreannaich. 

Gur dàicheil, surdail, cruadalach, 

Fir ùr nan cruaidh lamh conspoideach, 
A' stri co fuiribi s luaithe bhios 

Air thùs an t-siuaigh 's a chonnsucha ; 
A cholluinn nan tonn buaireasach, 

Le neart nan cuailie beo ghmbhais ; 
Mar dhrùid nan speur cho luath dhuìt iad, 

Thair stuagh is uaimhreach cròuanaich, 

Air tàrla dhuibh san ionad, 's am 

Bi'n t-iasg ri mire ghorraich, theid 
Na Hn a chur ga h-iongantach 

Aìr uchd a ghrinnail bhòchd-thonnaich j 
'Nuair thogar ann sa mhaduinn iad 

Gu trom-lan, breac le lodalachd, 
Gur sunntach, siubhlach dhathigh iad, 

Le'u tachdar beairteach, sòlasach, 

Gu h-aigeantach, eutrom, inntinneach, 

Fir aighearach, ghleust* air linngeannan, 
Le saighdean geur nan tri-mheuraibh, 

Air ghallanaibh direach eruaidh shleagh- 
A' sireadh an èisg le duibh-Iiasaibh, [ach 5 

Theid seachad na leum air fior-uisge j 
Na mordhachan reubach, diobhalach, 

Gan tarruing gu tir air bhruachannaibh» 



Oraìn Ghaelach. 



37 



'San oidhche chiùraìdh fhiathail, gum 

Bi sùrd air leois gam pieòiteachadh, 
Gum pacar ann sna h-urraisgean iad 

Speaìlt thioram ùr gu h-ordamaìl ; 
Bidh dearg a's cruaidh gan giular, ann, 

Chuir smuida suas gu beo-!osgadh, 
A ruidh nam bradan fad-bhrcmnach, 

Feadh bhuinne cas nam mor-shruithean. 



'Sam bradan eutrom ; aineasach, 

Brisg, grad-cbhs, meamnach, loasaanach, 
'Na eidigh liath-ghlais, dhearg -bhaJiau h 

Dluth lannach, mean-bhreac, cluaineis- 
each ; 

Gur gob-cham, sliosmhor, tarr-gheal è, 
Le stiuir bu shiabs.ch earr-ghobhlach, 

Rilu-chleas bras air ghearr-sgiathaibh, 
7 An toirmrich gharbh nan cuairteagan. 

Gun d'f huair sibh dàn a nise uam, 

Mar thug mi fios a' tòiseacha, 
Mu bhuaidh nam miosaibh biotailteach, 

Tha trom le gibhtean sòlasach, 
Gu bheil da rann th'ar f hichead ann 

'S o's mist è tuille ròpaireachd, 
Gun cuir mi crioch gu tiomail air, 

M' am fàg mi sgìth le bòilich sibh. 



ANGEAMHRADH. le ,E. M c L. 

Air fonn, 9 St so 9 n aimsir a dhearbiar^ Ì?V fi 

Tha Phcebus sna speuraibh 
Ag èiridh na thriall, 

D 



88 



Orain Ghae^lach, 



Roi reultaichean Qeur-shaighead % 

Bheumnaich nan sian ; 
Uf-èifeachd a cheud ghath 

Gu ceiteineach grinn, 
A ni feum do gach creutair 

O èireadh d'an dion. 

Tha na tlà ghathan blàth ud 

A b ' f hàbharrach dhuinn 
Gar fàgaiì aig nàmhuìd 

Na dh' f hàsas a h-ùir ; 
O na thriaìl e roi chriochaibh 

Na Riaghailt + a nunn 
Gu sign Adharc Gaibhre 

Bu duibh-reotach iùiL 

Tha aoidbe,aìachd nàduir 

A b' f hàiltiche tuar, 
Fad an t-saoghail air caochladh, 

'Sa h-aogasg fu ghruaim ; 
Tha giùig air na dùilean 

Le funntainn an f huachd, 
Fo dhù-liunn trom-thùrsach- 

Ri ciucharan truagh. 

Tha m Fogh'ar reachd'or fialuidh 

Bu bhiadh abuich fàs, 
Le cruachannaibh cnuachd-mheallach, / 

Sguab-thorach làn, 
Air treigsinn a shnuaidh, 

C'n a dh'f huaraich gach càil, 

* Saglttarius and Capricorn, two constellations on thc 
Zodiac ot Ecliptic. 
| Riaghailt,the Eqninoctial line. 



Òrùìn Ghae'Iacìu 

Roi'n mhìos chruaidh-ghuineach 
'S neo-thruacanta bàigh. 

Le stròiceadh na dòilichinn 

Thòirleum gu làr, 
Gorm chomhdach nam mòr-chrann 

Bu chròchd-cheannach barr, 
Ni fuigh-bheatha sùghor 

Nan ùr-f haìllein àrd, 
ìtoi f hèithibh nan gengan 

Grad thearnadh gum freumh. 

Na h-eòineinean boidheàch 

Is òrdamail ponng, 
Le'n dlùth-f headain shunntach 

O'n siubhlaiche fonn ; 
Gum fògrar o'n cheol iad 

Gu clo-chodal trom ; 
'S ni iad comhnuidh 's gach còs 

Ann am frògaibh nan toll. 

Thig leir-sgrios air treudaibh 

Nam feur-luibhean gorm ; 
Di-mhilltear gach dìthean 

Bu mhin-ghibeach dealbh i 
Fior aognaichidh aogasg 

Nan aonach 'snan learg, 
Le spìonadh nan siannaibh 

Dian-ghuineach, garg. 

An ciar sheillein srian-blluidhe 

'S cianaile strann, 
Bha dichiollach gniomhach, 
Feadh chìoch nan lus fann, 

D 2 



39 

ghruam- 
[ach 



40 



Orain Ghàe'lach. 



Guu còmhnuich e'n stòr-thigh 
Nan seomraichean cara $ 

'S gu leoir aige bheo-shlaint 
Air lòn-rnhil nach gann. 

Theid a.mheaiìbh-chuileag shamhruìdh 

Le.teanritachd gu bàs, 
Ge b" .èlbhneach a leumnaich 

'An ceud-mhìos a mhàigh : 
Gach lùb shruth bu bhùrn ghlan 

A shiubhladh ròi'n bhlàr, 
Fo chruaidh-ghlais de'n f huar-dheidh 

Is nuarranta càii. 

Bi'dh sàr-obair nàduir 

Le fàillint) fo bhròn, 
Feadh chàjhar„ a's àrd-bheann, 

A's fhàsach nan loii : 
Cha dearbharcluith mheammach 

Nan garbh-bjiradan mòr, 
? S ni iad tamh-chodal sàmhach 

Fo sgàil bhadaibh gorm. 

Theid iEolus, righ fiadhaich 
Nan sianntuìnnean doirbh, 

Gu fuar-thalla gruaim ghreannach, 
Tuath-f hrasan searbh ; 

Grad -fhuasglar leis.cruaidh-ghlas 
( Nan uaimh-bheisdean ga'rg, 

Clach luath-mheallain, 's cuairtrghao th 
Bu bhuaireanta colg. 

Thig teann-chogadh Geamhruidh 
Le h-aimhleas a nìos, 



Orain Ghaè'lech* 



4i 



Ann an dorchadus stoirmibh 
Air charbad 'nan nhl ; 

A duibh f hroiseadh shaighdean 
Troi'n àidhbheis gu dian, 

Geur, ruinn-bhiorach, puiseannta a 
Chlaoidheas gach nu 

Bi'dh armachd nan uabhas 

Mu'n cuairt da gach laimh,- 
Ri beuchdaich a reubas 

Na speuran gu h-àrd : 
Ion-stròicear a chrochd-choille 

Mhòr as a freumh, 
Le spùtadh garbh-sgiùrsaidh 

Na dùdlachd gun tlàths. 

Gum bòchd a mhuir cheann-ghlas 

Is gaill-bheinneach greann ; 
Gur gorm-robach, diorbh-chorrach 

Borbadh nan tonn ; 
Gu h-àrdanch, càirgheal, 

A' bàrcadh nan deann ; 
Agus gèirich a bhàis bi'dh 

Air bhàirlinn gach glinn ! 

Gum brùchd an f hras chiùrraidh 

D'ar n-ionnsuidh a nuas, 
A's bàthar gàch àilein 

Fo làn nan sruth luath, 
A thaosgas san taomruich 

Nam maom-thuiltibh ruadh 3 
'Smarcachd-sìne na dìleann 

G'ar mìobhadh Ìe fuachd. 

D 3 



Orain Ghae'lach. 



Thig clocha-meallain garbhà 

Le stairearaich ma'r ceann, 
Gar spuachdadh mar chruaidh-f hrois 

De luaidhe nan Gall ; 
Gaoth bhuaireis ga sguabadh 

O chruachaibh nam beann ; 
Luchd coiseachd gan lèireadh 

Le h-èireadh nach gann. 

Thig ceo tiugh nan neoil oirn 

O mhòr mheaU nan cruach^ 
Le smùidrich an dù-reothaidh 

Dhiughaltaich, f huair j 
Ga leir dhuinn lag-èiridli 

Na grèine ri h-uair, 
Grad-fhalchaidh i carbad 

Geal dealrach sa chuan. 

Le dall-chur na failbhe 

Gum folchar gach meall ; 
Sneachd cièiteagach gle-thiugh 

Nan speur os ar ceann ; 
Gu h~àrd domhainn ban>gheal 

Air fàsa ; ch nan gleann ; 
Bi'dh nàdur fo'n stràcbd ud 

Gu fàillinneach, fann. 

Thig iom-chathadh feanntaidh 

Fo shrannaich nan stoirm, 
A ghluaiseas an luath-shneachd 

Na f huar-chithibhdoirbh ; 
Bi'dh an smùid ud ad' sgiùrsadh 

Le dù-chuthach searbh ; 
'Sa lèireadh nan slèisnean 

Mar gheur-sha)àhri garg. 



Orain Ghae'lacJu 



Bi'dh gach sùil agus aodunn 

Ag aognachadh fiamh; 
Agus ceòraich an reòt 

Air na feòsagaibh liath : 
Bi'dh spùtadh na funntainn 

Is drùightiche sian, 
A'- tolladh roi d' ghrùdhan 

Gu ciùrr-bheumnach, dian. 

Mìos reub-bhiorach, èireanda, 

Chreuchdas gach dùil ; 
Mìos buaireasach, buaiiteach, 

'S neo-thruacant' a ghnùis ; 
Mios nuarranta, buaghan a, 

'S tuath-ghaothach spùt, 
Bhios gu h-earr ghlaiseach, feargach, 

Le stairearaich nach ciùin* 

Mios burrughlasach, falmarra, 

Gharbh-f hrasa fuar ; 
Tha gliob-shleamhuin, dìleanta, 

Grim-reotach, cruaidh, 
Ged robh luirgnean gan ròsladh 

Ri d^agh theine guail, 
Bi'dh na sàiltean gan cràdhladh 

Gu bàs leis an fhuachd. 

Mios colgarra, borb-chur, 

Nan stoirmibh nan deann, 
Gu funntaimieach, puinnseunta, 

'S diughaltach srann : 
A' beuehdaich 's na speuraibh 

Le leir-sgrios gu call : 
Bior-dheilgneach, le gairisinn, 

Bu mheilUchritheach greann. 



44 



Oratn Ghae'Iach, 



Cha'n àireamh na thainig 

De bhàrdaibh san fheoil, 
Gach ànnradh thug teanntachd 

A gheamhruidh g'ar còir : 
Ach, mum fairghear mo sheanchas 

Gun dealbh air ach sgleo, 
Gur tìom dhomh bhi crìochnachadh 

Briathran mo sgeoil. 



AN T-EARRACH. LE E. M«L. 

Air fonn, u Thainig oirn do dfr Albuinn 
crois" &c; 

Thainig Earrach oirn m' an cuairr, 
Theid am fuachd fo f huadach cian, 
Theid air imrich th' ar a chuan 
Geamhradh buaireasach nan sian : 
Ràithe sneachdach, reotach, cruaidh, 
A dh' atas colg nan luath-ghaoth dian j 
Sligaeach, deilgneach, feanntai, fuar, 
A lom, 'sa dh' aognuich snuadh gach ni. 

Nis o'n thill a ghrian a nall ì 
Trèigidh sìd a's ar-nradh garg ; 
Islichear strannraich nan speur, 
S ceanglar srian am beul gach stoirm ; 
Sguiiidh na builg shèididh chruaidh 
San ài'bheis a;rd, a b' uaibhrich fearg s 
Eubhar sìothchaimh ris gach dùil, 
'S tiunndaidh iad gu mùghadh foirnu 



t 



Orain Ghae'lach. 



4 



Xompaichear an uair gu Màths, 
Le frasaibh o'n aird~an iar, 
Lea^haiclh sneachd na shrmhaibh luath 

o . . 

O ghuaillibh nan gruaim bheann ciar. 

Fosglaidh tobraichean a ghruuiìid, 

A bhrùchdas nan spùtaibh dian ; 

'S cieith gu sgealbach, ceiìleachdach, dlùth 

Le gleadhraich ghairbh ga sgùradh sios. 

Sgapaidh dall-clieo tiugh nan nial 
As a cèile 'n-iar 's an ear, 
Na mheallaibh giobach, ceigeach, liath, 
JDruìm-robach, ogluidh, c.ar-dfjubh, glas, 
A' snamh san fhailbhe mhoir gun cheann, 
A nunn 'sa nall, mar luing fo beairt ; 
'S iathaidh iad Ban rùsgaibh bàn 
Mu spiodaibh pìceach àrd nam bachd. 

Nochdai Phcebus duinn agnùis, , 
A' dealradh o thùr nan speùr, 
Le soiìlse caoimhneil, baoisgeil blàth, 
Gu tlusmhor, bàigheil ris gach creubh : 
Na sgrios a ghailleann chiurraidh fhuar, 
Mosglaidh iad a nuas o'n eug ; 
Ath-nuadhaichear a bhliadhn' as ùr, 
Gach dùil gu mùirneach ; surd air feum. 

Sgeudaichear na lòin 'sna blàir, 

Fo chomhduch àluinn lusaibh meanbh ; 

Sgaoilidh iad a mach ri grèin 

An duilleach fein fo mhìle dealbh : 

Gu giobach, caisreagach, lo'm bià h, 

Le'n dathaibh àillidh, fann-gheal, dearg 3 

Bileach, mealach, maoth-bhog, uf, 

Luirgneach, sùghmhor, driùchdach, gorm. 



46 Oraìn Ghae^ach. 



Gur h-ionmhuinn an sealladh foanmhor 
A chìtear air lom gach leachduinn; 
'S cùbhrai leam na fion na Frainge 
Fàile thom, a's bheann, a's ghlachdag 5 
Mìlseineach, biolaireach, sòbhrach, 
Kagach cuach nan neoineìn maiseach, 
Siomragach, failìeineach, brìgh'or, 
Luachrach, dìtheanach, gun ghaiseadh. 

Thig mùilleinean de shluagh an fheoir 
Beo fo thlus na 'm fann-ghath tlà, 
Le 'n sgiathaibh sìoda, bail-bhreac òir, 
'S iad daithte 'm boi'chead mìos a Mhàigh 5 
An tuairneagaibli geal nam flùr, 
Dùisgidh iad le h-iochd a bhlàis, 
'S measgnaichidh an righle dlù 
'Sa cheitein chiùin nach lot an càil \ 

Dìridh snothach suas o*n fhriamhaich 
Roi cham-chuislibh shnìomhain bhad« 
chrann, 

Gu rhaoth-bhlasda, mealach, qùbhraidh^ 
Sior-chuir sùigh 'sna fiùran shlatach ; 
Bi'dh an còmhdach gorm a' brùchdadh 
Rorshiios ùr nan dlù-phreas dosrach, 
Duilleach, labach, uasal, sgiamhach, 
Dreach nam meur is rìomhach coltas. 

Bi'dh eoin bheaga bhinn a chàthair, 
A' cruinneachadh shràbh gu neadan ; 
Togaicìh iad 'sna geugaibh uaigneach 
Aitribh chuairteagach ri taice ; 
Luidhidh gu clùth'or nan tamh 
A blàiteachadh nan cruinn ubh breachda* 



Oraìn Ghaè'lach. 



41 



Gus am bris an t-slige làn, 

'S an d-thig an t-àlach òg a mach dhoibh* 

Thig eibhneas na bliadhn an tùs, 
Mu'n crìochnaich an t-ùr-mhìos Màirt ; 
Bheir an sprèidh an toradh trom 
Le fosgladh am bronn gu làr : 
Brùchdaidh minn, a's laoigh, a's uain, 
Nam mìlribh m'an cuairt do'n bhlàr ; 
? S breachd-gheal dreach nan raon 's nan 
stùqhd, 

Fo chòisridh mheanbh nan lùth-chleas bàth ! 

Bidh gabhair nan adhaircean cràchdach, 
Stangach, cam, an airdnan sgealb-chreag ; 
Rob-bhrat iom-dhathach m'an cuairt doibh, 
Caitein ciar-dhubh, gruamach, gorm-ghlas 3 
'Sna minneinean laghach., greannar, 
Le meigeadaich fhann g'an leanmhuinn : 
'S mireanach a chleasachd ghuanach 
Bhìos aìr pòr beag luath nan gearr-mheinn, 

Caoirich cheig-rùsgach fo chòmhdach ; 
Sgaoilt air re.ithlein lòintean driuchdach 5 
*S uaineinean cho geal ri cainchein 
Air chluaintibh nan learg ri sùgradh. 
An crodh mòr gu liontai, làirceach, 
Ag ionaltradh fhàsach ùr-ghorm ; 
An, dream lìth-dhonn, chais'ionn, bhan- 
bhreachd, 

Ghuailleann, chrà-dhearg, mhàgach, dhùmh- 
ail. 

'S inntinneach an ceol ri m' chluais 
Faan-gheum laogh m'an cuairt do'n chrò, 

1 



48 



Orain Ghae'ìach. 



Ri coi'-ruìdh timchioll nan raon, 
Grad-bhrisg, seang-mhear, eatrom, beo ; 
Stairirich aig an luirgne luath, 
Sios m'an bhruaich gu guanach òg ; 
'S teach 'sa mach a buailìdh lain, 
'S bras an leum ri bàirich bho ! 

'N aimsir ghnàthaichte na bliadhna, 
Sgapar siol gu biadh san fhearann, 
Ga thilge na fhrasaibh diona, 
'S na h~iomairibh fiara, cama r 
Sgalag, a's eich laidir ghniomhach 
Ri straibhlich nan cliath gan tarruing ; 
S tiodhlaicear fo'n dùsluing mhin 
An gràinnein lìontai 's brìgh'or toradh. 

Sgoiltear am Buntàta cmiachdach 
Na sgràiileagaibh cluasach, bachlach ; 
Theid an inneir phronn na lòdaibh 
Sochdach, trom, air chòmhnard achaidh ; 
Le treun ghearrain chùbach, chàrnach, 
Chliabhach, spidreach, bhràideach, shrath- 
raeh : 

Sùrd air teachd-an-tir nan Gaidheal, 
Dh' fheuch an tàrar e fo'n talamh. 

'N uair a thogas Phcebus àigh 
Mach gu h-àird nan nial a ceann, 
O sheomar dealrach a chuain 
Ag òradh air chraach nam beann ; 
Brùclidaidh as gach cearnn an tuath, 
'Stigh cha'n fhuirich luath no mall, 
Inntrigidh ai* gniomh nam buadh, 
rt Buntàta ? s inneir ! suas an crann !" 



Oraìn Ghaelach. 



49 



Theid an inneal-draibh an òrdugh, 
Sean eich laidir mhor a' tarruing 
Nan ionnstramaid ghleadhrach, ròpach, 
Beairt san lionmhor cord a's amull, 
Ailbheagan nan cromag fiara, 
Sochdach, coitrach, giadhach, langrach ; 
Glige-ghlaige crainn a's iaruinn, 
Sùrd air gniomh o'm biadhch'or toradh ! 

Hush ! an t-ùraiche 's am bàn-each, 
Fear air crann, 's air crann, 'sa chorraig, 
Buntàta, 's inneir theith naclìabhaibh 
Ga taornadh san f hiar-chlais chorruich, 
Aig bannal clis lùthmhor gleusda, 
Cridheil eutrom, brisg gun smalan 5 
'S giìlean òg a' diol na h-àbhachd, 
Brìathrach, gàireach, càirdeil, fearail. 

? N uair dh' fholachar san ùir am pòr 5 
Thig feartan gar coìr o'n àird, 
A sgirtean liath-ghlas nan nial, 
Frasaidh e gu ciatach blàth, 
Silteach, sàmhach, lionmbor, ciùin, 
Trom na bhrùchdaibh, ciùbhrach, tlàth ; 
'S mìorbhuilleach a bliraonach dhlùth, 
Iarbhach maoth-mhin, driuchdach, seamh ! 

'S lionmhor suaicheantas an Earraich, 
Nach comas domh luaidh le fil'eachd ; 
Ràidhe 's tric a chaochail earraidh, 
'S ioma car o thùs gu dheireadh ; 
Ràidhe'n d'thig am faoilteach feannaidh, 
Fuar ciiioch-mheallain, stoirm nam peileir, 
Feadag, sguabag, gruaim a Ghearrain, 
Crainnti Ghailleachis beurra friodhan. 

E 



/ 



50 



Oraìn Ghaelach. 



? N uair spùtas gaoth lom a Mhàirt oirn, 
Ni 'n t-sìd ud an t-àl a chrannadh, • 
Mìos cabhagach, oibreach, saoithreach, 
Nam feasgar slaod-chianail, reangach : 
Ocras a' diogladh nam maodul, 
Blianach, caol-ghlas, aognai, greannach ; 
Deòghlar trian do t' fliior-liunn-tàth uait ; 
'S mar ghad sniomhain tairngear fad thu. 

Ràidhe san d'thig tùs annlainn, 

Liteach, càbhrach, làdhan lapach, [pach, 

Druin-fhionn, cean-fhionn, bruchdach, rias- 

Robach, dreamsglach, riadhach, rapach ; 

Càl a's feoil, a's cruinn-bhuntàta, 

'S aran corca laidir, reachdnnhor : 

Bog no cruaidh, ma chanar biadh ris, 

Se nach diult an ciad ni 's faigse. 

9 N uair thig òg-mhìos chèitein ciùin oirn, 
Bidh a bhliadhn an tùs a maise ; 
'S nathail, caoimhneil, soillse grèine, 
Mìos geal ceutach, speur-ghorm, feartach, 
Flùrach, ciùrach, bliochdach, maoineach, 
Uanach, caorach, laoghach, martach, 
Grudhach, uachdrach' càiseach, sùghmhor, 
Mealach, cùbhraidh, drùchdach, dosrach, 

Nis theid Earrach uainn air chuairt, 

'S thig an samhradh ruaig a nall ; 

5 S gorm-bhog duilleach gheug air choill ; 

Eunlaith seinn air bharr nan crann ; 

Driùchdan air feur gach glinn, 

*S lan-thoil-inntinn sgiamh nam beann; 

Theid mi ceum roi 'n lòn a nunn, 

'S tàirnearn crioch air fonn mo rann. 



\ 

Orain Ghae y Iach t 51 



Oran an t-Samhrui. Air fonn. Througb 
t/ie wood Laddie. le A. Macdhqmhnuill, 

'An dèis dhomh dùsga 's a mhaduinn^ 

7 S an dealt air a choìll, 
Ann am maduinn ro-sholleir, 

Ann an lagan beag doilleir^ 
Gun cualas am feadan, 

Gu leadurra sèinn ; 
5 S mac-talla nan creugan, 

D'a f hreagra bròn bìnn. 

Bi'dh am beithe deagh-bholtrach> 

Urail dosrach nan càrn, 
Ki mao-bhlàs drìuchd cèitein, 

" Mar-ri caoin dhearsa grèine 
Bruchdai barraich tre gheugaibh, 

'Sa mhìos cheutach sa Mhàigh % 
Am mìos brèac-laoghach, buailteacls, 

Bhainneach, bhuaghach, gu dàir» 

Bithidh gach doire dlù uaigni ? 

'S trusgan uain ump à' fàs ; 
Bithidh an snomhach a' dìreadh^ 

As gach friomhaich is isle, 
Tre na cuislinean sniomhain, 

Ga mhèudacha blà ; 
Cuach is smeòrach 's an f heasgar 

Seinn leadan 'ri am bàrr. 

A mìos breac-uigheach, braonach, 
Creumhach, mao-rosach, àighèj 

Chuireas sgeudach neo-thruaiJli, 
Air gach àite cl'a dhuaichnead ; 

E -g 



/ 



52 



Orain Ghaelach. 



A dh'fhògras sneachd le chuid fuachda^ 
O glieur-ghruaim nam beann àrd j 

? S aig meud eagail roi Phcebus, 
A theid 'sna speuraibh 'na smàh 

A mìos lusanach, mealach, 

Feurach, failleanach blà ; 
'S è gu gucagach, duilleach, 

Luachrach, dìtheanach, lurach, 
Beach ch, seilkineach, dearcach, 

Cùbhrai, dealtacb, tròm, tlà ; 
^S i mar chuirne'nin daimein, 

A Bhratach bhaoisgeil air làr. 

? S moch bhìos Phcebus ag òradh, 

Ceap nani rrrpr-chruach, 's nam beann J 
'S birhidh san uair s?n le sòias, 

Gach enn birm fhoclach, boidheach, 
Ceuma rnear-bhuillean ceòlar, 

Feadh phreas, ògan, a's chrann ; ; 
A choruil chuirteach gun sgreadan, 

Aig pòr is beadurraich greann. 

'S an àm tighinn do'n f heasgar, 

Co'.fhreagra'n aon àm, 
Ni iad cù-sheirm, shèimh, f hallain, 

Gu bileach, binn-ghobach, alloil, 
A' seinn gu lù-chJeasach, daingean, 

A' measg ùr-mheangeannan càrn, 
'S iad fein a beiceilgufoirmeil, 

Le toirm nan organ gun mheang. 

Bi'dh gach creutair ga laigid, 

Dol le suigeart do'n choill ; 
Bi'dh an dreathain gu balcant, 

FoirmeiI ? talcorra bagont, 



Orahi (jhae*lach. 



53 



Slor chuir fàilt air a mhaduinn, 
Le rifeid mhaisich, bhuig, bhinn, 

Agus ròbin da bhèusadh, 
Air a ghèig os a chinn 

Gur glan gaill^fheadain richeard r 

A' sèinn nan cuislinnin grinn, 
Am bàrr nam bilichean blàthor, 

'S an dosnaloin-dharag àrda, 
Bhìodh 's na gkcagaibhfàsaìch, 

Is cùbhrai fàile nam fìon ; 
Le d' phuirt thriolonta shiulbhlach%, 

A phronnar lùthor le dìon. 

Sud na puirt is glan gearradh, 

'S is ro-ealanta roinn, 
Chuireadh m' inntinn gu beadra, 

Clia-lu t-fheadain m'an eadra, 
'N am do'n chrodh bhi gan leigeadh* 

An innis bheitir sa choill ; 
'S tu d' leig air baideal ri cion'ar, 

'An grianan aon-chosach croinn. 

Bi'dh bradan seang'ar an fhìor-uisg, 

Gu brisg siinn-ìeumnach luath, 
Nam buidhnibh tàr-ghealach lannach, 

Gu h-iieach dearg-bhailach earrach, 
Le shoiilsin airgid d'a earradh, 

'S mion-bhreac lannaireach tuar, 
'S è fein gu crom-ghobach ullamh, 

Ceapa chuileag le cluain. 

A bhealtuin bhog, bhailceach, ghrianachy, 
Lònach, lianach m'a ghràn, 

E 3 



I 



54 Orain Ghae'lacfc 



Bhainneach, fhion-mheagach, uachdrach 9 
Othanach, loinideach, chuachach, 

Ghruthach, shlamanach, mhiosrach, 
Mhiodrach, mhiosganach, làn, 

Uanach, mheannach, mhaoineach, 
Bhocach, mhaoisleach, làn àil. 

O ! '» fior èibhinn r'a chluinntmn, 

Fann-gheum laoigh ann sa chrò ; 
Gu h-ùrail, mion-bhallach, àluinn, 

Druim-fhionn, gearr-fhionnach, fàili, 
Ceann.fhionn, colg-rosgach, cluas-dearg, 

Tarr-gheal, guaiìieiseach, òg, 
, Gu mogach, bog-ladhrach, fàs'or, 

? S è leùm ri bàirich nam bò ! 

A shobhrach gheal-bhui nam bruachag, 

Gur fann-gheal snuagh'or do ghnùis ! 
Chinneas badanach, cluasach, 

Mao'-mhìn, bagonta, luaineach, 
Gur tu ròs is fearr cruadal, 

A ni gluasad a h-ùir ; 
Bi'dh tu t-èididh as t-earrach, 

'S càch ri folach an sùl. 

'S cùbhrai fàile do mhuineil 

A chrios-cho'-chu'-luinn nan carn! 
Na d' chruinn bhabuidean rìobhach, 

Lòineach, fhad-luirgneach, sgiamhach, 
Na d' thuim ghiobagach, dhreach-mhìn a 

Bhàr-hhui, chas-ùrlach, àrd; 
Timchioll rhulmaaàq dìomhair, 

M' am bi 'm biadh-ìonau a' fàs. 



Oraìn Ghae'Iach, 



? S gum bi froinisean boisgeil, 

A thilgeas foìneal n' as leoir, 
Air gach lù-ghort do neonain, 

'S do bharraibh shaimirean lòthar y 
Mar sin is leasaichean solleir, 

De dh' fheada-coille nan còs, 
Timchioll bhoganan loinneil r 

Is tric an Eilid d'an còir. 

Nis trèigi 'n coileach a ghucag, 

'S caitein brucach nan eraobh ; 
'S theid gu mullach nan sliabh-chnochd., 

Le chirc-ghearr-ghobaich riabhaich j 
'S bith'd a' suireadh gu cùirteil, 

'Am pillibh cùl-ghorma fraoich^ 
'S ise freagra le tùchan, \ 

(Pihuhù tha thu faoin.) 

A choilich chraobhaich nan gear-sgiath 9 

'S nam falìuinne dui, 
Tha dubh is geal air a rnheasga, 

Gu ro-oirdheirc a d' itich ; 
Muineal lainnearach, sgipi, 

Uaine . slios-mhin, 's tric cròm ; 
Gob nam pòncanan milis, 

Nach faict a' sile nan rònn» 

Sud an turaraich ghlan, lomneil, 

Is àirde coiileag air tòm, 
'S iad ri bururus seamh ceutach, 

Ann am* feasgar bog ceutain, 
Am bannal geal-sgiortach, uchd-ruadh, 

Mala ruiteach, chaol, chrom ; 
'S iad gu uchd-àrdach, earr-gheal, 

Ghriann dhearr-sgnì, dhruìm-dhonn 



56 



Orain Ghae'lach. 



ONAN AN t-SAMHRUIDH 
le D. Mac-an-t-saoir. 

Nuair thig an Samhra' geugach oira, 

Theid sian nan speur o'n ghruamaiche, 
Thig tlus is blàs is aoibhneas. Theid / 

Gach mi g'a reir am buadhalachd, 
Thig feart le neart na greine oirn, 

Ni'n saoghal gu leir a chuartachadh ; 
Thig teas o slios 'nuair dh'èir'eas i 

Ni feum 7 s cha treigear uainne e. 

Bi'dh pòr ann an tìr ghràiseirean, 

Chur sil ann san tim ghnàthaicht ; 
A'toirt bridh as an ùìr nàdurra ; 

O'n bhlàr g'a bhàrr a ghluaiseas e. 
Gu reachdmhor, breac, neo fhailleanach, 

Trom chuinlionach garbh ghràineanacb, 
Gu diasach, riathach, càilleanach, 

Gu biadhchar, làn 'nuair bhuainear e. 

'Sglan fàileadh nan geug liòmhora, 

Mu ghàrradh nan sèud lion'ara, 
Am biòdh àileagain gle riamhacha 

Le blàs a' sior-chuir snuadh orra. 
Gu h-ùbhlach, peurach, fiogusach, 

Glan,brioghmhor, diomhair, guaimeiseach 
Gach sràid is 'àillidh grìneachan, 

Mar phèalas Righr'an cuartachadh. 

'Sro-ghreannar gach gleann fior-mhonaidh^ 
Cur riomhaigh ghrinn an uach^ar air ; 



Orain Ghae'lach. 



Gach lus le bhàr cho-'mhior'ailteach, 
A' fàs fuidh nihile suaicheantas ; 

Gu duilleach, lurach, dìtheanach, 

Glan, riomhach, lionmhor, cuaicheanach, 

Gu ropach, dosach, misleanach, 
Gu millteachail, mìn-uainealach. 

Bidh fonn air gach neach nàdurra, 

Bhi sealltuin gach ni gnàthaichte ; 
Am blàr lom a' cur dreach fàsaich air, 

Gach là 'cur stràchd neo-thruaillidh air, 
Gu molach torach, càtuineach, 

Gu craobhach, cràsgach, cruasachdach, 
Gu h ùrar, dù-ghorm, àileanta, 

Le frasa biàtha bruaidleanach. 

Bi'dh gach fri gu liontach, feurach ; 's theii 

Na fèidh 'nan èididh shuaicheanta, 
Gu h-uallacb, binneach, ceumannach, 

Grad-leumanach, bior-chluaiseanach^ 
Gu cròcach, caprach, cèir-ghealach, , 

Gu mangach, eangach, eildeagach, 
'Gan grianadh sa mhios chèiteanach, 

Air slios an t-slèibh man cuartaich iad. 

Bi'dh laogh ri taobh gach aighe dhiubh, 

'Nan luidhe mar is còir dhoibh ; bi'dh 
Gach damh is manng cho aithearach, 

'Nuair thig Fill-leathan-ròid orra ; 
Bu tuille lòin is saoghail, 

Do gach neach a ghabhadh gaol orrà ? ' 
Bhi tric ag amharc caol orra, 

Is ag èisdeachd gaoir an crònanaich* 



58 Orain GhaeHach. 

Bi'dh maoisleach a chinn ghuanaich, 

A cur dreach is snuadh is tuar orra, 
? Si tilgeadh cuilg &' gheamhraidh, 

A chuir gurt a's greann a's fuachd orra. 
O'n thainig blàthas an t-Samhraidh oirn, 

Cuiridh ise mànntal ruadh orra, 
? $tha inntin ghrinn g'a reir aice, 

Gu fallain, fèitheach, fuasgailteach. 

Bi'dh am minneln ùrar meanbh-bhallach, 

Gros tiaram air a ghnùis bu sgeinmeile 5 
Gu mireineach, lùthar, anmadail, 

Re slinnein na h-earb' an guailleachan 
Bu chlis feadh pris mu anmoch iad, 

Gutric fo iochd nam naean'-chuileag, 
Gu sgrideil, gibeach, gearr-mhasach, 

An sliochd gan ainm na ruaghagan. 

Bi'dh gach creutair faillinnesch, 

A bha greis ann càs na fuaralachd, 
A togail ann cinn gu h àbhachdach, 

O'n a thainig blàths le buaidh orra, 
Na h-eoin sa phonnc am b'abhaist doibli 

Gu ceolmhar, fonnar, failteachail ; 
Feadh phreas a's thom ri gàirdeachas, 

Gun chàs a dh'f hàgadh truaillidh iad. 

9 Sneo thruaillidh ,am por lionmhor ud, 

'Sgur spèiseil grinn a ghluaiseas iad, 
Le'm beus a 'seinn mar f hìleirean, 

Gur h-aoibhinn binn re m' chluasaibh iad, 
? S glan luinneagach, fior inntineach, 

A' chànmhain chinn thig uatha san : 
? .S iad gobach, sgiathach, cireineach, 

Gu h-iteach, dionach, cluaineiseach, 



Orain Ghae'lach. 



59 



JBi'dh an coileach le thorman tùchanach, 

Air chnocana gorrn a dùrdanaich, 
Puirt fhileanta> cheolmhor, shiubhlacha^ 

Le ribheìd a' dlù chur seoil orra, 
Gob crom nam ponnca lùthora, 

'Sa chneasle dreach air a dhùblacha* 
Gu slios dubh, girt-gheal, ùr bhallach, 

*Sdà chirc a sùgradh boidheach ris. 

Thig a chuag sa' mhios chèitein oirn, 

'Sbi'dh 'n uiseag, na sèuchdan comhladh 
'San dreathan a gleusadh sheannsoirean, [ris 

Air a ghèig a's àird'a mhòthuicheas e. 
Bi'dh choill gu leir 'sna gleanntaichibh, 

Air chrathadh le h-aoibhneas canntair- 
Aig fuaim a chuanail cheannsalaich [eachd, 

Feadh phreas, a's chrann, a's òganan. 

Na doireachan coill, bu diomhaire, 

'Sna croinn muniadh na smeoraichean, 
Theid gach craobh an ciatoichead, 

Bi'dh coachladh fiamh a's neoil Qrra ; 
Gu meanganach, direach, smomhaijatfh, 

Theid cridhe nam friamh ann sòghair- 
Le trusgan ùr g'a mhiadachadh, [eachd 

Bar-guc air mhiaraibh nòsara. 

Bi'dh am beatha gu cuisleach, fiùranach, 

Gn failleanach, slatach, ùr-f hasach ; 
Thig snothach, fuidh 'n chairt a's drùiseal- 
achd, 

Bi'dh duilleach isrùsg mar chomdach air ; 
Le bruthainn theid brigh na dùsìaing ann, 

Am barrach dlùth nan òganan, 
Gu pluireineach, caoìn, mao' bhlasda, 

Mo roghainn de shnaoisean sròinee. 



69 



Oraìfi Ghaelach, 



'Sa bhiolaire luidneach, shliom-chluasach, 
Ghlas, chruinn-cheannach, chaoin, ghorm* 
neulach, 

Is i fas glan, uchd-ard, gilmeineach, 
Fuidh barr-geal, iomlan, sonraicht ; 

Air ghlaic, bu taitneach cearmanta, 
Le seamragaibh 's le neoineanaibh, 

'Sgach lus a dh' f haodainn ainmeachadh, 
Cuir anbharra dreacjh boidhchead air. 

Gur badanach, caoineil, mìleanta, 

Cruinn, mopach, mm-chruthach, mongoin- 
each, 

Fraoch groganach, dùbh-dhonn gris dearg 
Barr cluigeanach, sinteach, gorm-bhil- 

Gu dosach, gasach, uain-neulach, [each ; 
Gu cluthor, cluaineach, tolmagach ; 

'Sa mhil na fùdar gruaige dha, 
'Ga chumail suas an spòrsalachd. 

'Si gruag an deataich riomhaich i, 

'Smar asbrìgh 's is lionmhor buaidh orra ; 

Ceir-bheach nan sgeap a cinntinn orr ; 
Seiilein breac feadh tuim 'ga chnuasachd 
sud, 

Gu cianail, tiomhadh, srann aige, 
Air bharr nam meas a' dranndanach, 

Bhiodh miann bhan og a's bhan-tighearnan 
'Na fhàrdaich ghreannar, ghuamaisich. 

ls è gu striteach, riathach, ciar-cheannach, 
Breac, buidh, stiallach, srian-bhallach, a T 



Òraìn Ghae'ìach, 61 

Gobach, dubhanach, riasgach, iargàlta, 
Ri gniomh ga dian mar thuathanch ; 

Gu sùrdail, grunndaìl, dianadach, 
Neo-dhiomhanach'na uaireinean, 

*Se 'faile lusan fiadhaiche 

Bhios aige bhiadh' sa thuarasdaL 

Gach tàin is àirde chruinpìcheas, 
Do'n àirigh uile ghluaiseas iad ; 

Thig blioc is dàir gun uireasbhuidh, 
Craobh àrd air cuman gruagaiche ; 

Na h-aigheati is òige làidire, 

Nach d' f hiosraich tra' nam buaraichean^ 

Bi'dh luinneag aìg righbhin chùl iduinn, 
doibh 

'Gam brìodaì ciuiu le duanagaibh. 

'S non ionmhuin mu tìira' nòine, 

Na, laoigh oga chòir na buaile sin, 
Gu tarra-gheaì, ball4mreac r bòtainneach, 
Sgiathach, druim-f hionn, sròin-f hìonn ? 
guatlìinneach 
Is iadgulìth-dhonn, ciar-dhubh, càraideach, 
Buidh, grìs-fnionn$ crà-dhearg, suaich- 
ionta, 

Seang, sliosara direach, sàr-chumpach, 
Mìn, sliogta, barr an suanaiche. 

Bi'dh foirm is colg air creutairean, 

Gu stoirmeil, gleust 'g ath-nuadhachadh 5 

Le forgan torchuirt feudalach, 

An treud 'san spreidh, 'sam buachaille ; 

An gleann, barrach, bileach, rèidhleanach, 
Creamh, raineach, reisg is luachaireach, 

F 



62 Orain Ghae'lach, 



'Se caoin, catinach, min chruthach ceutach, 
Fireach, sleibhteach, feurach, fuaranach. 

Bi'db mionntain, camomhil 's sòghraichean, 

Geur bhileach, lònach, luasganach, 
Cathair thalamhonta's carbhin chròc-chean- 
nach, 

Gharg, amlach,romach, chluas-bhiorach, 
Suthan làir, a's fàile ghròiseidean 

Lan liligh's rosa cuaicheanach, 
Is clann-bheug a trusa' leòlaichean, 

Buain chòrr ann còs nam bruachagan. 

Bi'dh'm blàr fo strachd le ùraireachd, 

Oidhch' iuchair bhrùinneach, cheo-banach 
Gach sràbh sa barr air Ìùbadh orra, 

Le cud-throm an drùchd's le lòdalachd, 
'Na phaideirean lionmhor, curnaineach 

Gu brioghmhor, sùghmhor, sòlasach ; 
Cuiridh ghrian gudian 'na smùidibh è 

Lefiamh agnùis san òg-mhaduinn. 

'Nuair a dhearsas a gnuis bhaoisgeiì, 

Gu fial, flathail, fiamh, geal,caoineil oirn, 
Thig maitheas a's gniomh le saibhireachd, 

Chuir loinn air an Roinn-eorpa so j 
Le aoibhneas grèine soillseachadh, 

Air an speur gu reith a spaoileas i, 
Chuir an cèill gach feum a rinn i dhuinn, 

G'a fhoillseachdh 's ga mhòideachadh. 



Orain Gkae^lach. 63 



Oran a Gheamliruidh ; Air fonn^ Tweed-side, 
Le Alastoir Macdhomhnuill. 

Tharruing grian,. righ nam planad Y nan 
Gu sign chancer diciadoin gu beachd, [reull, 
A riaghlas cothrom m'an criochnaich e thriall 
Da-mhios-deug na bliadhna ma seach: 
Ach gur h-e 'n dara di-sathairri na dhèigh, 
A ghrian-stad-shamhruidh, aon-deug, an là 's 
'S an sin tiunndaidh e chùrsa gu sèimh, [faid ; 
Gu seas-ghrian a gheamhruidh gun stadj 

'S o db'imich e nis uainn m'an cUairt, 
Gum bi fuachd oirn m' am pill e air àis ; 
Bi'dh gach là dol an giorrad gu fèum, 
'S gach oidhchega rèir dol am fad : 
Sruthaidh luibhean, a's coill, agus feur, 
J Nà fais-bheotha crion-èugaidli iad as ; 
Teichidh 'n snothàch gu freumhach naifc 
crann, ; ' '""V " T ' *.": ' . * " ' 

iSùighidh 'n glacdhan an sùgh-bheatha steach# 

Seachdaidh geugan glan cùbhraidh nan crann, 
Bha 's an t-samnradh trom- stràchdta le meas ; 
Gun tòrr-leum an toradh gu lar, 
'S gun sgriosar am bar bharr gach lios : 
Guilidh feadain, a's creachàin nam beann, 
Sruthain chriostail nan gleann le trom 
sprochd, 

Caoi nam fuaran ri meacuinn gun cluinn, 
Deoch shunnta nam maoisleach 's nam boc. 

Luidhidh bron air an talamh gu leir, 

Gun aognàich na sleibhtean 's na cnoichd ; 

F2 



64, 



Orain GhaeHacb* 



Grad dhabhaidh caoin-uachdar nam blar, 
Fàl-rùisgte, 's iad fàillinneach bochd. 
Na h-eoin, bhuchallacb^ bhreac'-ateachj 
ghrinn, 

Sheinneadh basganta^ binn am barr dhos j 
Gun d-theid a ghlas-ghuib air am beul, 
Gun ; bhodha, gun teud, 's iad nan to^d. 

Sguifidh bùirdisich sgiathach nan speur, 
D'an ceileiribh grianach car greis ; 
Cha.seinn i^d sa mhaduinn gu 5 }i-àrd, 
No feasgairean-cràbhach sa phr,eas : 
Codal clùthor gun dean anns gach còs, 
Gabhail fasgaidh am frqgaìbh nan creag \ 
'Siad ag ioqn,tirainn pan gathannan blàth 
Bhiodh ri dealradh o sgàile do theas . 

" ' s)EI fHJ' i «. < <■<'••*• ■ c -• ■■ •*. 

Cuirear dajtachan^s^rjanrbhuidh nan ròs 
Bharr mìa.chioch nan òr-dhitheaa beag ; 

ionan^gucagach lili nan lòn, 
Nam flùran, 's gheal neoinein nan eug ; 
Cha . deòghlar lejbeachaibh nam frruach, 
Cròdhaidhfuarrachd car cuairt iad nan sgèap; 
'S cha mho chruinnicheas seillein. a mhàl, 
*S thar gheal-iir-ròschrann gàraidh cha streap, 

Tearnaidh bradan,, a's sgadan, 's gach iasg^ 
O t-iarguinn gù nor-ghrunnd nan loch ; 
'S gum fan anrts aii.aigean qub!i-,dìionn, 
Ann an doimhneachd nam fonn a^s nan 
slocbd,, fTf , 
Na bric tharr.a-,ghealactì, car~ghohlach shlir 
Leumadh mearrdha ri usgraicbihh chop, [ om^ 
Nan cairtealaibh geamfpruidh gun, tamh, 
Meirbh,.samhach, o thamh tliii fo'n ghlob. 



Orain Ghae'lach. 



65 



Chas a's ghreannaich gach tulaichj 's gach 
torn, 

7 S dòite lòm chinn gach fireach, 's gach glac ; 
Gun d'-òdh'raich tia sìtheanan feòir, 
Bu luìseineach feoirneanach brat : 
Thiormaich monai'nean, 's ruadhaich gach 
foiin, 

Bheuchd an fhairge 's ro thonn-ghreannach 
gàrt; -bi 

? S gun sgreitich an dùdlachd gach long, 

'S theid an càbhlach nan loog-phort a steach, 

Neulaich pàircean a's miodair gu bàs, 
Thuit gach fàsach, 's gach àite fo bhruid ; 
Chiaraich monadh nan iosal 's nan àrd, 
Theirig dathanan gràs'or gach luig : 
"Dh' fhalbh am fàile bha taitneach, % am fonn, 
Dh' fhalbh am maise bhàr lombair gach 
buig; 

Chaidh an eunlaidh gu caoithearan truagh, 
Uiseag, smeorach, a's cuach, agus druid. 

A fhraoich bhadanaich, ghaganaich, ùir, 
D' am b' ola 's d' arn b' fhùdar a mhil ; 
B' i bhlàth-ghrian do thàbhachd 's gach uair ? 
Gu giullachd do ghruaige le sgil : 
'S a mhaduinn iuchair 'n uair bhaoisgeadh 
a gnùis 

Air bhuidhinnin driùchdach nan dril, 
B' fhior chùbhraidh, 's gum b' èibhinn an 
smùid, 

So dh' èireadh bhàr chùirnein gach biL 

Gun do theirig sùgh talmhuinn nam bruach, 

3 



06 Oraìn Ghae*lach* 

Dh' fhalbh àn cnuasachd le'n trom-lùbadh 
slait ; 

Thuit an t-ubhall, an t-siris, 'sa pheur, 
Chuireadh bodha air a ghèig anns a bhad. 
Dh' fhalbh am bainne o'n eallach air chùl, 
Ma 'm bi leanaba ri ciùcharan bochd, 
'S gum pill a ghrian gu sign Thaurus nam 
buadh, 

'S treun a"bhuadhaicheas fuachd agus gort. 

Theid a ghrian air a tunis m'an cuairt, 
Do thròpic Chapricorn ghruamaich gun 
stad, 

O'n tig geal-shìon chruinn mheàllanach luath, 
Èheir air mullach nan cuairteagan sad ; 
Thig tein'-athair, thig toirinn na dhèigh, 
Thig gaillean, thig èireadh nach lag, 
'S cinnidh uisge na ghlaineachaibh cruaidh, 
'S na ghlas-leugaibh, mìn, fuar-licneach rag. 

Am mios nuarranda, garbh-fhrasach, dorch, 
Shneachdach, cholgorra, stoirm-shionach 
bith, 

Dh' isleach, dhall-churach, chathach, fhliuch, 
chruaidh^ 

Bhiorach, bhuagharra, 's luath-ghaothach 
cith, 

Dheitheach, liath-reotach, ghlib-shleamhuin 
ghairbh, 

Chuireas sgìopairean fairge nan ruìth, 
Fhliuichnich, fhùntuinneach, ghuineach gun 
tlàs, 

Cuiridh t-anail gach càileachd air chrith. 

Am mios cratanach, casadach, lom, 

A bhios trom air an t-sonn-brochan dubhj 



Oraìn Ghae'lach* 



Churraiceach,chasagach, lachdunn a'sdhonn, 
Brisneach, stocainneach, chom-chochlach, 

thiugh ; : _ 

Bhrògach, mhiotagach, pheiteagach bhàn, 
Imeach, arauach,. chàiseach gun ghruth ; 
Le'm miann bruthaiste, mart-fheoil, aV càl, 
? S ma bhios blàth na dean tàir air gnè stuth. 

Am mios bratagach, toiteineach sògh, 
Ghionach, stròghaiì, fhior gheocail gu muic, 
Liteach, làganacfo, chabaisteach chorr, 
Phoiteacb, ròmasach, ròiceil gu sult. 
'S antaobh a muigh ged a thugh sinu ar còm, 
Air an àile gheur-tholltach gun tlùs ; 
'S faodar dram òl màr lìnnige clèibh, 
A ghrad fhadas tein'-eibhìnn san uchd. 

Bi'dh greann dubh air cuid mhor de'n Roinn- 
eorp 

O lagaich sgiamh òrdha do theas ; 

Do sholus bu shòlas ro mhòr, 

Ar fradharc 's ar lochrann geal deas ; 

Ach an uair a thig e gu geimnidh a r}s, 

'S a lannair 's gach rioghachd gun cuir, • 

'S buidhe soillssin nan coireiu 's nan meall,. 

'S riochdaii namh nan òr-mheall air a mhujr. 

Theid gach salmacloir ball-mhaiseach ùr 
An crannai g chùbhrai chraobh-dhiù-dhuillich 
chais, 

Le'n ceoì fein a' seion hymns 's a' toirt cliu, 
Chìonn a phianaids' a chùrsadh air ais. 
Gum. bi cpìsir airleth anns gach gèig, 
An dasgaibh èibhinn aic rèidh-shlios nan slat j 



m 



Òraln Ghae'lach, 



A' toirt lag iohairi le'n ceileir d'an triath, 
Air chaol chorraibh an sgiath ' anns gach 
glaichd. 

Cha bhi creutair fo chupan nan speur 
'N sin nach tmnctairi speurad, 's ri 'n dreach; 
'S gnn toir Phcebus le buadhaibh a bhlàis 
Anam-fàs doibh a's càileachdain ceart ; 
? S ni iad ais-èirigh choitchionn o'n uaigh, 
Far 'n do mheataich am fuachd iad a steach ; 
? S deir iad guileag dora-h-idola h-ann, 
DF fhalbh an geamhradh, 's thà'n sàmhradh 
air teachd* 



ORAN, Allt-an-t-siucair. le A. Mac Dhomh- 
NUILL. Tune of 9 " The Lass of Patie , s f 
MilL" 

A' dolth'air Ault-an-t-siucair, 

Am maduiun chùbhrai Chèit ; 
Is paideirean geal dlu chneap, 

Do'n drùchd ghorm air an fheur ; 
Bha Richard 's 2£o£«z-bru-dhearg, 

Ri seìnn, 's fear dhiu 'na bheus ; 
'S goic mhoit air cumhaig chùl-ghuirni ? 

'S gug-gùg aic air a ghèig. 

Bha smeorach 'cur na smuid dhi, 

Air bacan cùil lea fein ; 
Bha'n dreathum donn gu sùrdail 9 

'S a rifeìd chiuil 'ha bheul ; 



Oraìu Ghaelach* 

Am bricein-beath a's lub air, 

'S è 'gleusadh lùth a theud ; 
An coileach dubh ri dùrdan, 

'S a ehearc ri tùchan rèidh. 

Na bric ag gearra shùrdàg, 

Ri plubraich dhlu le chèil ; 
Taobh-leimnich mear ri ìuth-chleas, 

A' burn, le muirn ri grein ; 
Ri ceapadh chuileag siubhUch, 

Le 'm briseadh luth'or fein ; 
Druìm-lann-ghorm, 's ball-bhreac-giùran 

'S an lannair chùilmar lèig. 

Mil-dheocla sheillein strianach, 

Le crònah 's fiaia srann ; 1 
Nan dith;bh baglach, riathach, 

Ma d' bhlathaibh grianach chrann ; 
Sraibh-dhriucain dhonnai thiachdai, 

Fo shinean ciochan t-fheoir, 
Gun teachd-an-tir no bhiadh ac, \ 

Ach fàile ciatach ròs. 

Gur milìs, brisg gheal, burn-ghlan, 

Meàll-chuirneanach Vs binn fuaim^ 
Bras-shruthain Uiìt-an-t-siucair, 

Rì torman siublach luath, . 
Gach biolair^ 's luibh le'n ùr-ròs, 

A' cinntinn diù ma b!)ruaich : 
'S è toirt dhoibh buaghan sùgh'or, 

Ga'n sui bheathacha m'an cuairt. 

Bum tana, glan, gun ruaghan, 
Gun deathach, ruaim, no ceo 5 



10 Orcdn Ghae'lach. 



Bheir anam fàs, a's gluasaid, 
D'a chluaineagan ma bhòrd ; 

Gaoir bheachan bui 's ruagha, 
Ri diogla chluaran òir, 

'S cir-mheala ga chuir suas leo, 
'An cèir-chuachagaibh 'na stòr. 

Gur sòlas an ceol cluaise, 

Ard bhàirich bhuar m'an chrò ; 
Laoigh cheann-fhionn, bhrèac, a's ruagha, 

Ri freagra nuallan bhò ; 
A bhanarach le buaraich, 

'S am buachaille d'an còir, 
Gu bleothann a chruidh ghuaillinn^ 

Air cuaich a thogas cròic. 

Bi'dh lòchrain mheal a' lùbadh 

Nan sràbh, 's bru air gach gèig ? 
Do mheasaibh milis cù'rai, 

Nan ùbhlan a's nam peur : 
Na duilleagan a' liùgadh, 

A's fallas cùil diu fein ; 
Is clann z gabhail tùchai, 

Ganimlich dlù le'm beul. 

B'è crònan t-easan srùlaich, 

An dùrdail mhùirneach mhàigh ; 
'S da bhoirchibh daite, sgùm-gheal, 

Tiugh flùranach, dlù, tlà ; 
Le d' mhantul do dheait ùr-mhin, 

Mar dhùra cuil m' a d' bhlà : 
'S air calg gach feoirnein dùir-fheoir, 

Gorm shniamhain dhriuchd a fàs. 



Orain Ghae^lach* 



Do bhrat lan shradag daoimein, 

Do bhraoin ni soills" air làr ; 
A chairpet 's gasta foiaeal. 

Gun a cho fine ann an White-hall • 
Ma d' bhearra gorm-bhreac coillteach, 

'An cinn an loinnle h-àl ; 
Na sòghraichean mar choillibh, 

'N an colleiribh a d' sgàth. 

Bi'dh guileag eala tùchan, 

'S eoin bhuchuinn am barr thonn; 
Aig inbhear Uilt-an-t-siucair, 

Snàmh lu-chleasach le fonn; 
Ri seinn gu moiteil, cuirteil, 

Le muineil-chiùil, 's iad crotn, 
Mar mhàla piob, a's lùb air ; 

Ceol tionihai, ciùin, nach trom. 

'S grinn an obair ghràbhail, 

Rinn nàdur air do bhruaich, 
Le d' lurachain chreabhach, fhàs'or, 

'S am buicein bàn orr shuas ; 
Gach saimeir, neonain, 's màsag, 

Min-bhreac air làr do chluain ; 
Mar reullan reot an dearsadh, 

Na spangain àluinn nuadh. 

Bi'dh cruinn 's am barr mar sgarlaid^ 

Do chaorran àluinn ann ; 
A's craobhan bachlach, àrbhui, 

A' faoisgneadh ard mu d' cheann j 
Bithidh dearcan, suithean sùgh'cr, 

Trom lùbadh an luis fein, 
Caoin seachdai, blasta, cùbhrai, 

A' call an drùis ri grèin. 



Orain Ghae'lach, 



'S co làn mo lios ri Pharrais, 

Do gach cnuas as fearr an coill 
'Na reileach arbhar fàsaidh, 

Bheir piseach ard a's sgoinn ; 
Pòr reachd'or minear, fàs'or, 

Nach cinn gu fàs na loim ; 
'S co'-reamhar, luchd'or càileachdj 

'S gun sgàin a ghràn o dhruim. 

Do thachdar mar' a's tìre, 

Bu teàcficl-àn-tir leìs fein ; 
Nan treudan, fèigh ad fhrìgheabh, 

'S ad' chladach mìltean èìsg ; 
A d' thràigh tha m'aorach lionar ; 

'S air t-uisgè 's fiòr bhras leus, 
Aig òganachaibh rìomliach, 

Le mordha iìor chruaidh gèur. 

Gur h-ùrar, sliochdar, cuanda, 

Greidh each air t fhuarain ghorm, 
Le'n iota tarruing suas ruit, 

Le cluintinn nualldo thoirm ; 
Bi'dh buicein binneach, 's ruadhag, 

'S minn mheanbh-hhreac, cluas-dhearg, òg t 
Ri h ionaltra gu h-uaigneach, 

'S ri ruideis luath mu d' lòn. 

Gur damhach, aghach, laoghach, 

Mangach, maoisleach, t-fhonn ; 
Do ghlinn ìe seilg air laomadh, 

Do gàrbhlach chraòbh, 's dolòm : 
Gur h-àluinn, barr-fhion;i, braonach, m \ ' 

Do chanach caoin-gheal thom, 
Na mhaibeimbh caoin, mao-mhin : 

A d' mhointich sgaoth chearc donn. 



Orain Ghae'laeh* 



73 



B' è sud an sealladh èibhinn, 

Do bhruachaibh gìe-dhearg ròs 5 
'S iad daite le gath greine, 

Mar bhoisgnich leug-bhui òir: 
B'iad sid an geiltre gle-ghrinn, 

Cinn dèideagan measgfeoir; 
Do bharraibh luibhean ceutach, 

'S foirm bhinn aig teud gach eoln. 
* 

O lilì, righ nam flùran 2 

Thng barr mais air ùr-ròs gheug 5 
Na bhabagan cruinn, plur-mhìn, 

'S a chrùn geal, ùr, niar ghrèin 5 
Do'n uisg ud Ault-an-!-siucaìr, 

'S ecubhrai dha o bheud ; 
Na rionnagan ma lùbaìbh, 

Mar reullan iuil nan speur. 

Do shealbhag ghian 's do luachair, 

A' borcadh suas ma d' chòir ; 
Do dhìthein lurach, iuaineach, 

Mar thuairneagan do'n òr 5 
Do phns làn neada cuachach, 

Cruinn cuairteagach aìg t-eoin ; 
Barr braonain/s an t-sail-chuchaig, 

Nan dos 'an uachdar t-fheoir. 

B' e sìd an leigheas leirsimi 

Do loingeas breid-gheal, luath, 
Nan sguadronaibh seol-bhrèid-chrom, 

A' bordadh geur ri d' chìuaisi 
Nan giusaichibh beo ghleusta, 

'S an cainb gu telr riu. buas 
? S Caol-muile fuar d'a reuba, 

Le anail speur o thuath. 



Orain GhaeUach. 



*S cruaidh a bhàrluinn fhuair mi $ 

O'n fhuaran 's blasda gloir, 
An caochan 's mugha buaighean 

Ata fo thuath 's an Eorp ; 
!Lion ach am bòla suas deth, 

'S do bhrandai f huar n' as coir 5 
? Am puinse milis guanach, 

A thairneas sluagh gu ceol. 

Muim altrom gach poir uasail, 

Nach meith le fuachd nan speur ; 
Tha sgiath fo'n airde tuath oirr, 

Dh' fhag math a buar, 's a feur 5 
.Fonn deìsearach, fior uaìbhreach, 

Na speuclair buan do'n ghrein ; 
Le spreidh theid duine suas ann, 

Co luath ri each 'naleum. 

S S aol a's grunnd do dhailibh, 

Dh' fhàg nàdur tarbhach iad ; 
Air a meinn gun toir iad arbhar, 

'S tiugh starbhanach ni fàs ; 
ISidh dearrsanaich shearr-fhiaclach § 

D'a lannadh siosam boinn ; 
X^e luinneaga binn nìonag, 

An ceol is millse roinn ! 

An Coir' is fearr san dùthaich, 

An Coir' is sùgh'or fonn ; 
'S e Coirein Uìlt-an-t-siucair, 

An Coirein rùnach lom ; 
Ga lom, gur molach, ùrail, i 

Bog mhiador dlu a thom, 
; M bheilmil a 7 s bainn' abrùchdadh s 

\S uisg ruith air siucar pronn. 



Oraln Ghae'ìacfa *7a 



Àn Coire searrachach uanach, 

Meannach, uaigneach, àigh ; 
An Coire gleannach, uaine, 

Bhliochdach, htath gu dàir ; 
Àn Coire coillteacb, luachrach, 

An goir a chuach 's a mhàrt; 
Àn Coir' am faigh duin-uasaì, 

Biast-dhubh, as ruagh 'na charriò 

An Coire brocach, taobh-ghorm, 

TorCach, faoili, blà ; 
An Coire lònach, naosgach, 

Cearcach, craobhach, gràidh ; 
Gu bainneach, bailceach, braonach^ 

Breacach, laoghach blàr ; 
An sult'or mart a J s caora, 

'S ìs torrach laoimsgir bàrr. 

An Coir' am bi na caoràich nan eaogadaibh 
Le'n reamhad gabhail faoisgni, [le'ii àì 9 

A'n craicnibh maoth-gheal tla 
B' iad sid am biadh san t-aodach, 

? Na t-fhaoin-ghle-Hnnaibh, 's a d' àird; 
An Coire luideach gaolach^ 

? Se lan do mhaonaibh gràis. 

An Coire lachach, dràcach, 

'Mbi guilbnich, 's tràigh-gbeòìdli òg, 
An Coire coileachach, làn damhach, 

Is moch 's is anmoch spòrs ; 
5 Stiom dhomh sgur d'a àireamh, 

An Coire is fàs'oir pòr ; 
Gu h-ìnnseach, doireach, blàrach, 

Is ìmeach, càiseach bo i 

G 2 



76 Orain GJiaeHach. 

Moladh an Leomhainn^ air fonn Cabar Fèigh^ 
le Alastoir Mac Dhomhnuill. 

Failt an leoghainn chrèuchdaich, 

Is eugsamhuil spracalachd, 
'Nuair riheire do chinn-fheadhna, 

Bu mheaghrach am brataichean, 
'Nuair chrùinniche gach dream dhiu 9 

Ga ceannsgalach tatarach, 
Ehiodh pronnadn agus caìldach, 

Air naimhdean a thachradh ribh ; 
Iad gu h-oirdheirc air bharr corr-ghleusj 

Teinnteach foir-dhearg, lasrachail, 
'S'ard an stoirm air mhire-chonbhaidh 9 

'S lainn nan dorn ri spèaltoireachd, 
Le'n geur cholg ri strachda bhoìg, 

A' gèarra cheann is chorpunnan ; 
'S cha siuagh gun chruaigh gim cheannsgal! 

Le'n lann bheireadh fosadh orr. 

Dùisg a leomhainn èuchdaich, 

? S dean 2Ìrigh gu farumach, 
Air brat ball-dearg, breid-gheal, 

'S fraoch sleibh mar bharran air ; 
Tog suas do cheann gu h-eatrom, 

'S na speuraibh gu caithreasach, 
'S theid mi f hin cho-geire, 

'Sa dh'f haodas mi d' arabhaig ; 
Togam snas do mhola priseil, 

'S do cheann rioghail farusta, 
Cha'n *eil ceann na corp san riochachdj 

An cruLÙ-ghniomh thug barrachd ort, 



[ 



Oraìn GhaeHach, 



An ceann cruadalach ard sgìamhach 

Maiseach fior-dheas arranta, 
'S tric thug sgairt ri h-Uchd àn fhuathas/ 

Ri h-àm luchd t-f huatha tarruing ruìu 

Co b'urrainn tàir no dì-bleachd, 

Gu dìleinn a bharalucha, 
No shamhluìche ruit mi chliu, 

A righ nan ceann barrasach 5 
À chreutair ghasta, rìomhaich, 

'S garg fior-dheas do tharruingsè^ 
Air brat glan do n t-sìoda, 

Ri min-chrann caol gallanach j 
E ri plapraich ri crann-brataich, 

A' stailce chas gu h-eangarra j 
Js cò'-lain ghasta lan do ghaisge^ 

Teanailt bras gu leanailt ris, 
Fearg gu casgairt 'nan gnùis dhaite, 

Fraoch is fras gu fearachas ; 
Bhi"dh sgrios is lannadh sios, 

Air luchd mi-ruin a bheana ruit* 

Cha robh garta gleois, 

Air an t-seorta o'n ghineadh thu, 
An dream rathail mhor-chuiseach, 

Chò'-ragach, ìomairteach ; 
Bu ghunnach, dagach, òr-sgia hach, 

Gòirseadach, nimheil lad ; 
Bu domhain farsuing creuchdachj 

Cneidh èuchdach am firionnach 5 
lad gn surdoil losga flìdair, 

Toirt as smuid o lasruichean ; 
]Na fir ùra gheala lùthar, 

A ghearra srauis a's aisnichean 5 



G3 



73 Orazn Ghae n lach. 



Lannan dù ghorm geura cùl-tiugh, 
'N glaic nam fiuran aigeantach, 

A' sgolta chorp a sios gun rumpaiil, 
Sùrd le sunnt air stracaireachcl. 

? 3 foinni, fearail, laidir, 

Cuanda, dàicheil, cinneadail, 
Sliochd nan Collaidh lamh-dhearg, 

'S iad lan do dh' ard spiorad annt, 
Cho dian ri lasair chrà-dheirg, 

'S gaoth mhàirt a' cuir spionnaidh innt, 
Gun mheang gun mheirg gun fhàillin, 

'Nar càileachd ge d' shirear sibh j 
Na fir chogach theid 's na trodaibh, 

Nach biodh ro lotaibh gioragach ; 
Nach iarr prosna ri h-àm cosgraidh, 

A phronna chorp is mhionaichean, 
A' sgatha cheann ìs lamh a's chos diubh, 

Ann san toit le mire-chath, 
Na fir bhèurra threin-f hearrdha, 

Glieur armach f hineadail. 

An cinne maiseach treubhàch, 

Nan rè-chuiibheir acfuinneach, 
Nach diulta dol air ghleus, 

Ri h-àm feurrwa gu grad-mharbhadh 9 
Madaidh is ùird ghleusta, 

Gu beuma nan sradagan, 
A' conas dearg ri chèile, 

A' cuir èibhlean gu lasraichean, 
Frasan deaìanach dearg pheileir, 

Teachd o'r teine tartarach, 
A pada 's a pronnadh 's a leadairt, 

Nan corp ceigeach casagach, 



Orain Ghae'lach. 



Lannan dù-ghorm dol gan dùlan, 

A gearra smùis is aisnichean, 
Aig na treunaibh cruai-bheumnach, 

'S luath bhuala speachannari. 

Clann Domhnuill tha mi 'g ràite, 

'N sàr chinneadh urramach, 
'S tric a f huair 's na blàraibh, 

Air namhuid buaidh iumanach ; 
Iad fearra tapui dàna, 

'Co-làn do nimh-ghuineadaich, 
Ri nathraichean an t-sleibhe^ 

Le'n geur-lannaibh fulangaeh ; 
lad gu sitheach gleusta cos lcath, 

Rùnach, bos-luath, fulasgach, 
Cruas na craige, luathas ua rìraige, 

Chluinnte fead am buillirmean 7 
Na fir dhàna, lùthar, nàrach, 

Fhoinneadh, làidir, urranda, 
Cho.garg ri tuiL mhaoim sleibhe, 

No faiaisg gheur nam munainean. 

A charraig dhaingean dhìleant, 

Nach dìobair gun acarachd, 
Gluais suas gu spòrsail riogbail, 

Ro d' mhilinibh gaisgeanta, 
'S iad mìre geal na cruadhach, 

Gun truaille, gun ghaise iad, 
'S bòcain a chuir ruaig iad, 

Bheir buaidh le 'n sluagh bras-bhuilleach \ 
'S ioma fleasgach cùl-bhui dci-J-giieal, 

Is garbh doin is slinnein^an. 
A dh' èireas leat aa tùs na c.i - ii, 

A ni cèrohrag min-bhuaiite b. 
fad gu hom.j. ■ mhali, bas-lu •Jha, 

Saitheach, stròiceach, iomaiuwch, 



80 



Orain Ghaeìach* 



A' dol a sìos an àm na teugbhail, 
'S lèomhunn bèuc air mhireadh ac« 

A leomhuìnn bheucaich, ghruamaich # 

'Bheil cruadal air tuineacha, 
Is tric a dhearbh an cruài-ehùis, 

'Sna buan ruagaibh cumasgacfr. 
'Nuair a spailpte suas thu, 

Le d' bhuaidh ri crann fullangach % 
Chìte conadh ruaimleach, 

'An gruaidhibh na h-uile fir ; 
S daingean, seasmhach, rang do f hleasgaich 

'Nuair bhiodh deise tarraing orr^ 
Cha toir eagall nàmhuid eag ionnt, 

'S iad mar chreag nach caraicheadh ; 
*S glan am preàs iad chaoi cha teich iad^ 

'S fiodh nach peasg, de'n darach iad, 
*S tric a fhuairsibh air ur nàmhuid, 

'S na blàruibh buaidh-chaithreamach. 

Nan tigeadh ortsa foirneartj 

Ge d' leon o chrich aineolaichj 
Coigrich le rùn do'-bheirt, 

Gu d' chòir thoirt a dh' aindeoin ò!iot, 
S iomad làn cheann-ìleach, 

'S lainn liobha 'm beairt dhaingean ann 5 
A thairneadh suas ri d' shìoda, 

Dheth t-fhior-f huil d' ad anagladh^ 
Fuiribin chomasach nach cromadh, 

Roi f hrois tholla phearsunnan* 
Nach biodh somult dhol air cholluin^ 

7 Nam bhi sonnadh chlaigeannan % 
Crùn-luath lomarra 'ga phronnadh, 

Air piob loinneich thartaraich/ 
A chuireadh anam ann sna mairbh, 

A dholgu %arr-ghleus gaisge leo» 



O^aìn Ghae^lack. 



81 



Sice Chlann Domìmuill dh' èirgheadh, 

Le*n geugaibh 's le meanganaibh, 
B'i sid a choille cheutach, 

A b' eugsamhuil's bu cheannardaich, 
^Nuair thàirneadh iad ri chèile 

Gach treubh dhiu gu fearachail, 
^S mairg a spiola feusag 

Nan leomhann, ga ghreannacha ; 
Bhiodh cinn is duirn ga sgatha dhiuhh-san, 

Ann an dùiseaì ìannaireachd, 
Fuii ri feuf-imeachd 's ri strùladh, 

Feadh nan lùb 's nan camhanan, 
Bhiodh lannan lotach du-ghorm, 

Cuir smùidrich do cheannaibh gliall, 
Is eaoithrean cruaidh is rànaich, 

? S an àrf haich gu gearanch, 

C' ait a bheil san rioghachd* 

'Am fear-ghniomh thug barrachd oirbh^ 
Na phrosnaiche chum stri sibh, 

A mhilinean barraideach ; 
Na tuirin sgairteil prìseil, 

Do'n fhior-chruaidh nach fannaicheadh^ 
D'am b' àbhaist a bhi dìleas, 

'S nach dìobradh na ghealladh iad, 
Gadhair chalha theid mar shaighid, 

Sios le'n claidheamh dealanaich, 
Nach toir atha gun dad athais, 

Gus an sgath iad bealach romp ; 
Cuirp gan sgatha 's cruaidh ga crathadh, 

'S orra patha falanach, 
Chluintear fead ar claidhean, 

Truagh ghàir agus langanaich. 

Tha iomad mile an Alba, 

Do gharbh-fheàraibh fulusgach, 



S2 Òraìn Ghaelach. 



Sliochd Ghàidheal ghlais a Scòtà 

Thig deonach m' ar ciilaraibh ; 
Gun tig iad le rùn cruadail, 

'S gum fuaigh iad gU bunailteach, 
Hi teanchair ghairg an leomhainn, 

'S ri spògaibh dearg fuileachdach ; 
Togaibh ìeibh gun airc gUn easbhui, 

Trom fheachd seàsmhach cunnbhalach, 
!Do laochraìbh dheise, shunntach, threiseil^ 

Theid neo-leisg 's an ioraairt sgleo ; 
Cha'n fhacas riamh na suinn 'nan geiltibh 

Dol 'an teas nan cumasgan, 
Teichidh iad o'r stròicibh, 

'3 o'r sròlaibh breac duilleagach* 



Oran do Eachunn ruadh nan Gath, a mhar~ 
hha la Iner-cheitein ; Air fonn^ Là Roinn* 
Ruairi. 

0ur h-oiì leam an sgeul sin 9 

A dhèist mi di-dòmhnuich, 
Gun lphi tuille d'a sheanchas, 

Ach an fhòill so rinn Hòbrun ; 
Dh' fhag iad deagh Mhac-Ghillean, 

A' cur a chatha 'na aonar, 
? S theich iad fèin tre a cheile, 

Gun f hear èilidh an òrdugh. 



O.raìn Ghae'lach. 



Bu mhor bha dh' uìreasbhuì lamh orr, 

Ge d'thug àrdan ort fuìreach, 
Ach tuill' as an t-an-bharr. 

Theachd a naìl air an luingis, 
? S m's a chuireadh an geall, 

Mar biodh ann ach na h urrad^ 
Nach buatieadh iad baingean, 

Ann sa Champa le sulas. 

Chuir thu ghràbhailte c.hruadhachj 

Air gruag r>an ciabh amlach, 
Lann than' air do chruacham, 

'S i ? na cruaidh chum a barra-dheis, 
Sgiath dhaingean nan cruaidh shnuim, 

Agus duail nam breac meinmneach^ 
Agus paithir mhath phiostaì, 

Air chrios nam ball airgid. 

Cha bu shlachdan aig òinid, 

Culai cho-raig a gha^sgich, 
Dol 'an coinnqamh do naìmhdean, 

Cha chrith-mhantain so ghlac thu 9 
'N uair a bhuail thu bèum sgèithe, 

Dh' iarr thu cèud an com-bat riut, 
*S nuair a thug thu nan còmhail, 

Theich Hòbrun 's a mharc-shluagh, 

? S ann a thug thu do dhualchas, 

O'n fhear a bhuaileadh 'an Gruinneart s 
Cha d' rug iomairt gun fhuatbas, 

'S cha robh buarmachd gun chunnartj 
Gun robh toirinn an làmhaich, 

Agus tairneanach ghunna, 
Ri deas-laimh mo ghrài-se, 

'Qvàx a chàirdean gum fulang* 



84 



Orain Ghaè*ìack» 



5 N uair thogta leat lèibhi, 

'S a dh' èighte fear air a mharg leaf, 
Mhoire 's ioma bem baile, 

Dh' fhàg sud tamuli 'na banntraich ; 
Agus leanamh beag cìche, 

'Na dhìlleachdan anf hann, 
Ach ga duilich do mhuintir, 

Cha 'n ann ump tha ar dearmad." 

Gur h-iomad laoch dorn-gheal, 

Chaidh 'an òrdugh mu d' brataich, 
Agus òganach sgiamhach, 

Bha ga riasladh fo eachaibh 5 
Àgus spailp do fhear-tighe, 

Nach tugadh agha d'a phearsuin, 
A bheireadh claidheamh a' duiili, 

Bhiodh co guineach ri h-ealtuinn. 

'N uair a thogamaid feachdan, 

A righ bu ghast ar Geann-armailt, 
Ga b' e thige^dh air t-eachdrui, 

Ghabh iad tlachd dhiot air Galltachd ; 
Bu tu caraid a Mharcois, 

A bh' ann Sasunn gun chean air 5 
Agus co-ainm an Eachuin, 

Leis n do ghlacadh an Càbhlach. 

'S fhad o dh' imich am fear ud, 

'S cha n ann ga ghearann atha sinn 9 
Ach mar dh' fhàga gun sealla, 

Suil mheailach an armunn ; 
Ach gu math an t.aon Dia dhuinn, 

Gur è iarguin a chràiclh sinn, 
Gun robh ao'ùh fir an domhain, 

Ann na cho-sheis a' fàs ruit. 



Òraln Ghaelach. 



Ga b' è thug dbuit cion-falaici% 

Na thòg do ealantain litr.ch, 
Ga bu rnghean Mhic-Chailein, 

Bu diol mariste dh'is thu ; 
Gur mairg i thug gaol duit, 

Ma chaochlas i nis è, 
'S nach faic i air thalamh, 

Do mhac-samhailt 'ara misnich. 

M'a dheireadh an t-sàmhraidh, 

Cha robh meinm no deagh sgeul oirn. 
'S beag an t-ìoghna do ranntachd, 

Bhi fo champar as t-èugais ; 
Agus muinntir do dhùcha, 

Bhi fo chùram mu d' dh' èibhinn ; 
Gun robh 'n t-aobhar ud aca, 

Ga ruig 'sa leas agus crèufag. 

Tha iunntraichinn uainne, 

'S cha bu shuarrach an call e, 
Gum bu mhor an luach taisgeil, 

Ma tha 'n taisgeala dearbha, 
So bhèireadh daoin uaisle, 

As an uachdran ainmeil, 
? S as ar tighearna smachdail, 

'S cha bu lapach an ceannard. 

C' àit an robh e air thalamh 

Boinne fala a b' àilli, 
Nan t-oighreso Dubhairt, 

Lochabui à's Arois ; 
Gur iomad bean uasal, 

A bha gruag air dhroch càramh, 
Ga nach d' fhuair iad do sgeula, 

Ach gun do chreucha sa bhlàr thu. 

11 



Stì 



Orain Ghae'lach* 



Tha do phàirc air a dùna, 

Ionad lù-ghart nan gaidheal, 
Gur deacair sid ìnnse, 

Aig ro dhìllseid do phàirtidh j 
Tha chraobh a b' fhearr ùbhlan, 

Air a rusgadh an drast diu ; 
Ach a mhoire mo dhìubhail, 

Chaidh am flùr fair a ghàrradh. 

Ach mas duin a chaidh dhinn e, 

Guidhibh Criost leis na th' agaibh, 
Thugaibh aire do'n ordugh, 

A f huair Icb mu na macaibh ; 
Thugaibh thairis è n aon f hear, 

Mas e chuibhreach an Caisteal, 
Na bu ghiorrad a laìthean, 

'S ann fo ràith-sin a thachair. 



CUMHA do MHAC-LEOID, 

le Ruairi Mac-Mhuirich. 



Tha muld, tha mulad, 

Lion mulad ro mhor mi, 
9 S ge d' is èigin domh f hulang, 

Tha tuille 's na leoir orm ; 
Thromaich sachd air mo ghiulan, 

Le dùmhladas dòrainn, 
3)h' amais dosgaich na bliadhn oxm 9 

CSreach na Ciatfain so leon mi 



Orain Ghae'tach* 31 



Creach na Ciadain so leon mi, 

Dh' f hàg mi breòite gun f hiabhrus* 
A dh'f hògair mo shlainte, 

'S tearc mo bhràthair 's na criochaibh j 
Agam glaodh an loin bhrònaich, 

'N dèigh a h~eoin 's i 'ga iarguin, 
Dh' f halbh gach sòlas a b' àbhaist, 

'S dh' f huirich càillein a m' fhiacailL 

Dh' fhuirich càillein a m' fhiacaill, 

So i bhliadhn' a thug car dhomh, 
Dh' fhag uthar fo m' lèine, 

Nach fothair leigh tha air thalamh ; 
Mo leigheas cha n fhaodar, 

Cha rè dhomh bhi fallain, 
Fhuair mi dìnneir la càisge, 

'S cha b' fheairde mo ghoin u ■ 

Cha b' fheairrde mo ghoin i, 

Ge do bha mi mun chò'roinn 9 
5 N diugh gur buan domh ri aithris, 

Gun do bhuail an t-earrach so bròg orm j 
Mi mum Màighsteir gle mhath, 

'S fad a lcus orm nach beo è, 
Ge do racha mi seachad, 
. Cha'n fhaigh mi facall dheth d' chòmhrac 

Cha'n fhaigh mi facall dheth d' chòmhra 5 

Chleachd mi mòran deth fhaotainn, 
*N diugh dh' fhaodas mi ràithin, 

Gur uan gun mhàthair san treud mi ? 
'S ann is gna dhomh bhi tùrsach, 

Gun bhrath furtachd as t-eug'ais, 
3 S o'n a chaochail thu àbhaist, 

'S tearc a chaoi mo ghàir èibhinno 
H 2 



S3 



Oraìn Ghaelach, 



? S tearc a chaoi mo ghàir èibhinn,, 

Cha bheus domh bhi subhach, 
Ghabh mi tlachd am bi tùrsach, 

Chuir mi ùigh am bi dubhach, 
Man tì tha mi 'g iomradh, 

Chuir an cuimhne mo phuthar, 
Nis o'n fhuair an uaigh e-san, 

Chaidh an caisead mo bhruthadh. 

Chaidh an caisead mo bhruthadh, 

'S mi fo ehumha da dhìreadh, 
Dol an truimead 's an àirde, 

An diugh a thainig mo dhìobhail, 
Dh' fhalbh mo lathachan èibhinn, 

O'n a thrèig sibh * Clàr-sgìthe, 
Tha mo thaic ann sna h-Earaibh. 

? N dèigh fholach 'na aonar. 

9 N dèigh fholaeh 'na aonar^ 

Bi'dh è daonnan 'an uaigneas, 
Sgeul mun gearanach daoine, 

Mnài chaointeach nan luath-bhos, 
? S iad a' co'stri r'a chèile, 

Ceol gun aoibhneas seachd truaighe, 
Leum mo chridhe 'na spealtaibh,- 

M' an chaismeachd 'n uair chualas. 

Our i chaismeachd so ehualas, 

A luathaich orm tioma, 
Dh' f hàg fo m' osnaich fuii bhrùite, 

A' sior-dhrùthaclh air m' innigh, 
? S fhaide seachduin na bliadhna, 

O'n a thriall sibh thair linnidh, 

* A name for the Isle of Sky. 



Orain Ghaelacju 



Xe friamhach na fialachd, 

Bh'ann san lion-bhrat air f hilleadhj 

'S ann san lion-bhrat air f l|illeadh, 

Dh' fhàg mi spionna nan anf hann^ 
Ceann-uidh luch-ealai, 

Marri earras luchd seanchais. 
Agus ulaidh aos-dàna, 

Chuir do bhàs iad gu h-imcheistj 
'S o'n a chaidh tu sa chisti, 

Cha bu mhis a chùis f harmaido 

Cha bu mhis a chùis fharmàid, 

Ghabh mi tearba o'n treud sin, 
Far an robh mi a'm mheanbh-ghair^ 

'An toiseach aimseir mo chèitein 9 
'S ann an deireadh a charbhais, 

A dhearbhadh ar feuchainn 
Chaill mi 'n ùr-ghibht, a chreach mi ? 

Ann an seachduin na Cèusda. 

Ann an seachduin na Cèusda 9 

Diciadain mo bhriste, 
Chaili mi iuchair na feudailj 

Cha mhi aon neach is mist è,* 
Gun bhrath faighinn gu bràth orr', 

S geul a shàruich mo mhisneach \ 
? S ann fo dhiomhaireachd m' àirnean^ 

A tharmaich mo niosgaid. 

A tharmaich mo niosgaid, 

Cha'n f haidh mìse bhi slàn deth*> 

'Se fear tinn a chinn ghalair, 
A ni'n gearan bochd cràiteach 7 
H3 



®Q Orain GhaeHach. 

'S ann air ata 'n easlaint, 

Nach d' f hiosraich a nàbui, 
'Scha mho dh' àraich è thinneas 

Leis 'n do mhille mo shlainte. 

Far 'n do mhille mo shlainte, 

'S ann a thàrmaich dhomh m' easlaint, 
Gun d' chuir aimsir na càisge, 

Mi gu bràth fo throm airsneal, 
Gheibh gach neach do na dh' f hàgthu, 

Rud 'an àite na bh' aca, 
Ach mis agus Màiri, 

Ghuir a bràthair 'an tasguidh. 

Chaidh do bhràthair 'an tasguidhj 

'Sè mo chreach gur fior sud, 
? S ann an diugh tha mi 'g acain, 

Mar bha mhac ma mhaol-ciarain, 
Agus ise bochd bronach, 

'N dèigh a leonadh o'n chiadain, 
Thug mo mhai'stir math uamsa, 

Leis 'n do bhuaineadh mo phian-bhron. 

Mo phian-bhron a Mhàiri, 

Mar tha thù fo chumha, 
Nach faic thu. do Bhràthair, 

Mar a b' abhaist gu subhach, 
An sean-f hocal gnàthaichte, 

An diugh 's lìor e mar thuirt, 
Nach robh meoghail ga miad, 

Nach robh na dèigh galach, dubhach. 

Nach robh na dèigh galach, dubhach, 
; Sè 'm fear subhach am beairteas, 
5 



Orain Ghae^lach. 



Cha'n fhaigh piuthar a bràthair, 

Ach gheibh bean àluinn leth-leapach, 

Thainig àr air an dùthaich, 
Dia dhùbladh an carta, 

'S ga cumail an uachdar, 

Gus am buadhaich do mhac e. 

Gus am buadhaich do mhac è, 

'N dèigh a ghlasadh le gruagaich, 
Lan saibhris is sonais, 

Ann san onòir bu dual duitj 
Lean cùis 'sna bi leanbaìl, 

'S na biodh marbh-ghean air t-uaislean, 
Cum an coimeas ruit fein iad, 

Sna toirbeum dha t-aimm Ruairù 

Ruairi reachdar run-meamnach, 

Tartach, toirbeartach, teannta, 
Do shean-sean-athair o'n tainig, 

Cha b'ion do namhaid dol teann air ? 
S Ruairi gasta 'na dhiaigb, 

Cha b'e roghainn bu tàire, 
'S an treas Ruairi fa dheire, 

Cha b'e'n gaiirneanach fàs.è. 



jìì lij-SÌ 'i i'i «i 




Orain Ghae'Iach. 



Oran « rinneadh do'n ChathMuithinn Riogh* 
ail Ghae'lich, 9 n uair a bha iad c? dol do dh* 
America sa bhliadhna, 1756, leis na URRAM- 
ach Mr. Mac Lagain. 

Beir soraidh uam le deagh rùn buaidh, 
Dh' fhiosghaisgeach stuama gharbh-chrioch; 
Ogain uaisle bhreacan uaine, 
Eithle sguabaidh, 's ghearr-chot; 
Lann dù-ghorm chruaidh air arm-chrios uall- 
'S deilg 'nan guaillibh cearr ac' ; £ach» 
Ur laoich chruadalach thug buaidh, 
An laimhseach luath lann, 's thargaid. 

Buitheann chridheil Mhoir-fhear lain, 

Flath de'n Fhine lamh-thrèin, 

Ni naimhde, dubhach, 's cairdean subhach, 

'N deagh f huil Mhuireach, 's ceannard : 

'S ge h-e Loudan thèid air leibh, 

Tha e fearail sionnsar ; 

Glic gun mhoille, trèun san tarruing, 

Bheir sibh caitheam nall leibh. 

Leomhnai gharg de'n fhuil Albnaich, 
Lean' ri'r, n-airm, 's ri'r n-èididh ; 
Faghaibh taraguid eutrom bhall-bhuidh, 
Ghabhas dearg-thuadh Chaoilt'ach ; 
'S cuilbheir earr-bhuidh 'n laimh gach sealg- 
air, 

Seòid air marbhadh chaol-daimh ; 
O's mithich dh' Albnaich dol a shealg 
Air Frangaich chealgach ; 's ChoiH'tich. 



Orain Ghae'lach. 93 



Togaibh baìdeil àrd ri aigean, 

Sdiùrhibb grad trèun Chàbbìach, 

Air Cuan cas-thonn, stuadhach, bras, àrd, 

Uaibhreach, glacach, bearmtach, 

Beuchdach, tartrach, gailbheach, lasrach, 

Bhuaileas craig le stàirn-thoirm ; 

Ach ^hleuchdas grad do'r Suaichiontas, 

'S do'n phiob, toirt caismeachd falbh dhuibh. 

Tha 'n cuan gu mìn a' talrgse sìth dhuibh, 
Choisg e strìgh throm shiubhlach: 
Tha thonnaibh mìn ri plubraich bhinn, 
Seinn ìorram dhuibh, a's thùg air : 
Tha dearrsa grinn na grèine leibh, 
San speur gach roinn air luasgadh, 
A sheoladh dhuibh ur sligh th'air sàii 
Do'n chaladh àigh is annsadh. 

Aìr mòr-thìr chì sibh òighean rìomhach, 
Teachd le- mìle fàilte, 

A's braon 's gach mìn-shùil, mhaoth air 
'Nan gnùis bhian-ghil àillidh, [shior-chrith, 
A' guidh an dìdean o'n luchd mi-rùin, 
Eignich, millidh chràidh iad r 
A ehreach an tii*, a mharbh an dìllseanj 
An gràdh, am fir, 's am bràithrean. 

M'as òglaoich sibhse a thug gaol, 
Ars oighe 'nan aodunn ohràdhacb, 
Bithibh treubhach, 's baidhnibh saors 
Do mhnaibb, 's chloinn ur cairdibh ; 
Bheir buaidh air Coillt'ich 's Fraing na foiIJ, 
Do rìbhinn mhaoth nam bàn bhos ; 
Mas fios do mhaìghd'nibh rùn maighdinn, 
Leibh gun aom gun ain-deoin. 



Orain Ghae*lach, 



Ma 's àlll leibh cliu dhuibh fein, 's do*r 

dùthaich, * 
'&'gloir mar chiumhne hhàs-mhoir, 
Ruaigibh 's sgiùrsaibh null gach Mùisi, 
Leum. th' air sruth JSfaomh Laubhruinn ; 
Gu deas o bhruaich na fàgaibh cluain, 
O cheann gu cuan aig Frangach , 
No n-ear o Mhisisipi na euairt, 
Gu muir an luailteach càbhlach. 

'S tearuint dòchas chuir snà leomh'naibli 
Ghleachd o'n òig an cruadal $ 
Bhi measràdh^cròdha, air bheag lòin, 
A' siubhal mòintich, 's fhuar-bheannj 
Bhi luth'or seòlt air marbhadh eoin, 
Air feachd v air thòir, 's an tuasaid 
Air claigne stròiceadh 'a cùis na còrach^ 
'$ reachd'or mòr-chuis, uaibhreach. 

'S cuimsèach sealgoìre nan garbh-chrioch^ 
'An àm an dairirich theintich, 
Ni iad cail le'm peileir tàirnich, 
Ge b' e ball ri 'n caog iad : 
Ri rùsg an lann, 's àrd screadraich chnamhj 
Bi'dfy àr nan laimh dheis 's maoim romp j 
Bi'dh sgrios do-shàsuich le sguaib làir, 
A chaoi 'm bun sàil ur naimhde. 

Ri leanailt ruaig mar ghaoith o thuath, 
No seobhag, luas non èibh]- fhear, 
Nach leig as Uatha Frangaich luaineach, 
No cos luath nan coillt-each : 
A dh' fhògras ruadh-mhad Fraing gu tuath, 
Bheir sith^shaimh shuas a beinn doibh, 



Orain Ghaelach. g$ 

? S le giulan suairc a bheir orr' buaidh, 
A chaomhnas luaidh a chaoidh dhuinn. 

*N sin gabhaidh craobh na sìth le freumh, 
Teann ghreim de'n doimhne thalmhujnn, 
A's sìnfìdh geuga gu nuig nèamh, 
Gach àird ie seimh-mheas. 's geal-bhlàth 5 
Bi'dh ceileir èibhinn eun na meanglain, 
'S daoin le'n cloinn a' sealbhachadh, 
Toradh a's saothair an lamh gun mhaoim, • 
Fo dhubhar caomh a sgàil-san. 

Gach gleann ni èibhneas, 's maoth-bhlà 
èiridh 

Air gach beinn bha fàsail ; 
Bi'dh daoine a's sprèidh, 's tuath-iteach 
speur, 

Ri mireig, 's seirm luadh ghàirich ; 
Thig pailteas, saorsa, gràdh a's aoi'eachd, 
Am measg dhàoine dh' àiteach ; 
Bheir sìth do'n ghrein, teas 's lonnrachd, 's 

gleus, ^ 
Do chò-sheirm nèamh, luaidh 's nàduir. 

Air fàgail sìth, 's gach math thig dhi, 
A's ceannachd a's tir mar b' àbhuist, 
Mun Ohio rìomhach nan lùb lionmhor, 
Thig sibh rìs gur n-àros, 
Th'air chuan le piob-cheol, subhach grinn, 
*S le caithream binn 'n ur càbhlach. 
Bi t dh maì'dne riomhach mar na mìltibh^ 
? S èisg mur pìob a' damhsadh. 

Bi'dh cumh o'n righ, a's bui'cheas tìre, 
J S cliu gach linn gu bràth dhuibh, 



96 



Oraìn Ghaflach. 



Dhion còir ur tir o shannt a mbillf-fhir, 

? Sa dhearbh mor bhrì nan Gaidheaì ; 

? S 'n uair thig sibh rìs bi'dh cairdean mìn. 

A's bàird bheul-bhinn d'ar failteach ; 

'S cha diult an ribhinn lamh do'n fhior-laoch, 

Thug 's gach stri buaidh-làraich. 

Ni 'r deagh ghìulan Deors a lùbadh, 

'S bheir e dhuihn ar n-èididh, 

3 N èididh shùrdail bha o thùs ann 

O linn Adhanih as Eubha ; 

'S ma bheir e'n tràs dhuinn mar a b' àbhuist 

Ar n-inbh, ar n~airm, 's ar n-èididh, 

'Sinn saighde 's fearr bhios na bhalg, 

*S e 'n t-iochd ni Alb dha fein dinn. 

Bi'dh Breatunn, 's Eirinn, 's Eorp gu leir, 
Geuf amharc Ghaidheal Albannach ; 
Ur tir 's mi fhin mar mhàthair chaomh, 
A' guidh nèamh libh soirbheach : 
Ri ceol no caoidh, rèir mar thig dhuibh, 
Chaoi cumaibh 'n cuimhn ur n-Aithreachd, 
Nis, beannachd leibh : làn shonas 's buaidh 
Gur cliuthsa luaidh-ghàir chàirdean. 



Orain Ghae'lach, 



Oran 3.0*11 Chath-bhuidhinn Rioghail^ Ghae- 
lich, an deigh Cath na h-Eiphit 'sa bhlia* 
dhna 18Q3, leis an Aùs-dàna, 



'S an ochd-ceud-deug, a's bliadhna, 

'S am bèuc na siantan àrd, 
Tha gaoth an Ear air sciathaibh 

Toirt sceul an lar gun chàird, 
Faraon tha cliuiteach, ? s cianail, 

" Gun thuit mor Thriath 'san àr, 
D'ar sloìgh gu'n thuit na ciadan, 

Fa-leith laoich f hial nan Gaèl." 

Ma thuit, cha b'ann gun deagh-chliu, 

A dh'èug an laochraich gharg, 
Gun d'aithnich Raogha nan Saor-f hear, 

Gur garbh an glèus na'rn fearg. 
Dhi-làraich iad gu leir sgrios 

Do-cheannsuich threin 'san t-sealg, 
A's chuir am Bratach bheudach, 

Mar chuimhn^ an èuchd da'n Alb', 

Is cha b'e co-throm Feìnne, 

A f huair na trein 'sa' bhlàr ; 
O'n cùl, 's fudh dhuibhre oiche 

Do-cheannsuich thain' na'n dàil, 
'S cath bhuidheann eil' re'n aodan, 

Bu leor r'an claoidh 'san àr ; 
Ach thionndaidh, 's chuir gu maiom sud ? 

'S am fuil ga taom' gu làr. 

I 



ss 



Orain Ghailach* 



'Nuair shaoil Menou gu'n d'aom iad, 

Chuir Marc-shluagh trein gu'n còir 
Eich Arabach, luath, leimneach, 

A dheanadh èuchd air thòir : 
Dh'ath-bheothaich Gaèl ghleusda, 

A's chuir na'n steud sud fòs ; 
Bha Breat'naich uile treubhach, 

Ach sibhse treun th'ar glòir, 

O'r feadain ghlas' ag smuidrich 

Bha-frasa drùiteach gèur', ( 
Ur gunna-bhiodaga ruisgte 

Mach air an Druim na'n stèud, 
Ur claidhean sgaiteach, lùthmhor, 

Ag snaigheadh smùis, a's f hèith, 
Sin dhearbh nach sibh na Lùb-f hir f 

Bha faoineis riu mu'n Rèn. 

Ni bheil e'n comas dhaoine 

An trèine dol ni's àird, 
Na chaidh na Ga'il ghleusda 

An tìr na h-Eipht an tràs, 
An cliu a bha co daor dhuibh, 

Mo dhoigh, a chaoidh nach caill, 
Bithidh neart, a's cliu nam fraoch bheann. 

Sior chuir re'r daoin', 's re'r càil. 

Leam 's duilich na fir chròdha, 
A bhi fudh n fhoid gun deo, 

Ro f had' o'n dilsibh brònach, 
Nach cluinn an glòr ni 's mò ; 

Ach 's aoibhinn do na beothaibh, 

, Gu'n robh iad mòr na'n lò 

'Nach dean iad tuille gòrraich, 

. 'S nach èug an glòir, na'n sògh. 



Orain Ghae^lach. 



Ge duilich leinn Ba dh ? èug dhibh, 

Tha'n luaidh ac. cèutach, cìnnt', 
O thuit iad an deagh aobhar, 

'S gun d'fhag luchd eà-còir sìnt', 
An gealtair bàs cha chaomhainn, 

Gu dian ge d'shraon o rainn, <\ 
'S bithidh druim an Eagail reubtadh, 

Ge fada leum na h-oilt. 

Cha b'iongna leinn ur diobhail, 

O ionnsuidh dhian ur naimh, 
A shaoil tre sgrios na Fiannachd, 

Gu'm fagta fiamhach càch ; 
Ach mheall sibh tùr am mì-run, 

(A' miosgain thug gu'n call) 
A's sgath sibh catha lionmhor, 

Na'n doigh, bha cinnt' de'r bàs> 

O thug na Francaich buaidh air 

An f huigheall thruagh, bha'n Gàl, 
An deighs' do Cheusar uaibhreach 

Am marbhadh, 'n ruag, 's an cràdh, 
Shaoil iad gu'm b'ionànn cruas do 

Shaor-Gha'il uasal Alb', 
Bha ionnsuicht', aonuicht', cruadhaicht' f 

'S d'an dù sior bhuaidh nan colg. 

Sibh larmad Iapheit, 's Ghomeir, 

A ghluais o'n Tor do'n Eorp, 
Sliochd Choillteach, Ghaèl mhor-thir. 

A's Ghael-dònach cròth ; 
Nach geilleadh do shluagh Ròimhe 

'S Teutònuich thain' na'r còir, 
A chuid o chuid le seoltachd, 
'S cha b'ann le treoir co mòr. 

I 2 



100 



Oraiti Ghae'lach, 



Na Lochlannuich thug ionnsuidh 

Ar- ceannsuchadh gu tur, 
Le foghmhoireachd, 's droch thionsgna 

Faraon air tràigh, 's air muir ; 
Ach uaigh thug Gaèl dhoibh sud, 

Leo gus am b'annsadh sgur ; 
'S bheìr sibhse dearbh gàch àm air 

Gur sibhse'n clann chruaidh, mhear* 

Ar gaisg do dhuisg dhuinn mi-run, 

Nan Gotach fiata, seàrbh, 
Seadh larmad Ghaèl, tha lionmhor, 

A' sàth na'r bian an calg. 
Nis ni'm bheil Got a sgriobhas, 

Nach bheil le miosgain garg, 
Do nach sop-reic ar riabadh, 

Thoirtfiach d'a Fharuisg bhorb% 

Ach choisin giulan laochmhor 

Dh&ibh meas cuid dhaoin' thug fuath 5 
D'ur tìr, gun f hios cia'n t-aobhar, 

Mur e bhi daonnan cruaidh. 
Is aithne d'ar deagh righ sibh, 

'S d'a theaghlach rìmheach suairc, 
Dhuibh chaoidh cha'n easbhuidh inbhe, 

'S sibh 'n tòir-co dian air buaidh. 

Cha ghann duibh luchd ath-lionaidh, 

'S ur cliu co eian, 's co binn, 
Bithidh oig-fhir ghleusta, dhiana, 

'G ar'n iarraidh as gach beinn, 
Tairngidh fuaim ur pioba, 

Na miltean as na gleinn ; 
Bithidh breacain,'s claidhean lìomha, 

Ag dùsgadh miann gach linn. 



Orain GhaeUach* 



O ! Abercliromie chlìuitich, 

Gur mor ar tùirs' ad' dheigh, 
Gur mor a chaill do dhùthaich 

'N ad' chleachd, na d'iul, 's na d'threin' 5 
Do Bhanntraeh, a's t'òg f hiurain, 

Tha frasadh dlù nan dènr ; 
Ach 's mqr am meas a's dù dhoibh 

Air sgà an Fhiùi dh'èug. 

Ach Alastair àigh Stiuairt* 

Is aoibhinn leamsa t'èuchd^ 
A stiuir na Gaèl shundach 

An còmhrag cliuiteach Eipht ; 
Ged thug aois, a's droch dhùthaich 

Dhiom slainte, lùths, a's glèus, 
Chaoidh leanaidh mo cheud rùn sibh, 

'S is beatha u.r cliu do m' chrè. 

Nis saoghal fad', a's soirbheas 

Do ghaisgich gharg nan Gaèl, 
A dhionadh còir na h-Alba, 

'S a chosgadh buirb nan nàmh, 
A bhuanach' sith, a's sealbh dhuinn, 

Air chuantaìbh garbh, 's air tràigh, 
Gu mair ar reachd, 's Co-dhealbhadh^ 

Fudh righ math soirbh ? s gach àh 

Bu dian ag ruith air aimhleas, 

Neach a thionndaidheadh a'n tìr, 
Ar cinneadh dileas, lamh-laidir, 

Tre ghionach saibhris chrìn ; 
A's co a choimhdeadh dhoibhsin sud 5 

Gun chàirdean daimh an sgiath ? 
Tba Bonaparte eibhneach dheth 

Mar leimeas iad muir shiar. 

13 



102 



Oraìn QhaeUacK 



An deigh saothair, a's dòrainn, 

Is aoibhneach sògh/a's sàimh, 
Deagh chliu o dhaoine còire, 

A's failte mhòr o dhaimh ; 
Ach c'ait' am faighear glòr dhomh 

A dh'aithris sògh nan òigh, 
Thug meas, a's gaol an òig dhuibhj 

'S nis tha gun deo le h-àgh : . 

Ged tha sibh an tìr chian uam, 

Mo shoruidh sior 'nur còir, 
Biodh tearmunn an aird Th'riath leibh, 

Gur dion o lochd, 's o leon ; 
Is aoibhinn leam deagh sgial oirbh> 

Ged tha mi crionaidh, breoit, 
Ach mis', mas Oisein liath mi, 

Mo dhòigh, bithidh m'Fhiann sior bheo. 



I 



' Oram Ghàe'lach, 



103 



Oran à y a Cheilidh* le D. Mac-an-t-saoir. 

A Mharai bhàn og, 's tu 'n òigh th'air m'-aire, 
Ri'm bheo bhi far am bithinn fhein ; ì 

O'n fhuair mi ort còir cho mòr 's bu mha' leam, 
Le pòsadh ceangailt' o'n chleir, 

Le cùmhnaiTta teann, 's le banntaibh daingean, 
le snaìm a dh'fhanas, nach treig : 

S è t fhaotain air làimh -le gràdh gach caraid 
Rinn slàinte mhaireann a'm' chrè. 

? Nuair bha mi gu tinn's mi dhiobhail leannain, 

Gun chinnt co tbeannadh rium fhein, 
? S ann a chunna' mi r n òigh air bord tigh-leanna, 

<'S du mhòthar ceanalt' a beus : 
Tharruing mi suas ria, 's fhuair mi gealladh 

O'n ghruagaich bhanail bhi 'm reir : 
'S mise bha aobhach t-fhaotainn marrum, 

'S crodh-Iaoigh a' Bharain a'd' dheigh. 

Maduin Di-luain, ge buan an t-slighe, 

'Nuair ghluais mi ruidhinn mar ghaoth, 
A dh' fhaicinn mo luaidh 's rud uainn' nar dithist 

Nach dual da rithist gu'n sgaoil ; 
Thug mì i 'n uaigneas uair abhruithinn, 

'S ann fhuair an ni'an mo ghaol, 
A's chluinneadh mo chluas an fhuaim a bhitheadh 

Aig luathas mo-chridhe ri 'm thaobh. 

Sin'nuair chuir Cupid an t uldach a'm 'bhroilleach, 
G'a shaighdean corranach caol, [choluinn, 

A dhrùith air mo chuislibh, chuir luchd air mo 
Leis an do thuit mi ge b'oil leam 's gu'n d'aom^; 



104 



Orain GJiae'lach. 



Dh'innis mi sgeul do'n tè.rinn m' acain, 
Nach leigh a chaisgeadh mo ghaoid ; 

'Sè leìghis gach creuchd, i fhein le feartaibh 
Theachd rèidh a'm' ghlacaibh mar shaoil. 

Bheir'inn mo phòg do'n 6g-mhnaoi shomult', 

A dh' fhàs gu boinneanta, caoin, 
Gu mìleanta, còmhnard, seòcail, foinneamh. 

Do chòmhràdh gheibh mi gu saor. 
Tha mi air sheòl gu leoir a'd' chomain, 

A; mhòid 'sa chuir thu gu faoin 
Do m' smaointean gòrach, pròis nam boireannach, 

'S còir dhamh fuireach le h-aon. 

Chaidh mi do'n choill' 'n robh croinn as gallain 

Bu bhoisgeil sealladh mu'n cuairt, 
*S bha miann mo shùl do dh'fhiuran barruicht, 

An dlù's nam meanganan shuas, 
Geug fo bhlà' o bàr gu talamh, 

A lùb mi farasd a nuas : 
Bu duilich do chàch gu bràth a gearradh, 

'S è'n dàn damh 'm faillean a bhuain. 

Shuidhtch mi lion air fior-msg tana, 

5 S mi stri' 'ga tharruing air bruaich, 
'S thug mi le sgriob air tir a ghealag, 

'S a lith mar eal' air a' chuan ; 
>S toilicht' a dh'fhàg a 'n la sin m' aigne, 

Aii roinn a bh agam san uair • 
B'i coimeas mo cheud mhna' reult na maidne, 

Mo chèile codail 's mi 'm shuain. 

*Sè b'fhasan leat riamh bhi ciallach banail 
Ri »vniomh, 's ri ceanal mna uaisl' : 

Gu pàirteach, bàigheal, blà', gun choire, 
Gun ghiomh, gun ghoinne, gun chruas, 



Orain Ghae'lach, 



105 



Gu deirceach, daonntach, faoilidh, farrasd', 

Ri daoine fanna, boc', truagh ; 
Is tha mi le'd' sheòl, an dòchas ro-mhath, 

Gur lòn a d' anam do dhuais. 

Chuir mi air thùs ort iùl as aithne, 

Le sùgra' ceanalta, suairc, 
'Nuair theannain riut dlù, bu chùraidh' d' anaiì 

Na ijbhlan meala 'gam buain : 
Cha bhiòdh sgeul rùin air grunndmo stamaic, 

A b.' fhiu, nach mealladh i uam y 
Nan cuireadh i cùl rium 's diulta' baileaeh, 

Bu chùis damh anart as uaigh. 

Do bhriodal bla' sdo mhàran rnilis, 

Do nàdur grinneas gach uair, 
Gu bialchair gaireach aluinn coineil, 

Gun chàs a thòille dhuit fuath, 
Chuir i gurn bhais fad rài 'm mhuineal 

Dh,'f hag lan mi mhulad sa ghruaim, 
Nuair thuig ì mar bha sa thàr min-ulaidh 

Ghrad sparr i 'n cunnart ud uam. 

? S ann thòg e mi 'm pris o'n trom so 'n uraidh, 

An ni 'san urrain a f huair, 
'Sguab do'n ìre f hior-ghloin chruineachd, 

An siol a's urramach buaidh. 
Sin na chuir mi co-riomhaich nmad ; 

Bha d' inntin bunailteach buan : 
Lionadh do sgiamhachd miann gach duine, 

An dreach, fìamh, an cumachd, 's an snnagh. 

Do chuach.fhalt bàn air fàs cho-barrail, 

'Sa bhàr làn chamag as dhual 
T-aghaidh ghlan, mhàlta, nàrach, bhanail, 

Do dhà chaol mhalaidh gun ghruaim ; 



106 



Orain Ghae'ìacb, 



Sùil ghorm, Konntach, mhin-rosg, mheallach, 

Gun dith cur fal' ann a'd' ghraaidh, 
Deud gheal iobhraidh dionach, daingean, 
. Beul bìth nach canadh ach stuaim. 

Shiùbhladh tu fàsach àiridh gìinne 

'San àit' an cinneadh an sprèidh, 
G' am bleothan mu chrò, 's bhi chòir na h innis. 

Laoigh 6g a' mireadh 's a' leum ; 
Cha mhiosa do làmh 's tu làimh re coinnil 

Na 'n seòmar soilleir ri grèin, 
A' fuaidheal 's a' faithmeadh bhann as phionar, 

An àm chur grinnis air greus, 

Do chneas mar an èiteag glè-ghlan,_fallain, 

Corp seamh mar chanach an t-sièibh ; 
Do bhràigh co-mhln, 's do chxochan corracb 

S iad liontach, soluist le chèjl' ; 
Gaoirdeine tlà' geal làmh na h ainnir, ... 

Caol mheoir, glac thana, bas, rèìxih ; 
Calpa deas ùr, troigh dhlu' 'm broig chuimir 

Is lùthar innealta ceum. 

5 S ann f huair mi bhean chaoin aig taobh Mhàm- 
charraidh, 

'Sa gaol a'm' mhealladh o'm chèìll' : [tharruing, 
Bha do chridhe dhomh saor, 'nuair dh'f heud mi 

Cha b'fhaoìn domh bharail bhi d' reir : 
'S ioma' fuil uasal, uai'reach* f harumach, 

Suas ri d' cheann-aghaidh fhein, 
Gad' chumail am pris an Righ 's MacCailein^ 

'S tn shiol nam fear a bha 'n Slèit'. 

Nam faighinn an dràst .Jo chàramh daingeann 
An àite faluich o'n eug ; 



Oraìn Ghaelach. 



101 



Ge d' thigeadh è d' dhài}, as m' f hàgail falatnh 
Cha b' àill leam bean eil' a'd' dheigh : 

Cha toir mi gu bràth dhuit dranndan teallaich, 

Mu'n ardaich aileag do chlèibh, 

Ach rogha' gach màrrain, gràdh as furan, 
Cho-bla' 'sa b'urrainn mo bheul. 

Dheanainn duit ceann, as crann, as t-earrach, 

An àm chur ghearran an èill, 
Is dheanainn mar chàch air tràigh na mara, 

Chur àird air mealladh an èisg : 
Mharbhainn duit geoidh, as ròin a as eala, 

*S na h eoin air bharra nan geug, 
'S cha bhi thu ri d' bheo gun seòl air aran, 

'S mi chomhnuidh far am bi fèidh. 



MURTA GHLINN-COTHANN* 

Mile marbhaisg* ort a shaoghail 

Tha thu carach, mar chaochla nansion, 
An ni nach guidheamaid fhaotuinn 

Mar na sruthaibh a' maom oirn a nìos ; 
'Si chneidh fein, th'ar gach aobhar, 

Bhios gach duine a' caoine, 's e tinn, 
Breth mhic samhain air saoidhein, 

Tighinn a ghleachd ruinn a thaobh cùl ar cin 

• Marbh-phasg, 

3 



Orain Ghae'lach, 



A Righ fheartaicn na grèine 

Tha'n caithir na fèile, dean sìth, 
Ri cloinn an fhir a bha ceutach, ; 

Nach bu choltach ri fèile-fir chrionj 
'N uair a thogta leat bratach, 

Croinn chaola, fraoch daite, agus pìob t 
Bhiodh mnài ghaoil, le fuaim bhos 

A' caoi laoich nan arm sgaiteach san strì. 

Gun robh aigne duin uasail 

Aig a bhail' agus uaithe a' d' chòir, 
Chab' i ghèire gun tuigse 

Bha sa bheul bu neo-thuisliche glòir - ? 
Ceann na ceill a's na cuideachd 

Rinn na-h-eacoraich cuspair de t'-fheoil : 
Cha b' e 'm breugair a mhurtadh 

Le luchd shèideadh nam pluicean air stòl. 

Ach fear mor bu mhath cumadh, 

Bu neo-sgàthach an cnraidh gun ghiomh, 
Cha robh barr aig mac duine ort 

Ann an àilleachd, 's an uirigleadh cinn : 
Anns a bhlàr bu mhath t-fhuireach 

Ghosna làrach, a's urram do'n righ ; 
Mo sgread chràiteach am fulachd 

A bha 's tigh chlàraidh 'n robh furan nam 

Cha robh do chridhe mar dhreagpn 

Tarruing slighe na h-eacoir a'd' chùis, 
'S tu le d' chloidheamh ag èiridh 

As leth t-athar 's righ Seumas a chrùin: 
"Taid an Albuinn 's an Eirinn, 

Luchd a thathaich, 'sa rèiteach do chùis j 
Bi'dh la eile ga dheuchainn 

'S tus' ad luidh an cist' anns an ùir^ 



Orain Ghae'lach. 109 

B'iad mo ghràdh na cuirp gheala 

Bha gu fìughantach, fearail, neo-chrìon, 
'S mairg a chunnaic ur n-uaislean 

Dol fo bhinn ar luchd fuatha gun dion ; 
Ach nam bitheamaid 'nar n-armaibh % 

Mun do chruinnich an t-sealg air an tir, 
Bhiodh luchd chòtaichean dearga 

Gun dol tuillc do dh' armailt an righ. 

Cha robh gnothach aig lèigh 

Dhol a leigheas nan creuchd nach robh slan, 
A' call am fola fo'n lèintibh 

Bha na fir bu mhòr feill ri luchd dhàn, 
Nam b'e cothrom na Feinne 

Bhiodh eadar sibh fein 's Glanna-gall, 
Bhiodh eoin mholach an t-sleibhe 

'Gairsinn salach air chrèibheagaibh chàich. 

Cha b'e cruadal an cridhe 

Thugdhfibh buannachd air bnidheann mo rùiflj 
Tilge luaidhe na cithibh 

Sud an uair a bha mi-shealbhach dhuinn, 
Eadar uaislibh a's mhithibh 

Gun robh bhuaidh ud a'ruidh oirn o thùs £ 
O'n 's i'n uaigh ar ceann-uidhe 

Bi'dh na sluaisdean a' frithealadh dhuinn. 

Cha b'i sud an fhuil shalach 

Bha ga taomadh mu'n taiamh sa ghleann, 
'Sa liuthad ùmaidh mar ghearran 

A bha cuir fùdair na dheannaibh rnu'r ceann % 
A Righ dhùlaich nan aingeal 

Gabhsa cùram da 'r n-anam, 's sibh thall, 
Chaìdh ur cunntas an tainead 

Le garbh dhùsgadh na malairt a bh' ann. 

K 



110 



Orain Ghaelaclù 



Thrus do chinne r'a chèile 

Dheànamh c'oinnearnh an de' anns an Dùn, 
Cha d anhris thu sgeuladh 

Fhir a b' urrainn a rèiteach gach cùis; 
Ibhte dhaingean nan sgèith thu, 

'S am baranta treun air an cùl 
Bì'dh là e]ie ga reiteaeh, 

'S misè druidte fo dhèilidh' san ùir. 

Cha bu chòcairean gìoraìg 

Chumail còmhnard an slinneia roi chàch ; 
O'n là thòisich an iomairt 

Chaiil Clann-Domhnuiil ceann-fineadh no dha 
? N Gleacair òg ur Cean.n-cinnidh 

Chuir a dhòchas 'an smioraibh a chnàmh ; 
Gheibheadh còcaire bioradh 

Rògha spoitaich o spionnadh a lamh. 

Luchd a thràghadh nam buideal 

Bheìreadh earrach air rùban de'n fkìon, 
? Nuair a thàrladh sibh cuideachd 

Bu neo-bhrùideil mu'n chupan ud sibh ; 
Ag iomairt thàileasg, a's chlùichibh 

Air a chlàr bu .seo-thrù'ail ur gniomh 5 
Cha bu chearr am measg truid sibh 

'Nam pàidheadh na cuideachd, 's g'an dioL 

Gu bh: il mise fo mhulad 

Ag amharc ur gunnadh air steill, 
Sàr ghioraanaich ullamh 

Leis an cìnneadh an fhuil anns a bheinn, 
Ann am.frìgh nan damh mullaich 

Far an deanar }ibh munasg air seilg, 
Ga bu tric sijjh gan rùsgadh 

Cha d r iarr sibh riamh cunntas sna bein. 



Oraì?i Ghaelach, 



XIX 



Cha bu sgàthairean gealtach 

Bhiodh a' maoitheadh an gaisge gach là, 
Tha san Eilean nan codal 

Nach dùisg gus ain faicear am bràth, 
Lùchd dhireadh nan èit-bheann 

Le'n cuiibheiribh gleusta nan laimh, 
5 S lionmhor fear nach d'rinn èiridh 

Bha na ghìomanaeh treun air a h-earr« 

Righ gur mis tha fo airtneul 

Rì àm dhomh bhi faìcinn ur beann, 
Cha lugha mo chuid cùraim 

Ri bhi cuimhneach ur dùchanna thall, 
Mu'r mhithe mar thachair 

'S ann leamsa gnm b'ait bhi dol ann, 
Ous an d-thainig a chreach oirn 

Mar gun tuiteadh a chlach leis a ghleann 

9 S lion'ar fear tha toirt sgainneil 

Do'n tighearn òg air an fhearann so thall, . 
Eadar ceann locha Raineach, 

Rugha shleibhte, 's bun Gharaidh nam beann, 
Bha thu feicheannach daingean 

Far an èisdte ri d' theangaidh an cainnt, 
Mar iurball peuchdaig gu tarruing, 

'S mar ghath reubaidh na nathrach gu call. 

Leum an stiùir bharr a claiginn 

Le muir suigh, 's gun, si.m ath-chainnteach dho. 
Dh'fhalbh na croinn, 'sna buill bheairte, 

'S leig sinn uaiìacU na slait air an sgòìd; 
9 S bochd an dùsgadh sa mhatfuinn 

So fhuair sinn gu grad a theachd oirn, 
? S ma gheibh sinn ùine ri f haicinn 

Bheir sinn fùcadh mu'n seach air a chlò. 



ìii 



Orain Ghae'Zach. 



Oran nam Fineac/ia GaeUach^ le I AIN duhh Mag- 
Iain Hc Ailein. 

'S i so 'n aimsir a dhearbhar 

An dearganach dhujnn, 
'S bras meamnach fir Alba 

Fo ? n armaibh air thùs , 
'N uair dh ? èireas gach treun-laoch 

Nan èictìdh ghlan ùir, 
Le rùn feirg agus gairge 

Gu seirbhis a chrùin. - r 

Theid mathaibh na Gae'ltachd 

Gie shanndach sa chùis, 
S gur lionmhcr each seang-.rnh.ear 

A dhamhsas le sunnt, 
Bi'dh Sasgannaich caillte 

Gun laing dhoibh ga chionn, 
Bi'dh na Frangaich nan campaibh 

Gle theann air an cùl. i 

'N uair dh' èireas clann Domhnuill 

Na leomhaìnn tha garg, 
Nam beo-bheithir mhòr-leathunu 

Chonnspunnaich gharbh, 
Luchd sheasarnh na eòrach 

Gan òrdugh lamh-dhearg, 
Mo dbòÌjjK gum bu ghorrach 

Dhoibh tòiseachadh oirbh. 



Oraìn Ghae^ìacJu 

Tha Rothaich a'sRòsaìch, 

Gle dheonach air reachd 'nar ceann 
Earraich an treas seorsa, 

Tha chomhnuidh measg ghall ; 
Clann Donachaidh cha bhreug so 

Gun eireadh libh 's gach àm, • 
Mar sìn is clann Reabhair 

Fir ghleust nach èisd bhi annt. 

! S iad Clann-an-Nab an seorsa 

A theid boidheach nan triall, 
''S glan còmhdach nan cò'-llan 

Luchd leonadh nam fiadh ; 
lad fein a's Clann-Pharlain 

Dream àrdanach, dhian, 
'S ann a b' àbhaist gan àireamh 

Bhi 'm fàbhar Shiol-chuinn. 

Na Leòdaich am pòr glan 

Cha b' fhòlach ur sìol, 
Dream rioghail gun f hòtus 

Nan gòrsaid, 'snan ^giath, 
Gur neartmhor, ro-eolach 

Ur n-oig-fhir, 's ur liath, 
Gur e crudal ur dualchas 

A dh' fhuasgail oirbh riamh. 

Clann Iomnhuinn o'n Chrèithich 

Fir ghle ghlan gun smùr, 
Luchd nan cuilbheire gleusda 

Nam feuma nach diuit : 
Thig Niallaich th' air sàile 

Air bhàrcaìbh nan sùgh, 
Le 'n cabhlach iuath làn mhor 

O Bhàghan nan tùr. 

K 3 



114 



Ofain Ghae'lach. 



Clànn-Illean o'n Dreollainn 

Theid sanntach san rUaig, ' 
Dream a chlosadh aineart, 

Gun taing choisinn buàidh ; 
Dream rioghail do chìcsaicht, 

Nach striochda do'n t-sluagh, 
'S iomad mìle deas direach 

Bheir inntinn dhuibh suas. 

Gur guineach na Gui'nich 

'Nara bhriseadh cheann, 
Bi'dh cnuachdan gan spuachdadh 

Le cruadal ur lann, 
Dream uasal ro uaibhreach, 

Bu dual bhi san Fhraing, 
'S ann o Dhiarmad a shiolaich 

Pòr lionmhor nach gann. 

Tha Stiùbhartaich ùr ghlan. 

Nam fiùrain gun ghiomh, 
Fir shunntach nan lùth-chleas 

Nach tionndai le fiamh, 
Nach gabh cùram roi mhùiseag 

Cha b' fhiu leo bhi crion, 
Cha bu shùgradh do dhù-ghall j 

Cùis a bhuin dhibh. 

Gur Honmhor lamh theomadh, 

Aig Eoghann Loch-iall, 
Fir cholganda bhorganda, 

'S oirdheirce gniomh, 
Iad mar thuilbheum air chorra-ghleuSj 

'S air chon-fhadh ro dhian 
'S i mo dhùilse nam rùsgadh . 

Nach diult sibh dol ;sios. 



Ofain Ghae'lach. 



113 



Clann-Mhuirich nach sòradh 

A chonnspairn ud ial, 
Dream t'huilteach gun mhòr-chùis 

Ga'n còir a bhi fial, 
Gur gaisgeal fior-sheolta 

Ar mòr thionail cheud i 
Ni sibh spòlta air feolach 

A stròiceadh.fo 'n eun. 

Tha Granntaich mar b' àbhuist 

Mu bhràigh uisgc Spè, 
Fir laidir ro-dbàicheil 

Theid dàn anns an streup, 
Nach iarr cairdeas no fàbhar 

Air nàmhuid fo'n ghrein ; 
'S i n-ur làmhach a dh' fhàgas 

Fuil bhiàth air an f heur. 

Tha Frisealaich ainmeil 

Aig seanchaibh nan crioch, 
Fir gharbha ro chalma, 

Ur fearg cha bu shìth ; 
Tha CatanaÌch foirmeil 

Si 'n armachd am miann, 
'An cath gairbheach le 'r n-armaibh 

A dhearbh sibh ur gniomh. 

Clann Choinnich o thuath dhuinn 

Luchd bhuannachd gach cìs ; 
Gur fuasgailteach, luath-lamhach 

Ur n-uaislean san strìgh ; 
Gur lionmhor ur tuadhcheathairn 

Le 'm buailtibh de ni ; 
Thig sluagh dùmhail gun chnnntas. 

A dùthaich Mhic-Caoidh. 



116 



Oraìn GhaeUack. 



Nis o chuimhnich mi m' iomrall, 

'S fàth iurmtraichinn iad, . . 
Fir chunnbhalach chumaite, 

Ni cuìmse le 'n laimh, 
Nach deau iuinluas mu aon-chuis 

Chionn iunntaìs gu bràth, 
Gur muirneach ri 'n iomradh 

Clann-Fhuinnlaidh Bhrài-bhàrr. ] 

Thig Gordanaich, 's Greimich, 
- Grad gleusd as gach tir ; 
An cogadh righ Tearlach 

Gum b' fheumail dha sibh ; 
Griogaraich nan geur-lann 

Dream speiseil nam pios, 
Air leam gum bi 'n eucoir 

'Nuair dh' èigheadh sibh sios« b " 

Siosalaich nan geur-lann 

Theid treun air chùl àrm, 
An Albuinn san Eirinn 

B' e ur beus a bhi garg, 
An àm dol a bhualadh 

B' e 'n cruadal ur calg, 
Bu ghuineach .ur beuman 

'N uair dh' èireadh oirbh fearg. 

Nambiodh gach curaidh treun-mho£ 

Le cheile san àm, 
lad air aon inntinn dhìrich 

Gun fhiaradh, gun chàm, 
lad cho chinnteach ri aon fhear, 

'S iadtìtheach air a gheall, 
Dh' aindeoin mùiseag nan dù-ghall, 

Thig cùis th' air an ceanrw 



t)raìn Ghae'lach* II 7 



Coìre-chathaicìu le IX MaC-AN.-T-saoir. 



\Se Coire-cheatbaich nan aighean siùbhlach 

An Coire rùnach is ùrar fonn, 

Gu lurach, miad-f heurach, mln-geal, sùgh'or 9 

Gach luisean flùar bu chùbhraidh leam ; 

Gu molach, dùbh-ghorm, torrach, lùisreagach, 

Corrach, plùireanach, dlù ghlan, grinn ; 

Caoin, ballach, dìtheanach, cannach, mìsleanachj 

Gìeann a mhìlltich, san lionmhor mang. 

Tha falluing dhùinte gu daingean, dùbailt, 
A mhaireas ùine mu'n rùisg i lom, 
De'n f heur is cùl-f hinne dh'fhàs na h-ùrach, 
^Sa bhàrr air lùbacìh le drùchda troni, 
Mu choire guanach nan torran uaine, 
'Bheil luibh a's luachair a suas gu cheann ; 
'S am fàsach guamach 'an càs a blmanadh, 
Nam b' àite cruaidh e'm biodh tuath le'n suirn. 

Tha truspan faoilidh air cruit an aonaich 

o 

Chuir sult a's aoidh air gach taobh a d' chom, 
Mìn-fheur ehatìrach, a's barraibh bhraonan, 
7 S gach lus ,a dh'fhaodadh bhi'n aodunn thom, 
Mu'n choir' is aeidlieala tha ri fhaotainn^ 
A chunri.aic daoine an taobh so'n Fhraing ; 
Mur dean e caoehìadfi b'e'n t-aighear saoghalta 
Do ghillibh eatrom bhi daonnan ann. 

'S ann mun ruadh ais-righ dh'fhàs na cuairteagan 
Clùthor, cuaicheanach, cuannar, àrd, 



Orain Ghae^lachV 



A h-uile cluanag 's am bàrr air luasgadh, 
'S a ghaoth gan sguabadh a nunn 's a nall : 
Bun na cipe, a's bàrr a mhìlltich, 
A chuiseag dlììreach, 's an fhìteag cham ; 
Muran briògh'ar, 's an grunnusg lionmhor 
Mu'n chuilidh dhìomhair am bi na suinn. 

Tha sliabhn a làirig an robh Mae-Bhaidi 

Na mhothar fàsaich^ 'sna stràchda trom ; 

Slios na bàn4eachdumn, cha'n i's tàjre, 

Gur tric a dh'àraich i ? n làn-damh donn.; 

3 S na h-aighean dàra nach d.thèid a'n bhà thigh, 

A bhios le'n àlach gu h~àrd /naii grunn, 

? S na laoigh gu h-ùiseil a là J sa dh' oidhche, 

? S na h-urrad cruinn diubh air druim cìach-fionn. 

Do leachda chaoineil gu dearcachy braoileagach, 
Breac le feireagaibh .Vcruinn cìearg ceann ; 
An creamh na chaithrichibh am bae nan stairi- 
Stacan fraoineasach nach bu ghann. ■:. - [chean. 
Am bearnan-brìde, 'sa pheighinn rioghail, 
'San canach mìn gheal, 's am mìs/ìean ann j 
'Sìa h-uile rhìr dheth o'n bhun is ìsle 
Gu h-ionad cìrean na crìch is àird. 

? S rìomhach còta na craige tnòirè, 

'S clia'n'eil am fòlach ad chòir san àm, 

Ach meunan còinich, o's e bu nòsaire, 

Air a chòmhdachàdh os, a's thall : 

Na lagain chòmhnard am bun nausrònag, 

Am bi na sòghraichean, 's neònaìni'ann, 

Gu bileach, feòrnaineach, miìis, ròineagach, 

M'olach, ròmach, gach seors' a th' ann. 

Tha mala ghruamach de'n bhiolair uaine 
Mu'n h-uile fuaran a th' anns an f honn : 



Orain Ghaelach, 



119 



A's doire shealbhag aig bun nan garbh-chlach, 
'San grinneal gainich gu nleanbh-gheal, pronn, 
Na ghlugaibh plumbach air ghoil gun aon teas, 
Ach coileach bùirn tighinn a grunnd eas lom ; 
Gach sruthan uasal na chuaile.ui cùl-ghorm 
A' ruith 'na spùtaibh, 's na lùbaìbh s.teoll. 

Tha bradan tarra-gheal sa choire gharbhlaich 

Tha tigh'nn o'n f hairge bu ghaileach tonn, 

Le luinneis mheamnach a'ceapa mheanbh-chuileag 

Gu neo-chearbach le cham-ghob crom ; 

Air bhuinne borb, a's e leum gu foirmeil 

Na èididh cholgail bu ghorm-ghlas druim, 

Le shoillsibh airgid, gu h-iteach meanbh-bhreac, 

Gu lannach, dearg-bhallach, earr-gheal sliom. 

'S e Coire-cheathaich an t-aighear prìseil. 
'San t-àite rioghail mu'm bìdht a sealg ; 
'S bi'dh fèidh air ghiulan le lamhach fùdair 
Cur luaidhe dhù-ghuirm gu dìù nan calg : 
An gunna gleusda, 's an cuilean eatrom, 
Gu fuileach, feumannach, treubhach, garg, 
A' ruidh' gu siùbhlach, a gearradh shùrdag 9 
'S a' dol ga dbùlan ri cùrsan dearg. 

Gheibhte daonnan mu d' glacaibh faoine, 
Na h-aighean maola, na laoigh, 's na maing ; 
Sud bu mhiann leinn 'am maduinn ghrianaicK 
Bhi dol gan iarruidh, 'sa fiadhach bheann ; 
Ged thigeadh sìontan oirn, uisg a's dìle, 
Bha seol gar dìdean mu'n chrìch san am, 
An creagan ìosal am bun na frìdhe, 
San leabaidh dhiona, 's mi m'shìneadh ann. 

Sa mhadainn chiùin-ghil, an àm dbomh dùsgadh, 
Aig bun na stùice b' e 'n sùgra leam, 



120 



Orain Ghae*lack. 



A ehearc le sgiùcan a'gabhail tùchain, 
'San c'òìleach cùirteil a' dùrdail crom : 
An dreathan sùrdail, 'sa ribheid chiùil aige 
Cur na smùid deth gti lùth'or binn, 
An dniid 'sam brù-dearg, le moran ùinicn, 
Ri ceilear sunndach bu shiubhlach rann. 

Bha eoin an t-sleibhe nan ealtuin ghle ghlolm 

A' gabhaiì brieusan air gheig sa choill, 

An ùiseag cheutach, 'sa luinneag fein aice, 

Feadan speiseil gu rèidh a' seinn ; 

A chnag 's smeorach am barr an ògain, 

A' gabhaìl òrain gu ceolmhor bino ; 

'N uair ghoir au cuannal gu loinneil gùanach, 

'S e 's gloine chualas am fuaim sa ghleann. 

'N uair thig iad còmhla na bheil ad chòirse 
De na h-uile seòrsa bu chòir bhi ann, 
Damh na cròice air srath na mòintich 
'S e gabhail crònain le dreòcam àrd, 
A' dol san fhèithe gu bras le h-aoibhneas 
A' mire-leumnaich ri eildeig dhuinn ; 
B' i sin an rìbhinn a dh' fhàs gu mìleanta, 
Foinneamh, finealta, direach, seang. 

Tha mhaoisleach chùl-bhuì aìr feadh na dùsluing 

Aigbun nam fiuran gan rùsgalom, 

'S am boc gu h-ùtluidh ri leaba chùirteil, 

A's e ga bùrach le rùdan crom ; 

'S am minnein, riathach bu luime cliathach, 

Le chuinnein fiata is fiadhaich ceann, 

Na chodal guamach an lagan uaigneach 

Fo bhàrr na luachrach na chuairteig chruinn. 



Orain Ghae'lach, 



Ì21 



Is lionmhor cnuasachd a bha mu 'n cuairt duit, 
Ri àm am buain gum bu luaineach clann ; 
Ri tional gaamach, gu fearail suairce, 
? S a' roinn gu-uasal na fhuair iad ann : 
Cèir-bheach nacnuachdaibh, 's an neàd na chuairt- 
'Sa mhil ga buannachd air cruaidh an tuim, [eig, 
Aig seillein riathacha, breaca, srianach, 
Le 'n crònan cianail is fiata srann. 

Bha cus r'a f haotuinn de chnuthaibh caoine, 

? S cha b' iad na caochagan eatrom gann ; 

Ach bagailt mhaola, bu taine plaoisg, 

A' toirt brìgh a Ìaoghan na maoth-shlait fann. 

Srath nan caochan na dhosaibh caorain, 

'S na phreasaibh caola, làn chraobh a's mheang ; 

Na gallain ùra, 's na faiìlein dhlùtha, 

'S am barrach dùinte mu chùl nan crann. 

Gach àite timchioll nam fàsach iomlan, 

Am màm a's fionn-ghleann, 's an tuilm ga chòir ; 

Meall-tionail laimh ris, gu molach, tlàthail, 

B' e chulaidh dh' àrach an àlaich òig : 

Na daimh 's na h-eildean am maduinn cheitein, 

Gu moch ag èiridh air rèidhlein feoir ; 

Greidhein dhearg dhiubh air taobh gach leargain, 

Mu 'n Choire gharbhlaich, 'gan ainm an Ceo. 

L 



V 



122 



Or.ain Ghaè ì !ach t 



Marb-RANN do'n Ard-Urramach Mr. Seumàs 
Beattie, Fear-teagaisg Càridm, V na?i Eolus 
nàdurra, ann an Aoìtigh Uir-Obairreadhain, a 
chaochail sa JS£hadairn.?i Diardaoin^ an 4amh. ìà 
don ochdamh mios 1810. <c Air Jb?m } Murta 
Ghlinne-comhann^ Le E. M C L. 

' xf>vt%o7o TiTctQTrùftiQot yoovo ì 

Homer. 

Och nan och ! mar a ta mi ! 

Thrèìg mo shùgradlj» mo mhànran, 's mo cheol ! 

'S trom aii aiceid tha 'm chràdh lot, 

'S goirt am betim a rinn sgàinteach 'am fheòil ; 

Mi mar annrach nan cuaintean, 

A chailleas astar feadh stuaghaibh sa cheò ; 

O'n hhuail teachdair a bhàis thu, 

A Charaid chaoimh bu neo-fhàilteumach glòir. 

A Ghaoil ! a Ghaoil de na fearaibh ! 
! S fuar a nochd air an darach do chrèubh 
'S fuar a nochd air a bhord thu, 
Fhiùrain uasail bu stòild ann ad bhèus ! 
An lamh gheal, fhuranach, chàirdeil, 
Is tric a ghlac mi ]e fàilte gu 'n phlèid, 
Ri d' thaobh 's an anairt na sìneadh, 
Na meall fuar creadhe, fo chìs aig an èug. 



Oralìt Ghaè'lacJu 



123 



A mhìog-shuil donn bu tlàth sealladh, 

A nis air tiòrinda, gun lannair a d' cheann ! 

? S sàmhach binn-ghuth nan ealaidh ! 

'S dùint am beul ud o'm b' annasach cainnt ! 

An cridhe firinneach soilleir, 

Leis 'm bu spideil duais foille, no sannt ; 

A nochd gun phlosg air an dèilidh ! 

Sian mo dhosgain, nach breugach an rann. 

Gun smid tha 'n ceann anns na thàrmuìch 
Bladh^gach eolùis a b' àird ann am miagh ; 
Gliocas eagnai na Grèige, 

'S na thuig an Eadaìlt bu gheur-f hoclaich brìgh I 

'3 balbh fear-rèitich gach teagaimh ; 

Anns a bheurla chruaidh, spreigearra, ghrinn ! 

'N uair bhios luchd foghlum fo dhubhar, 

Co na t' ionads o dh' fhuasglas an t-snuim? 

'S balbh an labhraiche pòngail, 

Bu teàrc r'a fhaotainn a chombanach beoil ; 

'Am briathraibh snaighte, sgèimh-dhealbhach, 

A chur na h-ealaidh no 'n t-seanchais air neoìl ; 

Ge b' è Bard.andàin chèutaich, 

Mu chian-'astar iEuèais o Thròidh ; 

'S firinn cheart nach bn diù leis, 

E fe'n thoirt seachad mar Ughdair do sgeoil. i i 

Gun smid thà'n Gliocair a b' eolach, 
* Airfad na criutheachd a dh' òrduich Mac Dè ! 
Gach gne an saoghal. na Fairge, 
'S a mhachthir -chòmhnaird no 'n garbhlaich an 
Gach bileag ghorm a tha.lùbadh, [t-sleibh : 

Fo throm eallajch nan clrìuchd ris a ghrèin : 
*S an riòghachd mheatailtic.h b' àghor, 
Do phurp ag -innse dhuinh nàdur gach seud. 

L 2 



124 Orain Chaè*Iachx 



'S balbh fear-aithne nan ràidean, 

A shoillsich Aingil a's Fàidhean o thùs ; 

A's soisgeul ghlGÌrmhor na slainte, 

Thug' fios air tròcaireari Ard-Righ nan dùl: 

'An stèigh gach teagaisg bu ghràsmhoir, 

'S tearc Pèars'-eaglais thugbàrr ort, a Rùin ! 

Dòchas t-anma bu làidir, 

'S an fhuil a dhortadh gu Phàrrais thoirt dhuinn* 

Riaghluich t-eolas de ghiulan, 

IVIodh na foirfeachd a b' iuil duit 's gach ceum : 

Do mhòr-chridh uasal gun tnùth ann 

Ckm ghoimh, gun uabhar, gun lùbaìbh, gun 

Cha b' uailse tholgach an fhasain, [bhrèug : 

Cha dealradh saibhris a thatadh do spèis ; 

p Si 'n inntinn fhior-ghlan, a b' fhiu leat, 

A's foghlum dìchill ga stiuradh le cèill. 

Mo chreach lèir an tigh mùirneach, 

9 S arn faict' a ghreadhain gu sunntach mu'n bhòrd, 

Dreòs na cèire toirt soillse, 

Gach fion bu taitniche faoileas, fo chròichd : 

Do chuilm bu chonaìtrach, fàiiteach, 

B' aiseag slainte dhuinn rnànran do bheoil ; 

Bu bhinn a thogaii na tèis thu, 

? Sa chruit fhoun'or ga glèusadh gu ceòl. 

'N uair dh' èirgheadh còisridh bu choinnealt, 

A dhanns' gu lùth'or ri pronnadh nam pòng ; 

Gum b' èibhinn cridh do mhnà-comuinn, 

Do chròilein maoth, 's iad gu tomanach, dofln j 

A ghearradh leum air bhòrd loma, 

Dol seach à chèile mar ghoireadh am fònn, 

Ach dh' fiialbh sid uile mar bhruadar, 

No bristeadh builgein air uachdar nan temn. 



Orain Ghae'lacJu 



A Righ ! gur ciànail mo smaoiiitean, 

Ri ìinn do t-àroìs bhi faontrach, gun mhùirn ! 

Sp-uir a chuilm 's an Ceol eàire. - 

Chaidh meodhail ghreadhnach a's manran o'rcùU 

Chinn an talla fuar fàsail ; 

'S è chuir mullaeh na fardoich 'na smùr, 

Ceann na dìdinn, 's ùa rìaghailt, : 

A bhi sa chodai throm^shiorruidh nach dùisg ! 

Do bhanntrach bhochd mar eun tiamhuictfi, •■ 

Ri truagh-thùrsa, 'sa sgiathan mu h-àl ; 

A neadan creachta, 's i dòineach, fi 

Mu gaol a sholair an lòn dGÌbh gach tràth : 

O'n dh'imich Fìr-eun na h-ealtainn, 

Thà'n t-searbh-dhìle 'tighìnn thart as gach àird! 

A Righ nan Aingeal ! bi d' dhìon doibh, 

'S tionndaidh ascaoin na sìne gu tlàths. 

'S ioma sùil ata silteach, 

A thaobh Uigh nam fear glic gun bhi buan i 

Tha mìltean ùrnuigh ga d' lèanailt, 

Le mìltean dùrachd, a's beannachd gu t-uaigh ; 

A ìiuthad diùlannach ainnis, 

A dh' àrduich t-ionnsachadh ainneamh guh-uaill \ 

'S gach la bhios càirdeas air faoineachd, 

A Eheattie chliùitich ! bi'dhcuimhn' air doluach. 

Rinn t-èug sinn uile gun sòlas, 

Tha teach nan innleachd, 's an òigridh fo phràmh 3 

Chaidh Albainn buileach gu èislean, ~~ 

Sgur na Ceòlraidhean Grèugach de'n dan : 

Thainig dall-bhrat nn h-oidhch' oirn, 

O'n chaidh Lochrann na soillse na smàl: 

B' è sid an crith-readhadh cèitein 

A mhili am fochann bu cheutaiche bàrr ! 

L 3 



Oraìn \ Gbae'lacb* 



Bu tu craobhabhull a gliàrraidh, 
A^haoidh cha chinnich ni's àiUidh fo'n ghrèin l 
Dealt an t-sàmhruidh mu.bìàt.haib,b, j 
LÙisreadh dh'uilleag air chràchdaibh, a geug; 
Ach thilg dubh-dhoireann a gheamhruidh, 
A bheithir 'theinndi lè srann as an spèur ; 
Thuit an Gallan ùr riomljach, 
- ? S uile mhaise ghrad-chrìon air an f heur 1 

A Thì 'tha stiuradh na cruinne t 

? S tu leig d'ar n-ionnsuidh am buille bha cruaidh l 

Sinne chaill an t-sàr Ulaidh, , 

Neònad priseil nan iomadai buaidh 

Dh' fhalbh a chombaisd, 's na siùil oirn, 

£!haidh an gaisreadh 's an fhiùbhai 'n am bruan, 

Gach creag na cunnart do'n fhiùraich, 

O laidh aa duibhr' air Rèull-iùil an taobh Tuath. 

Och nan och, mar a ta mi I 

Mo chridhe 'n impis bhi sgàinde le bròn l 

Tha 'n caraid-cùirt' an dèigh m' fhàgail, 

A sheasadh dùrachdaeh d'an air mochòir : 

Bi'dh sid am chliabh 'na bheum cnàmhain^ 

Gùs atf :uair anns an tàr mi fo'n fhòtd ; 

Ach 's gUc an t-Aon a thug cìs dhinn, 

9 Sda òrdugh naomh bitheamaid strìochdta gach 16# 



Orain GhaeHacìu 



Orain Ghaoil Agùs Luinneagan y 

Oran a rinn tè ga leannan^ nuair a bha eagal orra 
gum posadh e bean uasaL 

Jrìoro Iain taobh rium fhin, 

'Sna bi stri ri amaideachd, 
Feumaidh 'mnathàn uaislè tz, 

'Sgoirt an cinn mar fhaigh iad z. 

Tiunndaidh rium a's leugh a chòir, 

Tha. mi.se deonach teannadh ruit, 
M'as olc rìo math gam bi mo dhòigh 

Cha chluinn na h-eolaich gearan uàm» 
Horo lain taobh^ i$c', 

Cha'n iarr mi siùcar no Tì 

Sròl no sìod a cheannach dhomh 9 
'Si obair mo dha laìrnhe fliin 

Is cinnticheadh mi leanailt rium, 
Horo lain taobh, l$e* 

Gabh thusa Tain a mhuir làn, 

Mar phàtaran s 5 cha'n airepch ffiiut, 

Ge be co fhad sa theid i 'n àird 

Gurn faic thu tràigh an ealachd anri. 
Horo lain ìaobh^ i$c. 

Sin mar bhitheas luchd na fetràichd, ... „ 
Le;n curaichcleaa ard s'k'ii caifle&g xl\ 



125 



Orain Ghae^laclu 



Ni 'm pòsadh bochd an toirt gu làr, 
Mar shneachdadh bàn na gaillinne. 
Hpro lain taohlu \3c. 

An riòmhath cheannaicheas iad gu daor, 
An saoghal bheir e'n car asda, 

Bith gùn a's gùn gan cuir mu sgaoil, 
Gu h-aodach do na caileagaibh. 
Horo laìn taohh^ \§c. 

'Nuair theid iad amach gu fèill, 

Gur gann dhiut te dhiubh aineachadh, 

Gun searg iad ìxiar ni ròs na gèig, 
Ri teas na grein a dh'fhannaicheas. 
Horo Iain taobh^ %3c. 

An uailse bhochd gùn chas gun ìàmh, 
Tha'n dàn mar dh'fhàg an sean fhacal!, 

Cha chuir e salunn air a chàl, 
Bi t-fhaicill tra' mun lean i riut. 
Horo Iain taohh^ &c. 

An uailse, bhochdainn, a's an spòrs, 
Nan triuir a chòir na h.amaideachd, 

Ma gheibh a cheathrar ud ort còir . 
Gur mairg' bean òg o leanas riut, 
Horo Iain taohh^ IsV. 

'Nuair thigambothan le chraos cam, 
Am màl, 'sa chlann, 'sa f o ceannach ort 

Bu taitneach dhiut a bhean 'san àm sia 
'Thairneadh ceann an amuill dhiut. 
Horo lain taobh^ Ì3cl 

Bn mhath do bhean a bhi gun spòrs, 
Gurf mhoit na pròis na ealLiich orr', 



Oraìn Ghae'lath. 

Mabhitheas an t-airgiod pailt na pòchd 
Tha h-uile glòir a leanailt ris. 
Horo lain taoh/i, &C. 

An deise mharcachd gun an t-each^ 
Co àrd nam beachd 's co amaideach^ l 

Cha'n ioghnadh cogadh agus plàigh 
Bhi anns gach àit' an tachair iad. 
Horo Iain taobh^ i$c. 

Na rufles gun sgillinn 'sa phòchd, 
Na brògan 's linndigh anairt annfy 

Toirt iasad a sgiath gach eòin, 

Se 'n doigh 'am faod thu 'm faineachadfì* 
Horo lain taobh, \§c. 

Tha 'n draighin donn ann as na h-eom 5 
An iolair mhor 'san ealadh ann, 

Tha'n sgiathan fein a reir gach seors 
A leum san doigh am math dhoibh iad. 
Horo lain taobh^ %2c. 

Tha diubhair eadar rèull a's reull, 
Co àrd 'san speur ra aithneachadh : 

Tha tàlandan an t-sluaigh gu leir, 
Air leith fo cheil a dealachadh. 
Horo lain taohh, i£c. 

Tba thus a's mise reir a chèil', 

Air 'r òr air spreidh 's air seanairean, 

S mu glieibh mi each gu ruith na rèis 
Cho chruaidh riut fein gun lean mi ris. 
Horo Iain taobh, \3c. 

Do'n uaisle cha d'thugainn beum^ 
Na h-àite fein, 's cha teannainn ris, 



130 



Orain GfiaeVachl 



Cha chliu 's cha ghliocas dh'f hear gun sprei&k 
'JBhi foirneadh te a dh'aindeoin diu. 
Horo Iain taohh, l$c. 

Horo lain taohh rinm fhin 
'Sna hi stri ri amaideachd^ 
Feùmaidh mnathan uaisle tì^ 

9 Sgur goirt an cinn mar fhaigh iàd u 



Bo Àilean Camshron-ì tner-sgaihadail 

S. Shaw* , i.i 

So deoch slainte ghae'i/ ghasta 

'Choisinn cliu air thus nan gallan, 

JLamh a ni na crùin a sgapadh 

V S nach hi airsneu/ach gan dìo/adh. 

Dh' innsinn air. thoiseach. an òrairt - 
Fineadh an Fhiurain gun fhòtus, 

Cam'shronaich o bhun na Mòr-thir 
; S o Lochaìdh an òilte f ìon. 
So deoch slainte, l$.c. 

? S ioma meangan a tha lùbàdh, 

'S a' dìreadh mu ghuaillnibh an Fhiùrain 9 
Bi'dh na Camshronaich air thùs ann, 

A's Domhnullaich nach diùltadh stri. 
So deochy i£c. 



Orain Ghae'lach. 



3 S beag an t-ìoghnadh sud a thachairt, 
Ga nach tionnda thu le gealltaehd, 

'S fuil nan Stiùbhardach o'n Apuin 
'Bualadh bras cuir reachd mu d' ehrì. 
So deocli^ \£c. 

Do na h-Uaislean tha thu càirdeach, 
Cha'n ann gan iomall a dh'fhàs thu 3 

Eadar Ardghobhar 's Cinnghearloch 
Far an àird am fàs a choill. 
So deocJi, l$c. 

'S beag an t-ìoghnadh i bhi èibhinn, 
Ga b', è tè a gheìbh dhi fhein thu, 

Cridhe fialuidh 'n còm na cèille 
Nach cuir èislein orr 'a chaoidli. 
So deoch, \§c. 

Damhsair thu air ùrlar clàraidh, 

Chomath 's a tha measg nan Gaidheal % 
Cha mhios thu'd sgiopair air Bàta, 
Ga toirt sàbhailte gu tìr. 
So dioch 9 i£>c.i 

Dà shùil mheallach ann a' d' aodunn, 

Aghaidh mhaiseach, thlachd'or aobhach^ 
Slios mar Ealaidh bhàin nan Caoiltin. 
'Shnambadh eatrom air an tuinn. 
So deoch) 13 c. 

'S ioma Talladh a's Tigh-tàirne, 
Am bi iad a'g òl do dheoch slainte, 

'S sgoileir thu 'sgriobhas gu sàr-mhath ; 
Dròbhar àrd air a chrodh laoigh. 
So deoch, \£c\ 



132 



Orain Ghaelach* 



? S ioma Baintighearn le cuid stòrais, 

A bhiodh toileach air do phòsadh, 
Le fàinneachan air am meoraibh, 

Le *n gùnndaichinn sròil a's sìod. 
So deoeh, l$c. # 

Dh' èireadh tu moch maduinn chèitein, 
Bhiodh damh nan cabar fo èislein ; 

Cha'n'eil fios aig neach fo 'n ghrèin so, 
Ciod an ceudfath tha ga ti' dhì. 
So deoch, \§c* 

*S beag an t-ìoghnadh thu bhi ainmeil, 

'S tu 'n fhuil rioghail mhùirnich, mheamnaich, 

*Tha thu do'n Fhine neo-chearbacb, 
Gallain ris an earbda 'n Rìgh. 
So deoch^ l$c. 



LUINNEAG. 

A nìghean donn an t-sùgraidh^ 

Mo chaiìeag laoghach, shunndachy 

A nighean donn a?i t-sùgraidh, 
Gun sùilainnse air nì'aineal leat. 

Gur h-ann oi'ch Fhillbride, 

A bhruadair mi os n-ìosal ; 
'S 'nuair thionndai mi gu brìodal, 

Cha d' fhuair mi fhìn ach faileas diot. 
A nighean donn^ \3c. 



Orain Ghae'lach, 



A cheud dìluain do'n ràidhe, 
Ghabh mi mòran gràidh ort, 

Gu'm fàgainnse mo chàirdean, 
'S air sàile rachainn thairis leat. 
A nighean, \3c. 

Tha t-fholt a sios mud' ghuaillibh, 
Mar an t-òr, na dhualaibh ; 

*S math thig sìoda luachmhor 
Mu ghuaillibh na h- Ainnire. 
A nighean, \3c. 

Do ghruaidhibh mar na ròsan, 
Do bhràidhe mar an neònain, 

An gaol a thug mi òg dhuit, 

Cha bhi mi beo mar faigh mi thu. 
A nighean } %£c. * 

Do phòg air bhlas nam fioguis, 
Do dheud cho gheal 's an ibhri ; 

'S lionar fear tha'n tì ort, 

'S gu dilinn nach fhaigh iad thu. 
A nighean, %$c\ 

Gur i mo ghaols' an òg-bhean 

Troigh shocair am bròig chòmhnaird 

Gum faighinns' as a pòcadh 
Na chumadh òl gu latha ruinn. 
A uighean, l$c. 

Cha 'n è meud do stòrais, 
A chuir mì fhìn an tòir ort, , 

An gaol a thùg mi òg dhuit, 

'N uair a bha mi gòrrach amaideach. 
A nighean^ §c* 

. M 



134 



Orain ■ Ghae'Iach. 



Ga bu leam do stòras, 

Na bheil san Fhràing 's an Oìaind, 
Gum b' fhearr leam bhi riut pòsda 

Na òr an Rìgh ga d' fhaighinn e. 
A nighean, fyc. 

'S mise tha fo eislein, 

Gach latha mi èiridh, 
A' cuimhneachadh air m èucaig, 

A's Mac-a-ghèill a' hiidhe 'leath. 
A nighean^ fyc. 



LUINNEAG. 

9 S è luaih-hheul na h-igheana duihh 
Chuir gruaim air mo leannaìi rium^ 

Tha m fhuaihs* air 'an nighinn duibh P 
Nach urrainn mi ga àicheadh. 

Gun d' thug mi cìon do'n Ghìopair, 
Do ghaola thug do ? n tir 'mi, 

Gur mis' a tha fo mhi- ghean, * 
Ma dhìobair thu cho trà mi. 
'S è luath-bheul, fyc. 

Do ghruaidhean mar an caorrarm 
Do shlios cho gheal san fhaoilean, 

Dà shùil ghorm a t' aodunn 
Do mhala chaol a chràidh mi. 
'S € luatb*bheul, fyc. 



Oraìn Gìiae'laeh, 



1 



Calp' an t-siubhail bhòidhich, 

Troigh shocair 'am bròig chòmhnaird ; 
*lar a faigh mi còir ort, 
Cha bheo mi gu FeiU-màrtuinn, 
'S è luath-bheul, fyc. 

*S è mo ghaol an t-òig-fhear . 

Is deise thèid 'an òrdugh.-; « ■>-■> 

Gur mise th' air mo leònàdh, 

O'n sheol th;u uainn air sàìle. 
'S è luath-hheul^ §c. 

'3 ann aig taobh na dìge, . 

A shuidh mi leat a bhrìodal ; ..... ù 
9 S bu toilichte bha 'm inntinn^ 

Na sgriobhadh air na h-àrduibh* 
'S è luath-bheul, fyc. 

Dh' fhalbh mo ìeannan bòidheach, 
Ann bliadhn' a dh'.arm KJgh Deorsa* 

'S cinnteach mi th' air mhòvan, 
Gun còird thu risa Mhàidseir. 
'S'e luath-bheuì 9 qc. 

Gur mìse tha gu brònach, 

'S mi m' shuidh air cnoc am aonar 

'S mi 'n so a' deanamh orain, 

Do'n Oig-fhear tha mi 'n gràdh air, 
'S è luath-hheul, M. 

Gur è mo ghaol an' t-uasàl 

A dhìreas ris a chruaehan,' 
Do ghunnadh air do ghualainn . . 

'S an Eilid ruadh fò phràmh ahn. 

M 2 



Oram GkaeHach* 



Oran GiLOVL ro.thaitmachm 

O Iain a Qleanncuaieh, 

Fear do choltais cba dual da fàs ; 
Do chùl bachlach nan dual, 

Air a phleatadh 'an cuaich gu làr ; 
Thoiran t-soraidh so uam 

A dh'fhios an fhleasgaich is uaisle dreacb. 
A dh' fhàg tacaid am tbaobh, 

Chuir saighead an àoig fo m' chrios. 
Thoir an t-sorcùdh, &c. 



'S math thig sud air mo rùn, 

Boineid bhallach is dù-ghuirm neul, 
'S dos do'n t-sìoda 'iia cùl',. 

Air a chàramh gu h-ùf o'n t-snàthaid ? 
Marri còta cho daor, 

Do'n bhreacafì is craobh-dheirg neul; 
Air faithir an Righ, 

Bu briagha leam fhìn an Gàidheal. 
Marri còta cho daor, &cl 

O Iain a ghaoil, 

C' om 'n'do lèig thu mi faoin air cùl, 
Gun chuimhn air a ghaol, 

A bh' aguinn araon o thùs ; 
'S nach d' thug mise riamh spèis, 

Do neach tha fo'n ghrèm ach thu j 
'S cha d' thoir a' d' dhèigh, 

Gus an càirear mi rè san ùir. 
'S nach d' thug, &.c. 



Oraìn 'GhaeUach. 



, Do phearsa dheas ghrinn, [ 

Dan d' thug mfse luaidh th' air chàch, 
Cha 'n 'eil coir' ort, air chinnt', 

O mhuliach do chìnn gu d' shàil, 
'S ioma maighdeann deas òg, 

Thig le furan ad chòir air sràid, 
Ge d' tha m' fhortan co cruaidh, 

'S gun d' thug mi dhuit luaidh th' air chàch. 
? S ioma maighdeann, £tc. 
; t\ bin £f$ ohRZ od: t n g drrrcr* mèo rrsi : 
Trian do d' chliu, 

Cha chuirinn a rùin 'an cèill, 
Gun eòlas as ùr, , 

'S gum fiosraichinn tnu ni b' f hearr ; 
Gum b' è miann mo shùL,.. , 

Bhi 'coimhead gu dlù ad dhèigh, 
'S gum b' aithrigh mò-,rtiTi, 

Air Ban-oighre-a Chrùin ad sgèith. 
Gum b' è miann, &C. . 

Bha mi uair 's cha do shaoil, 

Gum bithinn co faoin diom fhein, 
'S gun tugainn mo ghaol, 

Do dh' fhear a shealladh co caol am dhèigb^ 
'S è is beus do gach aon, 

Do mhnathan an t-saoghail gu leir ; 
Bhi gam mealladh araon, 

Le sgialachdan faoin o' d' bheul. 
'S e is beusdo, &.c. 

Cha b' è 'n doire nach b' fhiù, 

As 'n do chinn am fìuran àrd ; 
Ach a choille thiugh, dhlùth, 

Bhiodh a lùbadh a nunn gu làr* 

M 3 



138 



Òraìn Ghae'lach* 



Far am bi 'n t-abhull fo bhlàth, 

'S a ghàrradh am bi na seoid ; 

Cha'n è crìonach nan crann 
Gan do chrom mi mo cheann co mòr. 
Far am bi ; n t*abhall, &c. 

O Iain a luaidh 

Nach truagh leat mise mar tha, 
A liuthad latha agus uair, 

Chuir tha'n cèill domh gur buan do ghràdh j 
Ach ma rinn mi ni suarrach, 

'S gun do choisinn mi t fhuath no t~fhearg, 
So mo bheannachd ad dhèigh, - 

'S nacft an gleidh thu dhuit tè ni's feam 
Ach ma rinn, &c. 

An cuimhne leatsa 'n uair bha, 

Sinn annsan àth linn fhein ; 
Cha deanadh tu m' àicheadh, " 

Nam bithinn san àm ad rèir ; 
C'om am bi mi fo ghruaim 

Gad tha mi san uair leam fhein ; 
Man chaoirich bhi slan, 

'Sam mada bhi làn na dèigh. 
C'om am bi mi, &c. 

'S c'om am bi mi fo bhròn, 

? S gur ioma gili' òg tha'm rèir, 
Nach cùnntadh an t-òr, 

Dhol a cheannach mo bhròg air fèill j 
Imich thusa mar' s àill, 

Dh'fhios na tè ga bheii gràdh agad fhein, 
S S mas mis' tha san dàn, 

Cha d'thèidise gu brath fo brèid. 
Imich thusa, &c* 



Orain Ghae'lack. 



139 



5 S ann a tha mo luaidh 

Annsan fhireach a'cùaìlach sprèidh, 
Cha'n è sud dùchas bu dual, 

Dod' shinnsir, mar fhuair mi sgeul, 
Ach bhi'n ceardaich a ghuail, 

A'g èisdeachd ri fuaim nan òrd, 
B'e sid dùchas mo luaidh, 

'Scha b'è aithris air cuallach bhò. 
Ach bhi'n ceardaicb, &cc. 



Oran Gaoil 9 do mhaighdinn àraid. 



À nighean donn na buaile, 

Gana bheil an gluasad farusda : 
Gu'n tug mi gaol co buan duit, 

'S nach gluais è air an Earrach sO ; 
Mheall thu mi le d' shùgradb, 

Le d' bhrìodal, a's le d' chiùine, 
A's lub thu mi mar fhiuran, 

'S cha dùchas domh bhi fallain uaith. 

Do chul donn daite an ordugh, 

Gu bachlach, boidrieach, caaiagach : 

T-aghaidh f hlathail, chomhnard, 
Mar ite'n eoin do mhalaidhean j 

Do shuil chorxach mhiOvach, 
Rosg glan a' cumail dion orr, 



140 



Oraiti' GhaeHach, 



Do ghruaidhean meachair, mine, 

'S do phog mar flùogais mheanganan. 

Mar reulla measg an t-skiaigh thu, 

Nam gìuasad a chum tionaiaidh ; 
Cha tuga Bhenus buaidh ort, 

'S ard thug do shiiuadhsa barrachcl orr ; 
Chit' am fiòn a'dealradh, 

Ann àm dol sios tre d' bhràghad ; 
Gur math thig sìod' an càramh, 

Mu. mhuineal ban na h-ainnire. 

Do sheang chorp fallain sunntach, 

Nach do chiurr an an-shocair ; 
'Nuair racha tu air ùrlar, 

Bu luth'or ann sna caraibh thu ; 
Le d' chalpannan deas boidheach, 

Cruinn, cumadail, neo-lodaìl, 
Troigh chruinn ann am broig chomhnaird 

Nach toir air feornain caruchadh. 

Do bheul o'm binn thig orain, 

Ceol, agus ceilearan; 
Gur bìnne leam da chòra, 

Na smeorach air na meanganan ; 
O'n chuir mi'n tùs ort eolas, 

Gun tug mi gaol cho mor tìhuit, 
'Smar faigh mi thu ri phosadh, 

Gun cuir do bhron fo'n talamh mi. 

Nam b'è 's gum biodh tu deonach, 
'S gum posamaid. an ath-ghoirid 

Cha'n iarrain -leat do storas 

Ach còmhdacha na banaraich ; 

Ge b' leamsa an Roinn Eorpa, 
'S A merica le mhor-shkiagh, 



Orain Ghae^lach. 



141 



Nam faighinn domh fein coir ort, 

Bu leat gach stòr, 's gach fearann diu. 

A Ghaoil na creid droch sgeul orm, 

Ge d' robh luchd bhreug a labhairt riut ; 
Tha m'inntinnse co reidh dhìut, 

'S nach bi aon sèud 'an an-fhios duit j 
Ge d' their iad riut le bòilich, 

Gur beag leo mo chuid stòrais, 
A chaoi cha chùram lòìn duit, 

' San righ cuir seol air aran duinn. 



'ORAN gaoiL 

LUINNÈAG. 



JMo nighean duhh } tha hoidheach duhh 9 
Mo nighean dubh, na trèig mi ; 

Ge d* theiì eadh cach gu bheil thu dubh, 
J S co geal 'san gruth lea?nfhein thiu 

Moch la Coille ann sa mhaduinn, 
Air mo leabai, 's mi gun eirigh, 

Gum facas òigh an taice rium, 
7 Sa gnuis ro dhreaeh'or, ceutach. 
Mo nighean, l£c. 



144 Orain Ghaelach* 

'S ge nac& deanain fìdhealaireachd, 
Gun deanain sgriobha, 's leughadh, 

'S air nàile dheanain searmain duit, 
Nach talacha neach fo'n ghrein orr. 
Mo nìghean^ fyc. 



MOLADH AN UISGE-BHEATHA 
le Uiìleam Ross. 

LUINNEAG. 



Hb rò gw toigh leinn drama. 

Hb rb gur toigh leinn drama 
H6 rb gur toigh leinn drama, 

'S ioma fear thdn geall air. 

Mo ghaol an coilgearnach spraiceil, 

Dh'fhàs gu foirmeil, meamnach, maiseacb, 

Dh'fhàs gu speiseil, treubhach, tapai, 
Neo-Iapach san aimhreit. 
Hb rb 9 fyc. 

Ach trocair g'an d'fhuair a chailleach, 
Bha uair-eigin ann sna Hearadh, 

Cha mheasa ni mi do mholadh, 
Ge do lean mi 'm foiin aic. 
H b rb 9 Sjc 9 



Oraìn Gfiaelack. 



145 



Thagh i'm fonn so, 's sheinn i cliu dhuit, 

Dh' aithnich i'n sgoinn a bh' ann san drùthaig^ 

'Nuair a bhiodh a broinn san rùpaii, 
B'è rùn thu bhi teann oirre. 
Hò rò &.c. 

Ach 'stu 'm fear briodalach, sùgach, 
Chuireadh ar mi-ghean air chùl duinn, 

'Sa chuireadh teas oirn san dùlachd, 
'Nuair bu ghnù an geamhradh. 
Hò rò, &c. 

Stuth glan na Toiseachd gun truailleadh, 
Gur ioc-shlaint choir am bheil buaidh è ; 

'S tu thogadh m' inntinn gu suairceas, 
'S cha b'è druaip na Frainge. 
Hò rò, &c. 

'S tu'n gill' eibhinn, meanmnach, boidheach, 
Chuireadh na cailleaehan gu bòilich, 

Bheireadh seanachas as na h-òighean, 
Air ro-mhoid am baindeachd. 
Hò rò, &c. 

Chuireadh tu uails' anns a bha'laoeh, 
Sparradh tu uaill ann san arrachd, 

Dh'f hàgadh tu co suairc fear dreamach, 
'S nach biodh air' air drandan. 
Hò rò, &c. 

Stu mo laochan soitheamh, siobhalt, 

Cha bhi loinn ach far am bi thu, 
Fògraitu air falbh gach mi-ghean, 

'S bheir thu sìth a aimhreit, 
Hò rò, &c. 

N 



144 Orain Ghaelach, 

'S ge nacjj deanain fìdhealaireachd, 
Gun deanain sgriobha, 's leughadh, 

'S aìr nàile dheanain searmain duit, 
Nach talacha neach fo'n ghrein orr. 
Mo nighean^ fyc. 



MOLADH AN UISGE-BHEATHA 
le Uiìleam Ross. 



LUINNEAG. 



Hò rò gur toigh leinn drama. 

Hò rò gur toigh leinn drama 
H6 rò gur toigh leinn drama, 

'/S* ioma fear thdn geall air. 

Mo ghaol an coilgearnach spraiceil, 

Dh'fhàs gu foirmeil, meamnach, maiseach, 

Dh'ihàs gu speiseil, treubhach, tapai, 
Neo-ìapach san aimhreit. 
Hò rò, fyc. 

Ach trocair g'an d'fhuair a chailleach, 
Bha uair-eigin ann sna Hearadh, 

Cha mheasa ni mi do mholadh, 
Ge do lean mi 'm fonn aic. 
Hò rò 9 6)'c 9 



Oraìn Gfiaelack. 



145 



Thagh i'm fonn so, 's sheinn i eliu dhuit, 

Dh' aithnich i'n sgoinn a bh' ann san drùthaig^ 

'Nuair a bhiodh a broinn san rùpaii, 
B'è rùn thu bhi teann oirre* 
Hò rò &c. 

Ach 'stu 'm fear briodalach, sùgach, 
Chuireadii ar mi-ghean air chùl duinn, 

7 Sa chuireadh teas oirn san dùlachd, 
'Nuair bu ghnù an geamhradh. 
Hò rò, &c. 

8tuth glan na Toiseachd gun truailleadh, 
Gur ioc-shlaint choir am bheil buaidh è ; 

? S tu thogadh m' inntinn gu suairceas, 
'S cha b'è druaip na Frainge. 
Hò rò, &c. 

'S tu'n gill' eibhinn, meanmnach, boidheach, 
Chuireadh na cailleaehan gu bòilich, 

Bheireadh seanachas as na h-òighean, 
Air ro-mhoid am baindeachd. 
Hò rò, &c. 

Chuireadh tu uails' anns a bha'laoch, 
Sparradh tu uaill ann san arrachd, 

Dh'f hàgadh tu co suairc fear dreamach, 
'S nach biodh air' air drandan. 
Hò rò, &c. 

Stu mo laochan soitheamh, siobhalt, 

Cha bhi loinn ach far am bi thu, 
Fògraitu air falbh gach mi-ghean, 

'S bheir thu sìth a aimhreit, 
Hò rò, &c. 

N. 



i 



I m Oratn Ghaelach. 

\S mor tha thlachd air do luchd thòrachd* 
Bithidh iad fìaiai pailt m'an stòras, 

Cbaoi cha sgrubair % ari tigh-osd iad 5 
Sgapadh òir 'na dheannleo. 
Hò rò, &c. 

Cha'n 'eil cleireach, no pears Eaglais^ 
Cràbhach, Teallsanach, nò* Sagart^ 

I3ha nach toir thu caochladh aigne, 
tSparra cèìll sari aìimhlair. 
Hp rò, &c, 

Cha'n 'eil cleasaieh anns an rioghachu^ 
Dha 'm bu leasa dol a stri riut, 

Ph'f haga tu e-san na shineadh, 
'S pìoban as gach ceann deth. 
Hò rò, &c. 

Dh'fhagadh tu fear mosach fialaidh, 
Dheana tti fear tòsdach briathrach^ 

Chuire tu sog air fear cianaìl, 
Le d' shoghraidhean greannar. 
Hò rò, &c. 

Dh'f haga tu co slan fear bachdach, 
'S ègun ich, gun oich, gun acain,, 

? G eiridh le sunnt air a leth-chois, 
Gu spailpeil a dhamhsa. 
Hò rò, &c, 

Chuire tu bodaich gu beadradh, 

'S na crumaichean sgrogach, sgreagac^ 

Gu ciridh gu frogaii, sa cheigeis, 
Sgeig aìr an t-sean aois» 
Hò ròj &c. 



Orain Gliaelach* 147 

Bu tu suìricheadh mo rùin-sa, 

Ge d' thuirt na mnathan nach b' f hiu thuj 
'Nuair a thachaireas tU sa chuil riu, 

Bheir $$c cùis gun taing dhiu. 
Hò rò, &c, 

Bu tu caraid àn f hir-f hàcail. 

Bheireadh fua-sgla dha gu tapaidhj 
Ge nach òl e dhiot ach cairteal, 

'S blasdrahoirid a chainnt e. 
Hò rò, &c. 

Tha cho liutha buaidh air fàs oft, 

'S gu la luain nach faod mi'n aireamb? 

Ach 'se sgaoii do chliu sgach àite, 
Na Baird a bhi'n geall or£» ' 
Hò rò, &c. 

Ach thogadh ort nacli b'fheairdè mis' thu, 
Gun ghoid thu mo chuid gun f hiòs uam 3 

Ach gun taing do luchd do mhiosguinn, 
Cha chreid mise drannd dhèth. 
Hò rò, &.c. - # : 

Ach bha mi uair, 's bu luachmhor t-f heum dhomh 
Ge nach tuig mal-shluagh 'gun cheill e, 

Dum amaham^ sed quid refert^ 
Na ghràisg, qitce amtindà. 
Hò rò, &c; 

N2' 



145 Orain Ghaeiàch ' 

• . ->••*••. » ■' I# -f- .-ÌÌff'Jfilll i3 'iÌBiiVi" 

MoLDADH tffl £«o^ Gaelich, leis a Bhard chcukna^ 

A Nighe a K bhoidheachl . 

An òr-fhuilt bhachalaicb , , . £ 

Nan gorm-shuil miogach, 

'S na mìn bbàs sneachda-gheaì^ \ h 

Gu'n siubb'lain reithleach, 

A's sleibhtean Bhreatain leat, 

Fo earradh sgaoilte 

J)q dh/aodach breacain orm. ; : • 

? S e sud an t-aodach 
Ri 'n eireadh m'aigne-sa, 
'S mo nighean ghaelach, 
Aluinn agam ann ; 
O bheul na h-oiche 
Gu soills' na madaine, 
Gu'm b'ait nar sùgradh 
Gun dùiseal cadail oirn. 

Ged jtba na bain-tigbearnan 
Gallda fasanta, 
Tbug oigh na gaelic 
Barr am mais' orra, 
Gur ainnir shoigh i 
Gun scoid re dearc oirre, 
Na h earradh gle-mhaith 
De dh'aodach breacanach. 



Gur foinnidh, mìleanta, 
Direach, dreach mhor i, 



Oraiìi GhàflacJu 



? S cha lùb am feornain 
Fo broig, 'nuair shaltras i, 
Tha deirge, a's gile 
Co-mhire gleachdanaich,^ 
Na gnuis ghil èibhinri, 
Rinn ceudan airtneulach* 

Reidh dheud chòmhnard 
An ordugh innealta, 
Fo bhilibh sàr-dhaitht% 
Air bhlath bhermillìan^ 
Tha h-aghaidh nàrach 
Co làn de chinealtachd, 
^S guh tug a h^aogasg 
Gach aon an ciomachas. 

Gur binne còradh 
Na òraid f hileanta, 
Tha guth ni's ceolmhoir' 
Na oigh-cheol bhinn-fhoclach, 
Cha luidheadh bròn oirn, 
Na leòn, na iomadan, 
Ri faighinn sgeul duinn 
O bheul na fine sm. 

'^Nuair thig a Bhealtainn, 
9 S an Samhradh lusanach, 
Bithidh sinn air àiridh 
Air aird nan uchdanan, 
Bithidh cruit nan gleanntaibh 
Gu cartair, cuirreasach, 
Gu tric gar dùsgadh 
Le sùrd gu inoch-eirigh. 

N 3 



130 



Orain Ghae'laèh. 



3 S bithidh 'n crodh, 's na caorajca 
San f hraoch ag inealtradh, 
'S nagòbh'raibh bailg-fhionn, .,_-■■« 
Gu baìl-bhr eac, bior-shuileach, , , 
Bithidh 'h t-àl san leimnich 
Gun. cheill, gun chion qrra, 
Ri gleachd, 's ri còmhrag 
'S a snòtadh bhileagan. 

Bithidh mise, a's Mari 

Gach la sna glacagan, 

Nan doire geugach • 

Nan èunan breaG-iteach^ 

Bithidh cuach, a's smeorach, 

Tli ceol 's ri caiseamachd, 

? S a gabhail orain 

Le scornain bhlasda dhuinn* 



LUINNEAG. 

Horin o irim h r oga ! 
Horin o h-iri u ! 

Tha'n dìle air an àthaf 

Uisge reamhar, trom, dlùth, 
Horin o, &c. 

Tha ghaoth air an iiinneig 
Leam is duilich an tuwi* 
Horin o, &c. 



Oraìn GhaPlach, 

Tha'n soirbheas air caochladh, . . 
'An aodan mo rùin. 
Horin o, &c. 

c 6 n. 1« . i 

Gad a bhiodh i na b' àirde 

Bhiodh mo ghràdh air an Stùìfir. f 
Horin o, &c. _ , . 

'Stu V urrainn ga tearnadh 
Air sàil' no air^ùrn* 

Horin o, &cc. , r 

.5 ; [o n'hoH 
Gad a bhitheadh an linngidh 
Air mhire 'na smùid. 
Horin o, &c. 

Gad a bhitheadh mo chinneadh 
Ga pilleadh a nunn. 
Horin o, &c. 

Fhir bhig nan sùl donna, 
Cha choma leam thu. 
Horin'o, &cc. 

Aghaidh shoilleir an sgàthaa 
'Stu m' àilleagan sùl. 
Horin o, &.c, 

Dhaininn thu tighinn 
Air dhithis no thriuir. 
Horin a, &c. 

Air chòignear no sheisear 
Air dheichnear 'sè 's.mò. 
Horin o, &x 9 



158 Qrain GhaeHach* 

Gun càirmn do leahadh 
'Sgun gleidhinn duit 'rùm* 
Horin o, &.c. 



GumfosgÌatnn an dorus 
'Sgun caisginn an cù* 
Horin o, &c. 

Ach f hir nan sùl dàithtè, 
'Stu mo thasgaidh's mo rùn 3 
Horìn o, &c. 



Duanag Oil le" Duin uasal araìd* 

LUINNEAG. 



O faigh a natt an t-searrag, 1 
K thugar dkuim an drama^ 

9 S gur e dhfhogradb as ar'n aire, 
Gach ascall Earraich^ as gach teinfo 

0*N a thuit duinn bhi 's tigh osda, 
Bitheamid criodhail, togar ceol leinn ? 

Cha dean crìne bheag, a's dolum, 
Fuath nan daoine còire chaoidh, 
O faigh a nall, &c. 



Orain Ghae*Iach. 



153 



'S ioma bodach giugach, toiceal, 

De chrodh, de chaoraich, 's de chapuill, 

'S cridhe fial, fiughantach, farsaing, 
Le aimbeart, 's le draip ga chlaoidh, 
O fàigh a nail, &c 

Gcd tlia cuid amrbcachd gur faoinmì, \ } 
'$ mis' am fear gu brath, a shaoileas 9 

Gur fearr flath, furanaeh, faoilidh,, 
Na daormun a 3 thai;sgea§ìiia buinn. 
O faigh a nall, &c. . - 

'S mairg bheir geill do'n t-Saoghal shalach, 

Air na daoine còire 's oic d'aithne, 
Bheir thu ni don daoi nach airidh, 

'S fagaidh tu falamh an saoi. 
O faigh a nall, &.c. 

Ma sheallas sibh air dol an t-SaoghaiI, 
Qhi sibh na dheannaibh e daonnan ? 

IJear ga mhalairt, 's fear ga sgaoileadh, 

'S fear a cuir na d'fhaodas cruinn. " ., 

. Q faigh a nall, &c. 

Fear a carnadh òir na mheallaibh, . 

'S fear eile g èl a 'stigri liunna, 
Fear làn sòlais, feàr'làn ,aith-mheil 9 

Fear làn arraid, 's, fear a cadidh. 
O faigh a nall, &c. ' 

'S ioma fear bha 'n dè làn aiteis 

An spreidh, 's an cuinneadh teàchd tharta, 
lad an diugh gun luaidh airmacnas, 

Dh'f huadaicheadh arri beartas le gaoith. > 
O faigh a nall, '&tc. 



Orain Ghaelach. 



Feuch nach mairg a bhiodh dh'aon bheartj 

Le crìne tional na d'f haodas, 
C'uim, nach caith sinn an Saoghal, 

' A's gu'n caith an Saoghal sinn* 
O faigh a nall, &c. 

-Cha'n eil stà bhi caoidh na chailìeadh, 

Bàthamaid sa bhòl gach smalan, 
Dh'aindeoin ceannachd 's ascall Earraichj 
Curam sparramaid dun Chill. 
O faigh a nall, Scc. 

- -•' ' - 



Oran a rìnn tè ga leannan* 

Tha mi trom^ duilich, iròm\ aìrsneiilach^ cìanail j 
Tha mi trom, àuilich, irom, cha tog m? inntinn leant 
fonn ; 

Tha mo chridh air fàs trom 9 *i fhààa ctnììom sin* 

Tha mo chion air mo leannan, 

Lùb ùr a chùil chlannaich ; 
Cha leig mi as m' air' thu 

Fhad 's a dh' f hanas mi 's tìr so„ 
Tha mi trom, &c* 

Tha mò chion air an Taill'ear , i 
Lamh dh' fhuaigheal na sgàrlaid, 

Gheibhinn codal, a 's tamhr leat, 
'S mo lamh fo d' chùl snìomhain* 
Tha mi trom, &c. < 



Orain Ghaè'Iack* 



Bu tu sgiobair na fairge 

Cas a sbiubhal a gharbhlaich, 

Ann am frìdh nan damh dearga, 
Bu tu sealgoir na sìthne. 
Tha mi trom, &-c. 

Tha mo ghaol air mo leannan, 

Ris an can iad mac-Ailein, 
Beul an t-sùgraidh, 's a cheanail, 

Caol-mhala gun mhì-thlachd. 
Tha mi trom, &x. 

Gur mis' th' air mo leonadh, 

H-uile là a's di-dòmhnaich, 
Theid am pobull an òrdugh, 

'S cha chòird iad ri m' inntinn* 
Tha mi trom, &c. 

Gur mis' th' air mo chiùrradh, 

'Nàm caduii, a's dùsgaidh, 
S mòr gum b' fhearr a bhi'm Mùideart 

Am bun cùirn, gun mo dhinneir. 
Tha mi trom, &c. 

'S mòr m' eagull a Dhòmhnuill, 

. Gun casar an tòìr ort ; 
Gum bi mis'.a'd' dhèigh brònach, 
'& tus' air fò'gradh 's na h-Innsibh* 
Tha mi trpm, &c, 

Bha mi 'n làthair do chòrdaidh, 

Agus bòidean do phòsaidh ; 
'S cha robh agam do shòlas 

Ach bròn gun toil-inntinn, 
Tha mi trom, &c. 



156 Oram Ghae'lach, 

Bba mi 'n raoir air do bhanais, 
'S bi'dh mi 'nochd aig a bhaile, 

Tha fear eile 'gam fharraid 

Leis nach math mi bhi dhìth air, 
Tha mi trom, &c. 

Gur mis' th' air mo ghreadadh 

H-uile là, agus feasgar ; 
O'n a dh' fhalbh thu do dh' Eige 

'S mòr m' eagal nach till thu. 
Tha mi trom, &c. 

EASAN GA FREAGRADH. 

'S tusa rìbhinn is boidhche 9 
Eadar Uithist, a's Mòr-thir, 

'S tha fios aig mac Dhomhnuill, 
Giod an doigh air do chìochaibh. 
Tha mi trom, &c. 

Gur math thig p'n bhùth dhuit 

Dos de riobainibh ùra; 
S S ann leam fhin bu mhiann stìl thu t 

'S do chùl mar an dìthein. 
Tha mi trom, &c, 

?S mis' a ghabh an sàr-bheachd air 
T-fhalt dualach ga dhreasadh, 

? Se mu d' ghuaillibh an cleachdadh, 
Air a phleatadh gu rìoinhach. 
Tha mi trom, &~c. 



Suil ghorm ts glan aogasg, 
Tha do ghruaidh mar au caorr,an, 



Oratn GhaeHach* 



Cneas is gile nan fhaoileann, 

'S niòr an gaol thug mi f hìn duit, 
Tha mi trom, &c. 

'S ann ort fhein a tha mhaise, 
Bean t-eugais cha'n fhaicear, 

Beul tana, dearg, daite, 

Deud shnaighte mar dhìsnibh. 
Tha mi trom, &c. 

Troigh chruinn am bròig ùir thu> 

Le bucall ga dùnadh, 
'S air truimead an driùchda 

Cha lùba tu'm mìllteach. 

Tha mi trom, diiUich trom 9 

Airsneulach, cìanail, 
Tha mi trom, duilich trom^ 

Cha tog m'inntinn leom fonn, 
Tha mo chridh air fàs trom 9 

'Sfkada d*n tiom sjg. 



1.5S 



Oraìn Ghae'lach* 



ORAN do dhuìn-uasal a chaidh a bjiàthadh* 



•S daor a cheannaich mi'n t-ìasgadb, 
'S i so bhliadhn a chuir as domh. 
? S daor a cheannaich, &c. 

Chaill mi snàmhaich a chaolais 
Nach glaodhadh an t-aiseag. 
Chaill mi, &x. 

'S ann aig stodid bheul an àthain 
A bhàthadh an gaisgeach. 
'S ann aig, &c. 

Sid a bheart nach do shaoil mi 
Ri m' shaoghal gum faicinn. 
Sid a bheairt, &x. 

Gun rachadh do bhàthadh 
Gu bràth gun chuan farsuing. 
Gun rachdadh, &c. 

No gun rachadh do mhilleadh 
'S do ghillean thigh'n dachaidh. 
No gun, &c. 

Bu tu sgiobair a bhàta 

Ged a shàruich mujr bhras thu* 




Oraln Ghailacìu 



Tha do bhreacan ùr uasal 
Air uachdar an aigein. 
Tha do, &c. 

Tha ruidh nan tonn uaine 
Mu bhruachaibh do leapach, 
Tha ruidh, &c 

Tha do chuailein donn dualaeh 
Na chuachaibh 's na phreasaibh» 
Tha do, &c. 

Sàr bhuachaille bhò thu 
fN gleann feoir nan crioch farsuing* 
Sàr bhuachaille. &c. 

Sàr choisiche beinn thu 9 
Cha bu deireadh airfeachd thu« 
Sàr choisiche, &c. 

Tha t-f hiudhall gun ghleusadh^ 
'S na teudan air lasach, 
Tha t-f hiudhall, &c. 

'S moch a ghoireas an ròcas 
Di-domhnuich mu d' aitreabh. 
'S moch a ghoireas, &.C. 

, Tha do thigh mòr gun tughadh^ 
O ! 's dubhach leam t-aitreabh» 
Tha do thigh, &c. 

Tha do phiuthar gun bhràthair, 
tha do mhàthaìr gun mhacan. 
Tha do phiuthair^ &c. 

02 



Orain Gkàe'lach. 

Tha do bhean òg gun chèilidh 
S S tha mi f hein deth gun dalta. 
Tha do bhean. &c« 



A Bhanaracb dhonn U A» Mac Dhotouill, 



A Bha?tarach*dhònn a thruidh, 

Chaoin a chruidh, dhonn a ehruidh*, 

Cailin deas donn a chruidh^ 
Cuachag aitfHoisdich^ 

A Bhanarach mhìogach ► 

'S e do ghaol thug fb 'cms inf. , r , ; 
'S math thig lamhainneaii sìb^ 

Air do mhìn'bhosaibh I)àrfa* 
A Bhanarach dhonn, &c. 

*S mòr bu bhinne bhi t-èisteachd 
An àm bhi bleothann na spreidhe, 

N'an smeòrach sa Cheitcìn ■ 
Am bàr gèig aqq am f^s,-choilL 
A Bhanarach dhonn, Scc. . , 



OPtizk Ghhe'làtfa 1 $1 

'N uair a sheinne t.a^còilfèag ; : 

Ateigeil mairt ann an coìHidh, 
Dh' èulaidh eunlaith gach doire, 

Dh' eisteachd'cbireaìl J tio mhànrain* 
A Bhanarach tìbonri, &tc. 

'S ga b' f hònnar an fhiu'dhalV 

'S a teudan atff^SàliV ? 02m ™ 
? S e bheireadh darnbs air gacR £Hdfe 

Ceol nighinh HÌ t fl-|5f{<&. ; r • 
A Bhanarach dhbnn^ &c. 

Ceol farusda fior-fehmnv 

Fònnar, farumàch, dÌBhàcfc, . 1 r • 

A sheìnn an.Cailin 4 0nn niiogacfi 

A bheireadh bìogadh air m > àiniibha 
A Bhanarach dhonn, &c. 

Gum bu mbòthar mo bheadrardh 

Teachd c io'n bhuaìlidh mu ead-thràj 

Seadhach seang-chotfpach ibèitir, 
; S buarach greasad an àil aic\ 
A Bhanarach dhonn, &c. 

'S ciatach nuallan na gruagaich, 

A' bleothann cruidh ghua'llirìn, 
A' stealladh bainh ann an cuachaig^ 

'S bothar fhuaim aig a clàraibh* 
A Bhanarach dhonn, &c. 

Da mhaoth-bhois ba ghrinne 

Fo 'n da ghairdem bu ;rhile 9 
*N uair a shìnnt iad gu sgiteil 

Gu sinean cruidh fhàsgadn. 
A Bhanarach dhonn, &c. 

O 3 



Orain^Qhaflachmy 

Glac gheal a b' àird .glepdhar, 

A' stealladh bainn' an euaich bhìeothainnj 
A' seinn luinneagan seadhach, 

Na suidh an f gothal na bi^raig*, 
A Bhanarach dhonn, &x. 

Do chùl amlagach Jeudach* > 
Buchlach feoirnèanach xeutach, 

De chnothaibh na geige^ ;' 

Cheapadh gleiteach.^,làn diubh» 
A Bhanarach dhbnn^ fcc. 

Chuireadh moill air do leirsinn* 
Ann am maduinn chiùin. chèitein, 

Na gathanna greine < 
Thig o t-theud-chùl cas, fainneacli. 
A Bhanarach dhonn, &c. 

Bheireadh dùlan na greine ; 

A' dearsa moch air f hoìr t-eudainn, 
'S gum b' ait leom ra leirsinn 

Baoisgeadh èibhinn cùl Màri. 
A Bhanarach dhonn, Stc. 

'S taitneach siubhal a cuailein 

Ga chrathadh mu cluasaibh, 
A' toirt muigh air seit luachraich 

An tigh buailidh, 'n gleann fàsaich* 
A Bhanarach, &c, 

Do mhuineal geal boidheach 

Mu'n iathadh an t-òmar, 
'Sa dhath fein air gach seorsa, 

Chìte dòrta tre d' bhràghad« 
A Bhanarach, gcc. 



Ormn GhàeVach ) 150 

5 N uair thogadh i bhuarach, 

Cuach, a's currasan na buaile, 
B' ao-coltach do ghluasad ri guanag na sràide. 
A Bhanarach, &c. 

Do chalpannan meamnach ? 

Mar phileirin marabuili, 
Co ghile ri caineicheàn, 

Chinneadh fana-gheal 's nablàraiblu 
A Bhanarach, &c. 

Tha deirg agus gile, 

Gleachd an gruaidhibh na fine 9 
Beul mìn mar an t-shirist, * 

O'm milis thig fàilte. 
A Bhanarach, &c. 

Mar phàirc thaitnich de'n ìbhri 

Tha deudach na rìbhinn, 
Gur i 'n donn-gheal-ghìan smìdeach, 

Is ro mhìg-shuilich fàilte. 

A Bhanarach d/ionn a chruid^ 

Chaoin a chruidh, dhonn a chruidfj 3 

Cailin deas donn a chruidh^ 
Cuachag an fhàsaicb* 



Orain Cha^Uack* 



OrAN do DhVnull Mac-Ionmhuinn, a chaidh bkath- 
adh. ,. 



Gur mis' tha fo mhulad, 

Ged nach innis mi dhuin e, 
Fhuair mi'n geamhra so tuille 'sa chòir. 
Gur mis' tha, &.c, 

Ach nam maireadh e bliadhna, 
Bhiodh e'm aire gu siorruidh, 
Cha d'fhan ribe gun liathadh roi'm fheòil. 
Ach nam, &c. 

Bhi cluintinn mo chàirdean, 

Gam marbhadh, 's gam bàthadh, 
'S gun am beagan tha làthair dhiubh 'mchòÌr* 
Bhi cluintinn, 8cc. 

Chaidh iad uil' as a chèile 

Feadh na h-Alba 's na h-Eirmn, 
Ach am beagan tha'n Slèibhte dhiubh phòs* 
Chaid iad, &c. 

Ach a Dhò'nuill Mhic-Ionmhuinn, 

'S tric m'inntinn ged iomradh, 
? S nach fhaic mi mu'm thimchioll thu beo, 
Ach a Dhò'nuill, &c. 

Air leam f hìn gun mòr am fuathas, 
Do chall, 's gun droch uair ann, 
9 S nach e'm bòdhm a thug uaitu* thtt n'an sgòd ? 
Air leam 2 &c c 



Oraìn Ghae > lach» 



Cha robh ball ìnnte briste, 

No aon ni bu mhist i, 
'S truagh gun bhàt agus mise bhi d' chòir* 
Cha robh, &c. 

Bhiodh do phears' agam sàbhailt, 

No bhiodh tuille ri àireamh, 
Mu'n do leig mi fo n t-sàil thu, 9 i mi beo, 
Bhiodh do, Stc. 

Bu shàr-sgiobair air chuan thu, 

Ri là friolanach fuarraidh, 
'N àm riof a chuir suas anus gach seoL 
Bu shàr 8cc. 

Bha thu math air a h-ùrlar, 

Cha bu mheas air an stiuir th% 
Nuair a dh'èireadh muir-dhù-ghorm mu bòrdc* 
Bha thu, &c. 

*S miste mis a's cha'n fheairde, 
Gun deachaidh do bhàthadh, 
*S mi bhi feitheamh do bhràthar 's e d' bhròn* 
'S misse mis, &c. 

*S beag an t-ioghnadh leom fhein sud, 

TL bhi dubhach mu d' dhèibhinn,' 
Bu chul-taic thu nam strèupa ga chòir. 
'S beag an, &c 

Cha bu ghreannanach suarrach, 

Gan tigeadh do bhualadh, 
Agus Dò'null ri d' ghualatnt* y se be'Ov ' 
Cha ba, &c. 



166 



Oraìn Ghae'lach* 



Tha do mhàthair gu truagh dheth, 
O'n a ghabh i'n ceud buan diot, 
'S tric t-athair a'suathadh a dhorn. 
Tha do, &c. 

Gur mis' tha fo mhulad, 

Ge nach innis mi dhuin e, 
Fhuair mi'n geamhra so tuille 's a chòir. 



OraN Buanadhj no lumraidfu 

H-ìllìnn h~ò h-ì h-ò h-ù o h-o^ 
H-òrò h-o ì ìll o h-'ò 9 
H-illinn h-ò h-ì h-ò h-ù o h-ò. 

Latha dhomh 's mi falbh a ghìeannain, 
Thachair Dughall orm na dfoeannaibh. 
H-illinn, &c. 

Thachair Dughall orm na dheannaibh, 
? S e 'g iomain na sprèidh gu baile, 
H-illinn, &c. 

'S e 'g iomain na sprèidh gu baile ? 
? S as a sin gu tràigh na mara. 
H-illinn, &c. 



Orain Gkae'lack* Ift 

'S as a sin gu tràigh na mara, 
W f hearr leom gum biodh bò no luach ann. 
H-illinn, &c. 

B' f hearr leom gum biodh bò no luach orm ? 
Gun robh Dò'nall bàn le thuaidh ann. 
H-illinn, &c. 

Gun robh Do'nall bàn le thuaidh ann, 
*S e dheanadh a darach fhuaigheal. 
H-illinn, &c. 

'S e dheanadh a darach f huaigheal, 
Dh' f hàgadh luchd'ar laidir luath i, 
H-illinn, &c, 

Dh' f hàgadh luchd'or, laidir, luath i. 
Fulangach gu siubhal chuantan. 
H-ilIinn, &c. 

Fulangach gu siubhal chuantan, 
Chaidh an latha'n diugh gu fuathas, 
H-illinn, &c; 

Chaidh an latha'n diugh gu fuathas, 
Tha cu.c sneachdai le gaoth tuath ann. 
H-illinn, &c. 

Tha cur sneachdai le gaoth tuath anrt, 
Thug a Bhìrlinn bhàn an cuan orr, 
H-illinn, &c. 

Thug a Bhìrlinn bhàn an cuan orr, 
'S beag mo chùram as a fuadach, 
H-illìnn, &c 



Ì68 



Orain G/iae'Iack. 



'S beag mo chùram as a fuadach, 
Fhad sa dh'fhanas bord dhi'n uachdar. 
H-illinn, &c. 

Fad sa dh'fhanas bord dhi'n uachdarj, 
Is Mac-Dhò'nuill na ceann uachdrack. 
H-iliinn, &c 

Is Mac-Dhò'nui!l na ceann uachdrach, 
]Bha mo leannan air a gualainn. 
H-illinn, &c. 

Bha mo leannan air a gualainn, 
Quri cuir mo llìgh car m ? an cuairt dh 
JEUillinn, &.c. 

Gun cuìr mo Righ car m'an cuairt di, 
Qus an dean i cal' a bhuannachd. 
H-illinn, &c. 

Gus an dean i cal' a bhuannachd, 
? S mo leannan air bord a fuaraidh. 
H-illinn, &c. 

; S mo leannan air bord a fuaraidh, 
Cha'n fhear dubh e, cha'n fhear ruadh 
H-illinn, &c 

Cha'n f hear dubh e, cha'n fhear ruadh 
? £> ann a tha e buidhe dualach. 

H-illinn h-ò h-ì h-ò h-à o h-ò 9 

H-òrò h-ò ì ìll o h-ò<f 

Hillinn b-ò b-ì M h-ù o h-ò, 



Orazn Ghae*lach 9 



169 



pRAN k Mari nighean Alastair Ruaidh do dh* Iaiu 
Mac Sh'ir Tormaid Mhic Leoid^ air dhi hràdh 
thombaca fhaotumn uaith, 

For the air, see Mr MacDonald's Collection cf 
Highland Ans, pages 28, 163. 



LUINNEAG ? 

Hithill uthill agus ò } 

Hithill o horiunnan 
Jpithill uthill agus ò, 

Hithill o lvoriunnan, 
Hithill uthill qgus ò 

Hithill ò horiunnan 
Failhll ò hulliìì 9, 

Hò ri gheallaidh ill ahu 

pe do theid mi do m' leabaidh 

Cha'n è cadal is miannach leam 9 
Aig ro mheud na tuile, 

'S mo mhudean gun iarann air^ 
Tha mholtair n paidhe, 

Mur cailltear am bliadhna mi, 
S' gur feùmail domh faighinn, 

Ge do ghabhainn an iasad i. 
H-ithill, &c. 

Tha mo chion air a chlachair, 
Rinn m'aigne-sa riarachadh. 

• ? 



170 



Oraìn Ghaelach. 



Fear mor, a bheoil mheachair, 
Ge tosdach, gur briathrach thu, 

Gu'm faighinn air m' fhacal 
Na caisteil ged iarainn iad ; 

Cheart aindeoin mo stàta, 

Gun chàraich sud fiachan orm. 
H-ithill, &c. 

Gcd a thuirt mi riut clachair, 
Air m'fhacal cha b'fhior dhomh e, 
Gur rioghail do shloinneadh 

'S gur soilleir ri iarraidh e, 
Fior Leodach ùr, gasda, 

Foinnidh beachdail, glic, fialaidh thu, 
De shliochd nam fear nathail, 

Bu mhath an ceann chliaranach. 
H-ithill, &c. 

Ach a mhic ud Shir Tormaid, 

Gu'n soirbhich.gach bliadhna dhuit, 
Chuir buaidh air do shliochd-sa, 

Agus piseach air t'iarmadan ; 
*S do'n-chuid eile chloinn t'athar, 

Anns gach rathad a thriallas iad, 
Gu'n robh toradh mo dhùrachd 

Dol nan rùn mar bu mhiannach leam* 
H-ithill, Scc. 

'Nuair a theid thu do'n f hireach, 

'S ro mhath chinneas am fiaghach leat, 
Led' lothain chon ghleusda 

Ann ad dheigh 'nuair a thrialladh tu, 
Sin, a's cuilbhear caol, cinnteach, 

Cruaidh, direach, gun fhiaradh ann j 
Bli tu sealgair na h eilid, 

A choilich, 's na liath-chirce. 
H«ithllJ, &c. 



Oraiti Ghae'lach* 



Tha mo chion air an Ruairi, 

Gur luaineach mucT sgeula mi, 
Fior bhoinne geal suairc' thu, 

Am bheil uaisle na peacaige, 
Air an d'fhàs an cùl dualach, 

'Sena chuachagan teud bhuiclhj 
Sin a's ùrladh ghlan shuairce 

Cha ba tuairisgeul breugach e. 
H-ithill, &c. ' 

Slan iomradh dhuit Iain, 

Gu.mu rathail a dh' èireas duit, 
J S tu mac an deagh athar, 

Bha gu mathasach meaghrachail t 
Bha gu furbhailteach, daonnachdachj 

Faoilteachail deirceachail, 
Sàr cheannard air truà thu, 

Na'n cuirte leat feum orra. 
H-ithill, &c. 

Gur aluinn am marcach 

Air each an glaic diollaid thu, 
'S tu cumail do phearsa 

Ann an cleachdadb, mar dh' iarrain duìt 9 
ThiVeadh sud ann ad laimh-sa 

o 

Lann spainteach, ghorm, dhias-f hada, 
A's paidhir mhath phiostal 

Air crios nam ball sniomhaineach. 

Hithill uthill agus ò$ 

Hitìàll ò horiunnati 
Hithill uthill agus ò, 

Hithill o hortunnnail 
Hithill uthill agus ò 

Hithill o horiunnan 
Faillill ò hullill ò, 

Hò ri ghealluiàh ill ain. 

P2 



Orain Ghaelach, 



£è duiri* uasaì araidh do mhaìghdinn oig* 
LUINNEAG. 

Mu rèitich an ìiighean donà? 

Tha i dol a phòsadh, 
Hug uri hùg air a chailiftj 

Tha leannàn aigDo'null ; 
fìdu rèitich an nighean dohn^ 

Tha i dol a phòsadh, 

An raoii* a chuala ni'n sgeula 
Chuir euslain ro mhor orni,. 
Mu rèitich j &£c. r 

Gun deach nighean an f huilt chraobhaicll 
A ghlaadbach cU-dòmhnaichu 
Mu rèitich^ &c. 

Ribhinn ghasda, 's ro mhath cumadh 
O mullach gu brògan,*' 
Mu rèitich, Pc. 

Do chul dualach, bachlach, sniomhainy, 
Mar dbithean an eorna; 
Mu rèitich, &c. 

Gnuis a b'àillidh r'a sireadh, 
'S loma fear tha'n toir Oi t 
Mu rèitich, &c 



Oraifi Ghae'lach. 7 1?73 7 

Do mhala chaol, air dhea'gh WàxSwslM 1 
Thug barrachd aiYmòran. . i. i . 
Mu rèitich, &c. 

? S an dà dhearc shuil mheall'aich-, mfrfc>gàich 5 
A ghuin mi gun m'f heoraich* 

Mu rèitich, &c. , 

Da ghruaidh mheachair, mhin dhearg, àillidhy 
Thàladh gradh gach oig-fhir. 
Mu rèitich, &c. 

Fàile nan suth-craobh a t-anail, 
Blas meal' air do-phogaibh. 
Mu rèitich, &c. 

Deud geal snasta, snaithte, dionacb 9 
? S am beul o'm binn thig orain. 
Mu rèitich, &c. 

Gur a gile na'n gath grèine, 

A braghad gle ghlan, boidheach* 
Mu rèitich, &c. 

Cichean turaideach, liontach, 
Air uchd min, geal, boidheach. 
Mu rèitich, &c. 

A seang chorp fallain mar an eal% 
Na mar chanach miontich. 
Mu rèitich, &c. 

Calpa co-thromach cruinn lùth-mhor. 
au troigh nach lùb am feoirnean, 
Mu rèitich; 

P3 



T74£ Ofaìn GhcteHàch 

Gu'n tàirneadh do shùgradh ga beadrar 
■Ceann Eaglaìs na Roimhe. 
Mu rèitich, &c. 

Thug thu barrachd air an tèj 
Ri n dubhradh reul nan oighean* 
Mu rèitich, 5tc. 

9 B niarachd fear a gheibh dha fein^ 
Le nasgadh Gleire còir ortd 
Mu rèitich, &c. 

'S truagh nach, bu mhise do raoghain, 
Mu'n do thagh thu Dònull. 
Mu rèitich, &c. 

Ach cuiridh sinn sàradh san ealaidh 
O nach leannan domhs' thu. 
Mu rèitich, &c. 



Oraitt Ghaelach* 



1Ì5 • 



Iaìlte na Mor-thir, ìe A, Macdho'nuill, , 

M-eitirin àiri?i urih o h-o ro- 
H-eitirin àirin h~ò rd, 

Failt ort fein a mhòr-thir bhoidheach, 

Anns an òg-mhios bhealltuinn. H-èitiriri, &c* 

Grian-thir òr-bhuìdh, 's uaine còta, 

9 S froinidh ròs ri h-alltaibh. H-èitirin ? &c. 

Le biadh 's le dibh a' cuir thairis, 

Cha d'theìd Earrach teann orr. H-eitirin, &c* 

"8 ianach, lurach, slios a tulaich, 

$ duilleach 'mullaeh chrann innti H-eitirin, &c. 

A choill gu h-uile fo làn-duilleach, 

3 Si na culaidh-bhàihnse; H-eitirin, &c„ 

? S bainneach, bailceach, braonach glacach, 
Bruachan tachdrach, ailleart, H-eitirin, &c* 

* S lionach, slatach, cuibhleach, breacach, 
Seile ghlas nan samhnan. H.eitìrin, &c, 

Mor-thir ghlan nam bradan tarra-gheal, 

*S airgeadach cuir lann orr'. H«eitirin, &c* 

Tir lan softais, saot o dhonus, 

Gun dad conais dràndain. H-eitirin, &c« 



ffi'è Orain Ghae'lach. 

Seirceach, caidreach, gun dad sladachd, 
Saor o bhraid, 's o anntlachd. H-eitirin, &c. 

9 S àluinn a beinnean, 'sa sraithean, 

3 S èibhinn dath a Gleanntain. H-eitirin, &c. 

Graidhean dhearg a' tàmh mu, fireach, 

Eilid bhiorach, 's mang aic\ H-eitirin, &cc. 

Boc air daradh timchioll daraig, 

*N dèigh a leannain cheann-deirg. H-eitirin, &.c« 

Coilich choille, 's iad ri coilleig, 

Anns an doire chrainntail. H-eitirin, &c 

Cnothach, caòrach, dearcach, braonach, 
Glasrach, raonach, aibhneach. H-eitirin, &c. 

5 S deiltreach, laomach, meiltreach, caoineach, 
A fuinn mhaoineach, leamhnach. H-eitirin, &c fl 

cùbhraidh 'sùthan,'s badach luibhean, 
Ris a bhruthainn ann-teas. H-eitirin, &c. 

3 S feurach, craobhach, luideach, gaolach, 
An tìr fhaolaidh sheànnsail. H-eitiriu, &c 9 

Grian ag eiridh 'g òradh sleibhe^ 

^3 beachan gheug ri srannraich. H-eitirin ? &c* 

Seillein ruadha diogladh chluaran, 

'iS mil ga buain le drandan. H-eitirin, 

3 



Oraifi Ghae'ìaclù %% 

Breac !e sùlas leum a buinne. 

Ruith nan cuileàg greannar. H-eitirÌn, &c 9 

Bàrr gach tolmain fo bhrat gorm-dhearc, 
Air gach borachan alltain. H-eitirin, &c« 

Lusan cùbhraidh mach a' brùchdadh, 
* J S cuid diubh cùl-ghorm bainn-dearg. 
H-eitirin, &c; 

? S ceolar èibhinn bàrr gach gèige, , 

5 S an eòin fein a danns' orr'. H-eitirin, &e a 

Crodh air dàir am bàrr aii fhàsaich*, 

'N fhèoìr nach d'thàs gu cràinntidh. H-eitrin> Scc* 

fS iad ai'r theas a' ruidh le 'm buaraich, 

7 S tè le cuaich gan teann-ruith. H- eitirin^ &Ci 

5 S miosrach, cuàchach, leabàch, luachraeh, 
Dol gu buailidh 's t-sàmhradhi H-eitirin, &x» 

^S ò*nach, ùachdrach, blàthach, chuachdachj, 
Lòn nam buachall anhta; H-eitirÌri, &Cì 

*S ìmeach, gruthach, meogach, sruthach, 

An imirich shubhach, shlàmbach. H-eitmfy &c» 

jDeoch gun tomhàs dol far comhair 9 
Gun aon ghlothar gainntir. 

Heitirin àirin, ùrin o h-o roj 
Heitirin àirin ò r<3, 



17S Orain Ghae'lach. 



Ora n le XJilliam Mac Coinnich* do nwhean 
Chomnich ruaidh mhic fhir na Comraich 



5 S Cianail m' aignc o na mhaduintt, 

- Ghabh mi cead do 'n ribhinn, 

Tì cho-thaitneach riut cha'n fhaic mi 
Ann an dreach no fiamhachd ; 

Bu trìan do m' iòn do bhrìathribh beòii 
A teachd mar cheol a sitb-bhruth, 
i'n t-sheirc atà'nad' bhraighe bàn, 
A thaisg mo ghràdh gu diomhair. 

Ciochan corrach, lìonta soluis, 

Aìr do bhroilieach rè ghlan ; 
Do sheang-shìios fallain mar an eala, 

Na mar chanacb sleibhe ; 
Bas ionmrmmn caoin na'n geal mheur caol^ 

A' dealbh n'an craobh air pèurlain, 
'Stu fialaigh glic 's do chiall gun tig, 

Air diomhaireachd nan rèultan. 

Do bhràighe gle-gheal mar ghath grèine ; 

T aghaidh re ghian mhòthar ; 
Tiunnail t-eug'ais 'stearc re fhaotuin, 

Gur tu rèul na n òighean.; 
Gur bachlach, dualach, casbhui, cuachach, 

T' fhalt ma'n cuairt ann òrdugh ; 
'S ann tha gach ciabh mar fhàin air sniamh, 
gach aon air fiamh an òir dhiubh. 



Orain Ghailach. 



Nighean aingil nan rosg malla, 

'S na'n gruaigh glan tha narach ; 
Dà shùil ghorm mheallach, fo'd chaol mhala, 

S' gach aon a' mhealladh graidh dhiubh ; 
Tha maise ad ghnuis, gun easbhuidh muirn j 

Beul meachair ciuin ni mànran ; 
Do bhriodal caomh, 's do loinn maraon, 

A rinn mo ghaol-sa shàradh. 

Corp seamhaidh bàn, cho-lionas gràdh 

Gach tì a tharadh iul ort ; 
'S ann tha do shnuagh, toirt bàr air sluagh, 

'S tu 'n ainnir shuairce chliuiteach ; 
Do dheas chalpannan ro dhealbhach, 

Gun bhi meanbh na dùmhail ; 
Troigh chruinn chòmhnard dh' fhalbhas mòthar 

Nach dean fèoirn' a lùbadh. 

Cho glan is tù 's neo-shoilleir dhùinn, 

'S mar ghealach thu 'n tùs èiridh ; 
Bèuì tana dearg mùint v? s anail chùbhraidh, 

'S tiùnnail thu do Vènus. 
\S e chrùn do thlachd deud mùirn mar chailc^ 

Air a dlutha ceart ri chèile, 
O' n tig an t-oran, èatrom ceolmhor, 

Mar an smeorach cheitein. 

O fhlath nan dùl tùs rath' fhuair thu, 

Bhi modhail, ciuin gun àrdan ; 
Tha iochd as cliù, as loinn, as mùirn 

Air a ghlaoigh dlù re d' nàdur; 
'S tu air do bhuain a freamh na'm buagh, 

Do 'n trcun fhuil uasail statoil ; 
U fialaidh paìlt ann gniomh san tlachd, 

'S do chiall co-streup ri t àilteachd. 



180 Oraìn GlaeHach. 

Os cionn t àilteachd riàbh cha tàinig 

Gnùis olaimh na Trionaid ; 
Gur soilleir dhùinn, 'n uair rinneadh thu^ 

Nach robh na Dùilin diomhain ; 
IJr ribhin thlà ? s ro rioghail gnà's, 

Do dhìlsin graidh tha lion'ar ; 
A ghèug na m buagh, ge cian mi uait, 

Na gèill-sa chluain luchd mì-ruin. 

Mi cian o d' chaidribh, *s buan dhomh fhaidìd, 

Dh' fhàg sùd m' aigne pianail ; 
psnadh ghna gun fhois gun tamh 9 

A fhrois gach blàth do m' fhion-fhuil ; 
°S e bhrosnaich deoir 's a chlaoidh mo threòix 

An ribhinn òg so thriall uainn ; 
*S tu 's trom a dh' fhàg mi, oigh mo ghràidh 9 

Le d'bhron atà mi cianail. 



Oran le Niaìl MacMhuirich Seanchai Ckhnfi 
Raomill, do MJiac Mhic — Ailein, a Jeonadh iatha 
Sliabh-n t-shiorram, mun d' fJiuair e uaigJmchd 
a bhàis. 

Gur è naigheachd na ciadàin, 
llinn mo chruitheachd a shiaradh,, 
Le liunn dubh, 's le bròn cianail 
Gun cfhrùith è trom air mo chriochaibh, 
Mo sgeul duilich nach iarr mi ur còmhradhe 
Mo sgeul, &c„ 



Craiu Ghaelach* 



181 



M' ulai, m' aighear, is m' aiteas, 
Tha fo bhinn aig fir shasgunn, 
Ar Tighearn' òg maiseach, 
An t-odh ud larla nam bratach, 
Mac an fhir thug dhomh fasga 'nuair b'òg mi. 
Mac an, &c. 

'S truagh gun mise bhi lamh ruit, 
'Nuair a leaga 's bhlàr thu, 
Gu cruaidh curanta laidir, 
Agus spionna nan Gaidheal, 
Nàile dhiolainn do bhàs, dheanainn feòlach* 
Nàiie dhiolàình, &x. 

Ui'st aighearach, èibhinn 
Dhu'ach, ghalanàch, dhèurach, 
Nis o rug ort am beum so, 
'S goirt r'a fhulang ni 's èiginn 
Liuthad fear a tha 'n deigh air Mac-Dho' nuill. 
Liuthad fear, &c. 

Cha 'n è 'n Domhnull sin roimhe^ 
Ach mac sìn Dhomhnuill odh lain, 
Ailein aoibhin an aigheir, 
Urram fèile ; righ flatha, 

Ceannard meaghrèach gu caìtheamh namòr-chuis, 
Ceannart, &c. 

'Nuair a chiaradh am feasgar, 
Gum biodh branndai ga losgadh, 
Fion Frangach ga chosg leibh, 
Coinnlein cèire gan losgadh, 
Sàr Cheann-fcad 1 ihà toirt brosnacha ceoil duibh. 
Sàr Cheami-j &c. 



Oraln Ghae'lach* 



Gum biodh fiodhall ga rùsgadh 5 
Buidheann thaitneach air ùrlar ; 
Piob a 'sgala nan sionnsar, 
Fuaim talla r'a chùl sin, 
lomairt cìileas air chrios cùil nam fear òga. 
Iomairt chleas, &c. 

M' ulaidh m'aighear am fiuran, 
A.n t-Ailean aighearach aoigheil, 
BKa gu macanta mùìnte, 
Dh' fhàs gu h-aigeantach ùiseil, 
Fhuair mi aoibhneas a d' chùirt 'cha be'n dòlum. 
Fhuair mi, 8tc. 

Bu tu m* urram is m' annsachd, 
Gha seinn mi eachdrui do bhàis ort, 
Aig eagal drochd fhàisneachd, 
9 N dùil gum faiceamsa slàn thu, 
Mar a faic gun toir gaelig ni's mò uam, 
Mar a faic, &tc. 

Tha mi sgìth H gun mi ullamh,. 
'S mi 'n diaigh mo chuire, 
Gun dùil ri sud tuille ; 
B'fhearr nach bitheadh na h-urrad, 
O'n là chuala gun chuireadh do leon orh 
O'n la, 



Orairi Ghae'lach* 183 



MARBH-RANN Mhic-ic-Ailein le Nial M ac-Mhuir- 
ich cheudna. 

Och ! a Mhuire mo dhunaidh, 

Thu bhi d' shmeadh air t-uilinn a 
'An tigh mor Mhoirear Drumad, 
Gun ar dùil ri d' theachd tuille, 
Le fàilte 's le furan, 

Dh'fhios na dù'cha da'm buineadh, 
A charaid Iarla Choig-Ulainn, 

'S goirt le Ceannard fir Mhuile do dhiol. 
'S goirt le, &c, 

Dh'fhalbh Domhnull nan Domhnull, 

A's an Raonull a b' òige, 
'S Mac-'ic Alastoir Chnòideart, 

Fear na misniche mòire, 
Dh'fheuch am beireadh iad beo ort, 

Cha ro'n sud dhoibh ach gòrraich, 
Feum cha robh dhoibh nan tòireachd, 

'S ann a fhuair iad do chòmhra gun chlì. 
'S ann a fhuair, &c. 

Mo chreach mhòr mar a thacjiair, 

'S è chuir tur stad air m' aiteas, 
T-fhuil mhòr aiach reachd'ar, 

Bhi air bòcadh a d' chraicionn, 
Gun seol air a casgadh ; 

Bu tu righ nam fear feachda, 
A chum t-onou is t-fhacai, 

'S cha do phiìi thu le geaitachd a nios. 
'Scha do &c. 

0.2 



1S4 



Orain Ghaflach. 



Mo cheist Ceannard Chlann-Raonuill, 

Aig am biodh na cinn-fheadhna, 
Na fir ùr air dheagh fhoghlum, 

Nach iarra de'n t-shaogha), 
Ach aiim agus aodacb, 

Le 'n cuilbheiribh caola, 
Sheasadh fad air an aodann, 

Rini iad sud is cha d'fhaod iad do dhìon f 
Rinn iad, &c. 

'S mòr gàir Ban c|o Chinnidh, 

Q'a a thòisich an iomairt, 
An sgeaì a fhuair iad chuir tiom orr% 

T-fbui) chraobhach a' sileadh, 
'S i dortadh air mhire, - 

Gun seol air a pilleadh, 
Ge d' tha Raonall a d'ionad, 

'S mòr ar calì ged a chinneadh an Righ. 
'S mòr ar, &c. 

'S trom puthar na luaidhe, 

'S goirt 's gur cumhann a buala, 
Nach do ruirh i aii h-nachdar, 

'N uair a dh'ionntrain iad uath thu, 
Thug do mhr^ ; .tir gàir chruaidh asdj 

Ach 's è ordugh a fhuair iad, 
Ceum air 'n aghai le cruadal, 

'S a bhi leantuinn na ruaig air a druim. 
'Sa bhi, &c. 

Dheagh Mhic-Aileiu mhic Tain, 

Cha robh leithid do thighe, 
Ann am Breatunn r'a fhaighinn ; 

Tigb. mor fiughantach, flathail, 



Oraìn Ghae^lach^ 



1S5 



? M bu mhòr sùgra le h-aidhe'.r, 
Bliiodh na h-uaislean ga fchathafeh, 

Rinn iad cuims' air do chaitheamh, 
Ann an toiseach an latjia dol sìos. 
Ann an &c. 



'S iomad gruagach a's brèideach, 

Eadar Uithtst is Sìèite, 
Chuaidh am mugha mu d' dheibhinn, 

Luidh smal air na spèuraibh 
Agus sneachd air na gèugaibh, 

Ghuil èunlaith an t sh^eibhe, 
Q'n là chual iad gun d' èug thu, 

A cheann-uighe nan ceud bu mhorprls. 
A cheann-uighe, &c. 



Gheibht' a d' bhaile mu fheasgar, 

Smùid mhòr, 's cha b' è 'n greadan ; 
Fir ùr agus fleasgaich, 

A' losga fùdair le beadradh, 
Cùirn is cupaichin breaca, 

Pìosan òir air an deiltreadh, 
'S cha b' ann falamh a gh°ì.bht' iad, 

Ach gachdeoch mar bu neartmhoire brìgh, 
Ach gach, &c. 



'S iomad Clogaid a's targaid, 
Agus cloidheamh chinn airgid, 

Bhiodh mar coinneamh air ealachuin, 
Dhomhsa b' a'uhne do sheanchas, 

Ge do b' fharsuing ri leanmhuinn, 
Ann an eachdrui na h- Alba ; 



1S6 Oratn Ghae'lach. 



Raonuill oìg dean beairt ainmeil, 

O'n bu dual duìt o d'leannhuinn mòr-ghniomh. 
O'n bu dual, &c. 

'S cha bu lothagan cliata, 

Gheìbht' ad sfàpuill gam biathadh ; 
Ach eich chmidheacha shrianach, 

Bhiodh do mhiol-choin air iallaibh, 
'S iad a' feitheamh ri fiaghach, 

Ann sna coiremibh riathach, 
B' è mo chreach nach do liath thu, 

M* an d-thainigteachdairge d' iarruidh on Rìgh. 
M 7 an d-thainig, &c. 



AN 



TREAS DUAN 

DE SGEULACHD NA TROIDHE: 

AIR A THIONNDADH 

O GHREUGAIS HOMEIR, 
Gu Gàilig Abraìch. 

LE H.EOBHON MAC LACHAINN. 

Comhrag Phàris cCs Mheneìauìs mu Kelen* 

'N Uair thàirneadh iad air an raon 
Fo iùil nan iaoch bu choltach dealbh, 
Feachd na Tròidhe ghiuaìs 'nan dàil, 
Le comh ghàir, 's le gleadhraich arm. 
Amhuil sgaoth shiùbhlach nan còrr, 5 
Ard 's na neoil a' bodhar fhuaim, 
Thair ghailbhinn na iairg' a' tr \l 
Rc mh spionadh nan doinionn fuar, 
Gu dùthaich naa eilein cian ? 
Chogadh ns an iarniad mheanbh^ lt 
5 



( 138 ). 

Mu'm brùchd iad gu dlùth o'n spèur 
Còmhrag bèumnach nan èug searbh. 
Ghluais na Greugaich fo bhalbh-thosd, 
An trom-fheachd bu shocrach cèum ; 
Gach amam air ghoi! gu h-àr, 
'S gu còmhnadh 'an spàirn nan crèuchd. 

Mar dhòirteas gaoth-deas o sgèith 
Falluing nèul mu chruach nan sliabh, 
'S bochd le fear faire nan trèud, 
'S annsa do'n mhèirleach gu gniomh, 
No 'n daibh thrathdorcha gun rèullj 
Luchd astair fo bheud 's a cheò j 
'S gann a chitear tom no glac 
Fhad 's a shiubhladh clach a dòrn : 
Sin mar dh' èireadh cuartag dhall 
'Ga mosgladh le tatraich bhonn, 
Fo thriàll nan curaidh gun mheang 
Thair' chòmhnard an raoin 'na n deann. 

Air tigh'n fogasg uchd ri uchd, 
Sheasamh air dha thaobh gach feachd : 
'S chunn'cadar air thùs a shlòigh 
Pàris òg bu rìoghail dreach. 
Ri thaobh bha claidheamh nam buadh ; 
Fiubhai 's balg air 'uallach siar, 
Faobh math'ain mu'ghuaillibh àigh, 
'S e gluasad romb 'n bhUr mar dhia. 
Fad-shleagh ga crathadh 's guch làimh 
'S an dà bhàrr de'n stàiilinn chruaidh : 
Gu còmhrag fuileach nam bèum 
Dhùlanaich e Ghrèig 's a sluagh. 

Menelàiis nan lann gèur , 
Ghabh beachd air an trèun 's an uair 
Teachd le fad-cheumaibh romh 'n lòn, 
Gu mòrrach air tùs a shluaigh. 
Mar mhion-acras leòmhainn ghairg 



( 189 ) 

Thacliras ri mòr-chairbh 's a ghleami, 
Utlaiche cabrach nan cròchd, 
No fiadh-ghobhar òg nam beann, 
Spòltaidh e 'n fhaodail Ie ghiall, 
5 S sluigidh sios 'na ceill'chdibh dlùth ; 
'N òigridh 's a chonchairt gun fhèum 
Ga thathunn o bhèul gu 'chùl : 
Sud mar chìt' an Grèugach ùr' 
Air iom'chrith gu dioghailt throm ; 
? S a' charbad, fo armaibh àigh 
Ghrad-tboirleum gu làr an sonn. 

Chunnaìg Paris bu ghlan lìth 
Air thùs chàich an RÌ2;h 'na chrnaidh ; 
Phlosg anam 'an grunnd a chlèibh 
'S theich romh 'n èug air chùl a shluaigh. 
Mar chi buachaille nan gleann 
'S e 'n doimhneachd choilltich nam beann 
Nathair bhreachd-shligneach an tuim 
A saighdeadh air lom le srann; 
Breabaidh e seachad 'na leùm 
Romh n gharg-bhèisd is mìllteach ruinn, 
Fallas fuar air a ghruaidh bhàin, 
Dlùth-chrith air gach cnàimh le h-oillt: 
B' amhuil gn.d theicheach an òig 
Romh 'n Righ mhòr bu stàtoil loinn, 
Air cùl reang a dhìslean gràidh, 
'S gun seachnadh e 'm bàs a thoill. 

Fhuaii Hector an t-uasal deas 
'G èuladh as o' ghreis nam bèum, 
Las corruich a chuim gu dian, 
? S thaosg i 'mach ? sm briathralbh geur' :— 

Fhir bhòidhich bhuig nan diom-buaidh, 
A dh/fhuadach bhàn le saobh-ghlòir ! 
Righ ! nach d'èug mu'ra facas grian, 
Ach gu h-àrraid romh d' ghniomh bròin ! 



( 190 ) 

'S mòr gumb'-fhearr no 'm bosd gun fhèum, 

5 S teicheadh an dèis fògairt fhaoin 5 

Thu nis a t'-ion-bhùirst aig càeh, 

'S a d' bhaìltàmailt do d' luchd eaoiL 

o 

'N uair chunn'cas Paris nan arm, 85 

Chlisg a Ghrèig romh dhealbh an t-shèoid, 

Ach fhuaìr iad thu mach romh 'n àm, 

Cridhe fann, ìs còm gun treòir. 

Am b' amhuil 'o laithibh cian 

? N uair dh'imich thu siar le t-shluagh, 90 

T-àrd-loingeas fo 'n ccmhlan borb 

Th'air ghaill-bhinnean doirbh a chuain ? 

(Bu shealladh ioghnaidh don Ghrèig 

Na 'n srèud air an oitir dhuinn, 

Faicinn fiùbhaidh nan seòl crom 93 

'S an tonn a crònan mu druim.) 

Am b' amhuil t-aigneadh gun chlìth, 

'Triall gu Sparta, tir nan trèun, 

'N uair mheall thu le d' bhriodal cùil 

An òg-bhean a b' ùire gnè ? 100 

Aighear is uaill sud do d' nàmh, 

Dosgainn is gniomh-nàr dhuit fèin, 

Cùis chràdh~lot do t-athair bròin, 

Sgrios a's deoir do d'shlogh gu lèir. 

Dhiùlt thu còmhrag an fhir thrèih, 105 

JVTenelaiis nam bèum bàis ! 

Mu'r diùltadh, dh' aithn 'gheadh do chom, 

Nach faoin cèud chòmbach do mhnà. 

Taicbhe cha dean t-òr-chul rèith, 

Tabhartas Venuis nan gaol, 110 

Do chruit airgid, do sgèimh grinn, 

'N uair shìnear thu 'n sal an raoin. 

'Anmain chrìn nan gniomh neo-ghlic ! 

Mur biodh Tròidh gun sgrid, gun toirt, 

'S cian o'n chaidh air muin do chuirp 115 

Earradh chlach a dhiol do lochd. 



( w ) 

Fhreagaìr Paris a chruth chaoin :— ~ 

('S rughadh nàire sgaoilmu ghruaidh:} 

'S cearr, a bhràthair, ràdh do bheòìl, 

Thoill mi do dhiomb, 'scòir a luadh, 128 

Tha cridhe d' chom-sa mar chruaidh 

Naeh taisich romh fhaathas bhìàr, 

Ruinngheur gu beumannan goirt 

Nach sgithich 'an trod a chràidh. 

Mar thuaidh 'an glaic saoir 'sa choill 125 

A sòlar fiubhaidh da 'luing, 

Cur neart le straillinnean trom 

'S e bruan spealtadh chraobh a ghlirm : — - 

'S, amhluidh leam t-anam'gun fhiamh, 

'S aidichim gur fior do ghlòìr, 139 

Ach na me<is, a laoich, mar thàir, 

Tiodhiac Venuis nan gràdb òir» 

Cha chòir saltairt le diom-brìgh 

Air gibhtean prìseil nan dia ; 

On làirnh tha'n teachd anuas ; 135 

'S beairteas iàd nach cruiasaìch miann. 

? N àill leat mi chòmhrag gun dài! ? 

Thoir caismeachd gun tàinh na sloigh; 

Mis a's Menelaus trèun 

Cogaidh mun chaoin lèig 's mu h-òr. 140 

Bi'dh cath dian air an lotn rèith ; 

'S an laoch leis an èirich buaidh, 

Helen 's a h-earras gu lèir 

Theid dachaidh leis fein mar dhuais* 

Naisgeadh càch ìe càirdeas sìth : 145 

Eugadh a chaoidh strìgìi a's fearg ; 

Comhnuicheadh tuath Thròidh 'nan tir 

Air sgàth fuinn nam mìle sealbh. 

Grèugaich lionmhor nan long luath 

Grad ais'geadh uainn thair sàil 150 



3 



( 192 ) 

Gu h-Argos, tuineadh nan trèun, 
Fonn nan steud 's nan rìbhinn àigh. 

B' èibhinn le Hector a ghiòir ; 
Chèum e gu mòrrach romh 'n fhonn, 
'S le fhad-shleagh tarsuing 'na ghlaic 155 
Ghrab e maomadh feachd nan sonn. 
Shocraich iad uil' air anlòn, 
A grad-thoirt do'n òrdugh gèill ; 
Bheachdaich a Ghrèig am fear mòr 
'S bhrùchd 'na chòmhdhail a dh' aon-bheum, 160 
A'caitheamh mu chòm an t-sheòid 
Fras nan dòirneag 's nan calg gèur, 
Gus an d' èubh an Ceannard àigh 
Agamemnon gràdh nan trèun: — 

Fosadh oirbh a Chlann na Grèig ! 165 
Na tilgibh, fhearuibh nan conn ! 
Hector tha teachd oirn le sgènl ; 
Eisdear ciod is miann do'n t shonn. 

An grad o'rdugh ghabh am feachd 
'An urram do smachd an Rìgh ; 170 
Sheas iad gu leir na'm balbh thoscl, 
'S shiolaidh conbhadhlot gu sith. 

Thuirt Hector, eadar na sloigh : — 
Mean-eisdeadh rium Tròidh 's a Ghrèig ; 
Labhram briathran Pharis òig 1?5 
Ceann-aobhar ar bròin gu lèir. 
Taisgear gach claidheamh 'na thruaill, 
'S leagar gach arm cruaidh air'ìàr ; 
Menelaiis mar-ris fèin 

Ni dèuchainn air rèith a bhlàir : 180 

An lan-fhianuis an da shlòigh 

Imridh iad an còmhrag dian 

Air sgath Helen tùs ar cràidh 

Gèug na mais' is àr-bhuidh ciabh : 

A bhean 's a h-earras mar aoa 185 



( 193 } 

Biodh do'n laoch a choisneas buaidh 5. 

Naisgeadh càch le càirdeas sìth, 

'S èiiga^h a chaoidh strìth a's fuath, 

'N uair chuàla na suinn an ràdh, 

Fad a bhlàir gach bèul bha balbh ; 190 

Dh' èubh fa dheòidh gu h-osgarr'* àrd 

Menelaiis làmh nan arm : — " 

Eisdibh nums' a fhuair an tàir; 
Agramsa labhairt mar chòir ; 
Ormsa dh' imreadh an gniomh nàr 195 
A ghinbènd nan cràdh 's nan gò. 
J S dùil leam nach cian uainn an t-àm 
Thairngeas ar 'n àmhghar gu ceann ; 
Ormsa ghniomhaich Paris, bèud ; 
Leinne dearbhar strèup nan lann : . 200 
An neach sin da 'n dual am Bàs, 
Tuiteadh marbh air an tràigh fhuair : 
Naisgeadh càch le càirdeas sìth; 
'S eugadh a chaoidh strìth is fuath. 
Faighear gu h iobairt tri Uain ' y 205 
Tairgear fear geal duits' a Ghrian \ 
Uainein dubh don Fhonn bhith-bhuan, 
J S uan do dh' Uachdaran pan dia. 
Tlìigeadh Priam nan ciabh glàs, 
'S naìsgeadh e ceangal nam mionn ; 210 
Tha mhic foilleil, eang'bhai cas, 
Fal'chaidh, connspach, leat is leam. 
Mar' sin, cha d'thig iad 'nar dàil 
Mùn tàirear air mionn an Dè. 
'S iomla 'n òige, 's b'iomla riamh, 215 
Luasganach diomhain gun chèill : 
Tha 'n Aois faicleach glic gu h~iùil, 
Air gach taobh tha sùl-bheachd gèur, 

* Loudly, wìth Oscar's lungs. In the Scots dialect there ar 
many vocables thàt refer to the Fingalian heroes and customs, 

R 



( 194 ) 

5 S leir na dh' fhalbh, 's na thig gu crich, 

freagradh i gach ni 'ga rèir. ; 

Chual an slogh le sòlas crìdh ; 
Dhealraich dùil ri, slth 's gach com ; 
Theann iad reang nan steud air phùl 9 
'S thoir leum fo'n airm ùr air fonn. 
Dh' fhuasgladar gach mailleach throm, 
'Sgaoileadar air lom na h-airm. 
An da fheachd bha 'n òrdugh blàir 
'S sleaghan sàithte 'sa chaol-leirg. 

Chuir Hector da mhaor gu luath 
Dh' fhaotuinn uan as a stuaigh mhòir, 
'S a dh'iomchar fios den t-sheann rìgh 
Chum 's gun naisgte 'n t-shìth air dòigh. 
As gu hȈrd chalbhlach nan long 
Ghluais Talthybius bu mkor suim, 
Thoirt uain leis gu Triath nan spèur 
Nach feallar le breig a chaoidh. 

'N sin thùrluing o neamh 'na still 
Gu Helen bu rìomhach ciabh 
A bhan'-dia 'ni 'm bogha frois 
Air fillinnean glas nan nial. 
Mar Laodice nan gaol 
Bha gluasad 's a h aogasg mìn, 
Oigni bu mheasala loinn 
Gu'm b' i sud do chloinn an righu 
Fhuair i Lèug na fèile steach 
Aig a beairt 'an talìa na mùirn, 
r Air uachdar an earraidh shròil 
A fighe nan òr-dhealbh dlùth : 
Mar-ri h-eachdrai dhòinich fèin 
Dheilbh i blàir na Grèig air raon, 
Na dh'fhuiling Tròidh air a sgàth, 
*S uile bhnaidhean cràidh a gnoih* 
Ean-dia luàth nam bogha breac 



(• 195 ) 
Ghaìrm air Helen nan rosg mall :— 
Thigs', a Ghràidh ! 's gum faic do shùil 255- 
Gach ioghnadh 's an f haich ud thall, 
Tròidhich mheamnach nam bras stèud^ 
Is Grèugaich nam màilleach trom, 
Gab' ainnteith gu h-earghlais àir, 
Nis tha tàmh air feirg nan sonn. 260 
Chaidh sìth-chlos aìr blàr nan dèur, 
Fiath air fad 's air lèud an raoin ; 
Ceann gach iìr air earr a sgèith 
'S àrd shleagh sàitht' am feur ri thaobh. 
Paris òg is òrbhuidh dual 26» 
'S Menelaiis nan cruaidh-lann, 
Le 'm fad-ghaithean calgach gèur 
Bheìr garbh dheuchainn euchdach theann : 
Do'n neach ieis an èirich buaidh 
Nì do ghràdhsa 'n luach a dhiol.— 
• Labhair Ban'-dia nan dealbh grinn, 
? S dhùisg 'na h-inntìnn mìle miann. 
Rùn a muinntreach 's a cèud-ghràidh, 
'S na deise 'dh' àraich i n tòs, 
Las mar theine 'n grunnd a clèibh 21$ 
'S bhrùchd le meall-shùil dèur a bhròìn. 
'N uair thilg i mu gnùis gun mheang 
Brat-còmhdaich mar shneachd nan gleann 
Eu ghrad a h-imeachd air lom 
O'n òr-bheairt, 's i osnach, fann. 280 
Dh'fhalbh i gu dubhach 'na tosd, 
Gu fosgladh dhorsan nan Sgiath,* 
'Na cois bha da òg-mhnaoidh mhìn, 
A fhreasdal 's gach ni da riar. 

Shuidh aig àrd-chòmhlaidh nan cliar 285 

* Dhorsan nan Sgiath \#\ tnttvnti vrvXytri. "XxuTx, Iseva, vox 
ylanè Celtica " làmh na sgèithe." Hac ratione nostra subindc 
▼indicabimus, e. g. r^yPio^v, tri-ghlocach, &c. 

R2 



( 1€>6 ) 

Comunn liath nan seanfhear cruinn ; 
W iad sud luchd comhairle 'n Righ 
A dh'fhuasgladh !e brigh gach snuim. 
icetaon 's Priam fein, 
Ucalegonì 's Thjmotes mòr, 
Panthus, Lampus, Clytius gèur, 
5 S deagh Antenor nan sgèum còrr: 
Shuidh iad ri taice mu'n cuairt, 
Aig balla nan stuagh 'sa ghrèin, 
Seann-laoich nach d'imich gu blàr 
Amhosgladh nanàmhghar gèur : 
Ach bha 'n luaidh air gliocas cinn 
Nan aimsir 's nan iinn a thrèig, 
Mar thorman nam fionan-feòir 
'S iad ri ceòl tra-nòin air ghèig. 
Chunn'cas Helen nan òr-chleachd 
*Tighn faisg dhoibh air balla 'n tùir, 
Dh'aidich iad am briathrnibh luath 
Feartan buairidh na Lèig ùir — 
'Nàoidh bliadhna 'g iorghaill nan lann, 
'S mairg a mheas mar ioghnadh dhuinn 
Mu ghaol na finne gun mheang 
Ab' fhearr càil gam facas leinn. 
Liudhad buaidh 'na caoin-chruth seamh 
Cia mòrrach a mèinn, V a fàlbh ! 
Agh nan annsachd thair gach tè. 
Mar bhan'- dia o'nspèur a dealbh. 
Ach ga h-àillidh Seirc nam F adh, 
Siùbhlaidh i thair chuan gun dàil, 
Mu'n dearbh i dhuinne 's d'ar sliochd 
Eiginn chruaidh a's sgrios a's cràdh. 

Dh' èubb Priam i nunn ri thaobh :< — 
Thigs' a Rèull nan ùr-bhean caoin ! 
Faic thall ud a measg nan slògh 
Càirdean t-òige 's do chèud ghaoil. 



( 197 ) 
'S dearbh nach tus 'ar n-aobhar bròin j 
5 S ann a dhòirt oirn corruich Dhè, 
Toil nan Cumhachd buan air neamh 
Stiùir gu'r dùthaich blar nan dèur, 

Ach seall-sa, 's ainmich, Co è 325 
Sud, a dearsadh thair an t-sluagh, 
Am mòr-Ghrèugach laoch'or àrd, 
Imeachd statoil àilli' shnuagh. 
Chi mi roinn ga 'n gairbhe com 
Air an fhonii am measg nan cliar, 3S0 
Ach aon neach cha taobh ris fèin 
'An urram, no 'n cèum, no 'n sgiamh. 
Colg an làn-ghaisgich 'na shùil, 
Mòrralachd 'na ghnùis gun spìd, 
Cha'n fhaca mi shamla riamh ; 335 
Ma sa fior leam, sud an Righ. 

Athair chaoimh-chridhich mo ghaoil ! 
(Thuirt Helen nam maoth-rosg tlàth) 
Romhad 's mòr m'eagall is m' fhiamh, 
Teachd na t-fhianuis ; s leam gur nàr. 340 
Och nan och ! gur truagh nach d'èug, 
Seal mu'n thrèig mi 'm fear a b' fhiùgh ! 
Bràithrean càirdean, dh'fhàg, mi m' dheigh, 
'S chaidh m' aon leanban-fein fo'r cùl. 
tean mi le h-aigneadh neo-ghlic 345 
Ceum do mhic, s'air an toisg chruaìdh j 
Deòir a's bron 'na lorg ga m' chnàmh, 
Gus an tàr dhomh bàs a's uaigh ! 
Faic Mac Atreuis, Righ nan Righ, 
Borb 's na strithibh gèur gu h-iùil ^ 350 
Roimh laithean mianais mo nàr, 
B'e sud bràthair mo cheud Rùin ! , 

Ghlac eibhneas an Sean-fhear liath, 
'S mhol e'n Trìath 'am briathraibh binn 
'S scn' thus', a Mhic Atreuis àigh, 355 

R 3 



i 



f 193 ) 

Leat theid Buaidh 's gach àit' am bi. 
9 S farsuing do rioghachd 's gur fial, 
Slòigh tha cian gun eirich leat ; 
Ge lionmhor na dh'èug 'sa bhlàr, 
Dream gun àireamh 's beò fo d'reachd. 
Ràineas, 's an aimsir a thriall, 
Phrygia, tir namfionain trom, 
Miltean laoch air steudaibh seang 
Chìte'na n làn-ghlèus airfonn. 
Otreus bu cheann-iuil nan trèun, 
5 S Migdon àigh nan èuchd màr Dhia: 
Ghluais mise 'na n taic le m' lòd, 
Gu Sangar nam mòrshruth dian. 
Chog sinn ris a Bhannal gharg, 
? S bha 'n tonn airgid dearg le h-àr : 
Ge b ; ainmeil iad sud gu lèir 
B'fhaoin iad seach na Grèugaich àigh. 

An t ath shealladh thug e 'nunn :• — 
Co sud 's airm air làr an fhuinn ? 
'S lcatha 'ghuaillean 's a chliabh cruinn 
Ge mò 'n Rìgh mar àird 'a chinn ; 
Ri ceannsgal o shlògh gu slògh 
Mar Reithe * garbh rùsgach, mòr, 
'S stàtail sios a's suas a chèum 
A didein nan trèud air lòn. 

Fhreagair Helen nan sùl tlàth, 
(Siolach àluinn Righ nan spèur) 
Sud Ulisses is mòr sium, 
Mac Laertes nan luim gèur. 
Ithaca chre?,£ach nan sgùrr 
Oighreachd dhùchais an fhir thrèin ; 
Air dhulchunn, air dhoimhneachd tùir 
Lion a chliu gach fonn fo'n ghrèin. 



( 199 ) 

Thuirt Antènor bu mhòr brigh : — 
Gg-bhean àillidh ! 's fior do ghlòir : 
B' eòl domhsa, 's an àm a thrèig, 
Ithacus (Ulisses) 'an cèill mar Iòbh. 
Air sgàth do theachdaireachd fèin, 
Thàinig an da thrèun gum theach, 
Menelàtis, lumh nan glèus, 
'S deagh-UIìsses bu ghèur beachd. 
Rinn mi ti-bheatha nan laoch, 
'S ghabh sìnn, a chuiim shaor gun cheal 
'"N" sin bheachdaich mise gu dùr, 
Ciod inntinn a's tùr nam fear. 
'N uair chomh-ghairmte Tròidh gu cùisj 
'S a sheasadh 'sa chuirt na sèoid, 
Bha àirde nan guaillean àigh 
Air taobh Mhenelàiiis mhòir. 
'N uair shuidheadh a sios na suinn 
'N sreith chruinn nan ceannard tric, 
Bha tuilleadh mòrrachd 'an gnùis 
Ithacuis a stiùraidh ghìic. 
'N uair thionnsgaint' am fianuis chàich, 
Air deilbh ràidean nan luim còrr, 
Bhiodh cainnt Mhenelàiiis cruaidh, 
Gearr, tarbhach, gun chuairt gu'n sgòd : 
Bha smachd na h-òig' air an laoch „ 
'Na sgèul cha robh gaoth no bòsd, 
Ach purp grunndoil soilleir saor, 
'O bhèui bu neo-shlaopach glòir. 
'N uair dh' èir'gheadh Ulisses caoin 
Gliocair ab' fhad-sgaoilteach cliù, 
Sheasadh e mannta neo-dhàn, 
'S cha togadh o'n làr a shùil. 
Chìte 'na làimh colbh nam buadh 
Gun ghluasad anunn no nall : 
Shaoilte gum b' oinid gun choni, 



( 200 ) 

No neach fo throm-fheirg a bh'ann. 

Ach 'n uair leigeadh an sonn àigh .425 

A ghuth osgarr' àrd o chliabh, 

Fhroiseadh luath-fhoclan cho pailt 

Ri clèìdeagan sneachd nan sian ; 

Uror, tlàth, 's a chridhe 'steach 

Thèurnadh an reachd feart'or dlùth ; 430 

B' fhior ioghnadh do'n chluais da rèir 

Mar bhrèugnaichte bèum nan sùl. 

Dh' fhiosraich Priam an treas uair:—- 

Cò 'm fear ud is uaimhreach com, 

A ghuaillean mòr garbh 's a cheann 435 

Air àirde o's ceann nan sonn ? 

Fhreagair Helen a bhrait-shròil, 
(Rèull gach òigh a chinn fo 'n ghrèin !) 
Sud dìdein nan Grèugach àigh 
Ajax gaisgeil nan sàr èuchd. 440 
Faic Idomen thall ud siar, 
Lamh 'nam blàr mar dhia nan arm 
Sud timchioll an t-saoi 'nan srèud 
Tiugh theanal nan Crèiteach garg« 
'S tric thug Menelàiis cuilm 445 
'N ar teach-ne do'n laoch le foirm, 
'S e 'g astar o'n dilein chrom, 
Thaìr uchd uaine nan tonn doirbh. 

Mar sin sios, air sgèimh nan gnùis 
Dh' àirmhinn iad o' thùs gu dèis : 450 
Ach tha da bhuachaille chùil 
Nach faic mi 'n reang dluth nan trèun. 
Castor, marcach nan steud luath, 
Pollux, mìlidh bu chruaidh dòrn, 
Clann m' athar, 's mo mhàthar gaoil, 455 
Au da laoch mu nach faoin glòir. 
'N saoil.mi 'n d'fhàgmo bhràithrean grinn 
Lacedaemon, tir mo rùin, 



C 201 ) 

Chum aiseag gu Tròidh air luing 

A measg chàich thair dhruim nan sùgh J 460 

Dh'fhaoidte gun tug cùis is fearr 

Gniomh do laimh nan àrmunn ur ; 

Dh'fhaoidte gun mheas mar spìd 

Dion peathar a mhìll a cliù. 

Labhair i gun fhios nam fàth, 465 
'S iadsan 'na n tìr ghràidh fo'n fhòd, 
? N an suain fo fhuar-ghlaic a bhàis 
Gun chuimhn 'air a bhlar ni 's mò. 

'N sin thriall an luchd gairm xomh'n stuaigh 
Giulan àsuinn nan cruaidh mhionn, 410 
Da uainein a's searrag dhonn, 
Lom-lann fiona brigh an Fhuinn. 
Aig fear dhiu bha geal-mhias mhòr, 
'S na cùirn òir bu dealrach sgiamh ; 
Ghluais e faisg ; b' Idaeus'ainm, 475 
'S so mar ghairm e'n ceannard liath :■— 

A shliochd Laomedoin thrèin ! 
A righ aosmhoir fhèil na Tròidh ! 
Eirich agus lean mo chèum, 
? An èisdeachd do ghairm nan slògh ! 430 
Tha Grèugaich nam mailleach ùr, 
'S Tròidhich nan steud lùth'or, lom, 
A feìtheamh ri d'theachd da 'n còir 
'S gun naisgeadh tu 'm bòidean trom. 
Paris òg, 's an Spartach garbh, 4S5 
Le fad sh T eaghaibh nan calg caol, 
Ni cath air an àilein rèith, 
'S gheibh am Buadhach lèug nan gaol, 
Mar sud, 's a h-earras gu lèir : 
Eugadh 'na dhèigh fuath a's fearg : 490 
Comhnuicheadh tuath Thròidh 'nan tir 
Air scralh fuinn nam mìle sealbh : 
Greugaich lionmhor nan long luath 



( 202 ) 

Grad aìsigeadh uainn thair sàil 

Gu h»Arg©s, tuineadh nan trèun, - 495 

Fonn nan steud, 's nan Ribhinn àigrn 

Chual an Righ le aigneadh ghoirt : 
Dh'iarr e gun gleust' a chuid each ; 
Ghabhadh mu'n òrdugh le toirt, 
9 S bha 'n da steud gu grad fo'm beairt# 5G& 
Dhirich Ceannard bu mhòr aois, 
Tharruing e '11 t-srian gu'n taobh cùil : 
Mar-ris shuidh Antenor garbh 
Shuas air charbad nan dealbh ùr. 
Romh dhorus Baile nan tùr 595 
'Stiuir iad na h-eich chruitheach bhàn, 
'S air teachd gu cruinneadh naa trèuu 
'Nios o'n charbad lèum gu làr. 
Thriall iad gu meadhoin an raoin, 
Tròidh, 's a Ghrèig 'na n srèud gach ta©bh : 5LG 
'Na 'n còmhail sud, ghluais 'na dheana 
Agamemnon Ceann nan laoch. 
Mac Laerteis, bu mhòr cèill, 
Ghreas mar-ris an trèun a nunn ; 
'S chruinnich na maoir-ghairm gu beachd, 515 
'S gun suidhichte reachd nam mionn. 

Mheasgnaich iad am fion 'sa mhèis, 
'S thaom uisg air da laimh nan Rìgh ; 
Tharruing deagh Mhac Atreus sgian 
Chleachd bhi siar air a thruaill ghrinn. 
Ghearr iad bad-mullaich nan uan 32d 
'S roinn na maoir mu chuairt nan cliar : 
'N sin thog Righ na Grèig a làmh 
5 S ghairm gu h-ard le cràbhadh dian : — 

Eisd, a Righ is dealrach glòir ! 
Athair Neamhaidh, mhòir, Bbith-bhuain, 
Dha 'n ionad aoraidh do ghnàth 
Teampull Ida nan àrd chruach ! 



( 203 ) 

A ghrìan a shìubhlas an spèur 

Farsaing rèith o' cheann gu ceann ! 

Aìmhnichean tha triall a ghlinn ! 

5 S a Thalaimh o'n gin gach Clann ! 

A Chumhachdan dubh a Ghruinnd, 

A fhuair smachd o's cionn na dh'èug, 

A phianas luchd brisdeadh mhionn, 

'S gach, Righ a chuir suim 'sa bhrèig ! 

Togaibhs' an diugh fianuis fhior, 

? S biodh bhur neart mar dhion dVn Chòir 

Ma thuiteas an Grèugach àigh 

'S a chòmhrag le Paris òg, 

Helen 's a h-earras gu lèir, 

Glacadh e da 'rèir mar dhuais ; 

*S theid sinne gu 'r dùthaich ghaoii 

Le 'r loingeas thair raon a chuain. 

Mu thuiieas Paris le laimh 

MhenelàiAis a chùil rèith, 

Liùbhraidh na Tròidhich gun dàil 

Helen ghràidh 's a maoin 'na dèigh ; 

locaidh iad ùmhladh do'n Ghrèig 

Eirig nam mi-bhèus a rinn, 

A stiuras cinnich gu reachd, 

\Sa chuimhnichear fad gach linn. 

Mu'r diol Priam 's a chuid mac 

An t-shuim cheart, 's gur leinne buaidh ; 

Cogaidh mi'n so, cian mo rèith 

Gu dìth feuma 'n darna sluaigh. 

An sin, leis an ealtuinn chòrr 
Ghearr e sgòrnain nan tri uan, 
*S chuir sios iad air lom a bhlàir 
Ag anmadaich 'sa spàirn chruaidh. 
Ghrad-imich romh 'n lot an deò, 
S an fhuil bharcach dhoirt mun fheur: 



( 204 ) 

*N sin, thaom iad fion as gach còrn, 
'S rinn ùrnuigh ri sloigh nan spèur.— 

Ard-Righ _nan Cumhachd ud shuas ! 565 
'Sa Fhlaithean tha buan an glòir ! 
Co dhiu cinneach le droch rùn 
A bhrisdeas a mhionn da'n deòin 
Gun ruith glas-eanchaill an cinn 
Mar am fion s' air làr an fhuinn ! 570 
Eiginn nàr da 'm bannal grinn ! 
Bruan-spealtadh an àir da 'n cloinn. 

B' amhluidh sud achain nan slògh, 
Ri h-Iompaire mòr nan nial, 
Ach dhiùlt e 'n t-iarratas faoin, 5ì5 
'S sgap air aodann ghaoth nan sian. 
Labhair 'an sin Priam fòill, 
'S è n trom-bhròn le h-imcheist chruaìdh : — 
Eisdeadh na Tròidhich gu leir 

Is Grèugaich nam màilleach nuadh. 5S0 

Cogadh an da thriadh mu bhuaidh 5 

Ach deantar truas riums am aois : 

Cha'n fhaic an t-shùil sò gu bràth 

Gàbhadh bàsmhor mo mhic ghaoil ! 

Fuilgear' dhomh pilleadh gum' stuaigh ; 5S5 

'S co dhiu sud da ? n duai an t-Eug, 

Dhuitse 's aithn' a Rigìi tha shuas, 

'S do Chùirt naomh bhith-bhuain nan speur ! 

Thuirt an triath ab'aoigheil gnùis, 

'S chuir 's a charbad ùr na h-uain ; 590 

Dhirich e 's shìn srian nan lùb 

Gu taobh-cùil nan crùth-each luath. 

Shuidh Antenor suas ti thaobh 

a bhall chaoin bu liobhaidh snuagh, 

'S mharcaich iad do'n Dùn na'n stjll, 595 

Air inneal bu shlinntreach fuaim. 
'N sin, dh'imich Hector nan conn, 



( 205 ) 

'S deagb Ulisses bu mhaith loinn ; 

Toimhseadar le sreing am fonn, 

'S thilg 's a cheann-bheairt mhìn na croinn 

Dh' fhèuchainn co dhiu sonn airthùs 

Thilgeadh an t-sleagh chiùrrach ghèur : 

An da fheachd ri h-aoradh cruaidh 

'S an lamhan a suas 's a'n speur :— 

A Dhia th' air Ida nan sgùrr ! 
Athair is mò cliù is glòir ! 
Leag thusa dioghaltas ceart 
Air a cheann a dh' fheachd o'n chòir, 
Ceann aobhair cogaidh nam pian 
Iomain sios do dh' ifrinn fhuair ; 
Naisgeadh càch le cairdeas sith, 
'S èugadh a chaoidh strìth a's fuath. 

Sheall Hector a thaobh a chùil, 
'S chrath a cheann-bheairt dhluth le laimh 
Crann Pharis bha' mach an tùs ; 
Sud a chùis a stiùir an dàn. 
Shuidh na làn theanail ma'n fhonn, 
A dli' fhaicinn nan sonn a strìth, 
An taic reang nan crùth-each luath 
'S na'n airm bhreac bu shnuagh'or lìth. 

Chaidh Paris uasal air ghlèus 
Leannan Kèlen nan òr-chuach, 
'S chàì'rich air a ghuaillibh àigh 
An comhdacK de'n stàillinn chruaidh. 
Shìn e na h-osain, 'an tùs 
Mu chalpannan ùr-gheal garbh ; 
Ailbheagan airgid gu lèir 
Dhùin a bheairt bu cheutach dealbh. 
? N sin, cheangail an laoch mu chliabh 
Gòrsaid phrais le h-iallaibh teann, 
Uchd-èideadh Licaoin òig, 
'S cuimt' a fhreagradh an còrr-bhall. 



(. 206 ) 

Chroch e siar ri thaobh o'n blioinn 

Claidheamh rèull-airgiodach grinn ; 

Sgiath chumadail tharbhach throm 635 

Mar dhìdein do chom an t-shuinri. 

Chaidh biorraid bu loinntreach snas 

Mu cheann gaisgich bu mhòr toirt ; 

Gaoisìd chlèideach an eich ghlais~ 

Uaimhreach 'ga crathadh mun dos. 640 

Ghabh e 'n t shleagh chosgraidh 'na ghlaic . 

Bu mhath gu h-iomairt air chieas ; 

'S ghrad chaidh Grèugach nan gniomh bras 

Mar chòmhlath fo arroaibh deas. 

'N uair dhealraich 'na 'n cruaidh na laoich 645 
E' eargblaiseach le fraoch an greann, 
A cèum gu còmhrag romh'n fhonn 7 
Eadar an da shlogh 'nan deann. 
Ghair'snich le bail-chrith gach feachd, 
Air teachd do na gaisgìch dlùth, 650 
Faicinn crathadh nan sleagh trom 
? An garbh-ghlacaibh nan sonn gnù th. 
Thilg Paris le ùile neart 
An t-shleagh * fhad fhaileasach luath j 
Bhuaii e Menelaus trèun, 655 
Air clàr sgeithe nam breac-dhual. 
Ga b'aintheasach buille 'n trèin 
Idir chado ghèill a chruaidh ; 
Ghrad-mhaolaich an leachd a bàrr 
'S thuit an crann air làr gun bhuaidh. • 660 
Dh'eirich air ball le shleagh phrais* 
Sàr-mhac Atreuis nan cath dian, 
Ag ùrnuigh 'o ghrunnd a chrìdh 
Gu'n comradh leis Rìgh nan dia. 

Dioghail mis', Athair nan slògh, fi65 
Dhuit is èol mar fhuair mi tàir : 
Paris a dh' oibrich an gò 



I 



( 207 ) 

Grad-thuiteadh gun deò fo'm làimh, 
Mar shanus buan do gach tir, 
*S gùn oilltich gach linn gu bràth 
Romh'n droch aoidhe 'nochdas foill 
Mar ath-dhiol air caoimhneas gràidh. 
Chuimisich e 'n sin 's thilg 'na deann 
Sleagh bu chlan-dhuatharach crann ; 
Bhuaii i sgiath Pharis le fuaim 
>S thorchuir cliath bu shnuaghar loinn. 
Sgoilt an gèur-iarunn gun bhàigh 
Uchdach phriseil nan sàr-dhealbh ; 
5 S romh 'n lùirich ri taic a chlèibh ; 
Shiubhail trom-ghath nan rèub searbh. 
Chrom Paris le geilt a chorp, 
'S sheachainn e dubh-lòt an Aoig ; 
Ghrad-tharruing an Greugach garbh 
Lann nan rèull airgid o thaobh. 
Le buille thorunnaich thruim, 
Bhuail e* cheannbheairt bu ghrinn bàrr 
Ghliongraich an lann ris a chruaidh, 
5 S thuit 'na bruanaibh soills' air làr. 

Dh'osnaich Mac Atreuis gu gèur, 
'S thog e 'shùil ris an spèur chian : 
Athair Iòbh ! nach goirt a chùis 
Gur tu 's meallt 'an cùirt nan Dia ? 
Dh' earb mi gun dioghlainn mo thàir : 
Thilg mi 'n t-shleagh gun bhàs gun bhèum 
"Bhrismo chlaidheamh loinntreach caoin, 
7 S tha 'n dearg-chiontach saor o bheud ! 

Ghlac e 'n sin le buathadh garg, 
Dos na ceann-bheairt na gharbh-ghlaic ; 
Spion e 'n t-òg a nunn romh 'n fhèur 
Thun nan Greugach le trèun-neart. 
Bha iall bhreac-dhealbhach nan grèis 
A dhaingnich an t-èideadh dlùth, 

S 2 



( 208 ) 

Mu 'sgòrnan maoth seachad siar, 

A chràdh-phianadh an t-shuinn ùir. 

B' fhèumail sud dòn Ghreugach chòrr, 705 

? S chrùinte 'n gniomh le glòir bhith-bhuain, 

Mur bhith Venus nan geal'-ghràdh 

Dh' fhoir gu tràth air 's a chàs chruaidh. 

Bhrisd ise 'n iall righinn theann 

Do leithear feannt' an daimh òig, 710 

Dhluth lean ri laimh thoirteil thraim 

A bheairt chruinn, gu falamh, còs. 

Chuibhlìch e 'm faobh le garhh chuairt, 

'S thilg a suas sa speur le srann, 

Gu dearbh-chairdean a shluaigh fein, 715 

'S ghlac na Grèugaich an t-ur~bhall. 

An t-ath ruathar thug e nunn, 

A lèir-sgrios an t-shuinn le 'chruaidh ; 

Ach theasraig Venus an triath 

'An tiotadh, mar Dhia bith-bhuan. 720 

Dh fhalbh i leis romh 'n fhaìlbhe ghuirm, 

9 S chòmhduich 'an tiugh-chirb de neoil ; 

Thug i steach e 'n lùchairt àigh 

5 S shin gu tlath air uirigh phòsd. 

Sgaoìl i feadh thalla na mùirn 725 

Fàileadh cùrraidh mar dhriùchd nèimh, 

'S thìll i dh' iomchar fios gun dàil 

Do mhnaoidh ghràdhaich nan glan sgèimh, &c. 



( 209 ) 



ProsNUchadh Ghalgacuis, Ceann-feadhna nan 
Gaidheal, 'n uair a bha iad a? dol a chuir Cath ri 
Feachd na Ròimhe. Aìr a chuìr an Gaelic, 

Le P. Macpharlain. 

A m/minntir mo dhùcha agus mo cho-shaighd'eara ! 

'N uair a tha mi toirt fainear an aobhair m'an 
do tharrumg sinn ar claidheannan, agus am feum 
a th' againn air buiile tarbhach a bhualadh, m'an 
cuir sinn a rìs san truaill lad' ; tha mi mothachadh 
dòchas aoibhneach ag èiridh suas 'ara inntinn, 
gum bi air an ìà 'n diugh slighe air a fosgladh 
churn saorsadh Bhreatuinn a thoirt air a h-ais, 's a 
chum cuing sgreitidh tràillealachd na Ròimhe a 
chraihadh dhinn. Tha Ghaeld'achd fhathast saor. 
Cha b' urrainn uile-chumhachd ghramail na 
Ròimhe ar saorsadh a ghlacadh. Ach 's ann a 
mhàin le treubhantas a choimhdear i. Cha'n ion 
duìbh fiuthaìr a bhi agaibh, gun d'thèid sibh as o 
luchd-creachaidh a chinne-daoine trid bàigheal- 
achd. 'N uair a cheannsuichear na dùchanna air 
am fasa ruigheachd, thèid iad an sin air an 
aghaidh dan ionnsuidh-san air an deacaire buaidh 
a thoirt. Agus ma bheir iad buaidh air an tal- 
amh uile, bheir iad a rithist oirp air am feachd 
a chuir gu taobh thall a chuain mhòir, a shealltuin 
nach 'eil fhathast rioghachdan neo-aithnicht' ann, 
air an d'thoir iad ionnsuidh, 's an tabhairt fo chìs 
do dh'iompaireachd na Ròimhe. Oir tha sinn a' 
faicinn, ma mheasar tìr cumhachdach 9 gun tabhaìr 
na Ròimhìch ionnsuidh orra, chionn gu bheil a 
cìosnachadh cliuiteach ; ma tha i neo-ainmeil ati 
gaisge, a chionn gu'm bi a bhuaidh so-fhaotuinn : 
ma tha i saibhjr, tha iad a' teachd le fiuthair ri 

S 3 



( ^IO ) 

eobhartach ; ma tha i bochd, le dèigh air alladh. 
Tha'n àirde n-ear agus an iar, an àirde deas agus 
tuadh, aghaidh na cruinne gu h-iomlan, air an 
sàruchadh le'n cogadh ; tha 'n saoghal m'an iatli 
ghrian ro-bheag arson an gionaich agus an sainnt. 
*S iad fein an t-aon sluagh a chualas riamh a bha 
co dèigheil air rioghachd bhochd ri rioghachd 
shaibhir a cheannsuchadh. 'S coltach gur e 'm 
prìomh-shonas bhi creachadh, a' cogadh, 's a dort- 
adh fola ; *s an Hair a dh' fliàsaicheas iad dùthaicb, 
's nach fàgar duine beo innteis urrainn airm a tho- 
gail nan aghaidh, an sin their iad, gun d' thug iad 
sìth do'n tir sin. ' 

Dh' orduich nàdur fein do na h-uile dhaoinibh, 
gu'm biodh am mnài agus an clann ro-ionmhuinn 
leo. Ach tha dearbh-chinnt aguibhse, a mhuinntir 
mo Dhùcha, gu bheil na fleasgaich air an d' thug- 
adh buaidh air an tarruing air falbh, a dheanamh 
suas feachd na Ròimhe. Tha mnathan, pear- 
aichean, agus nigheana nan daoine a ghèill doibh, 
an darna cuid air an èigneachadh, no air an truaii- 
leadh le seoltachd nan creachadairean an-iochd- 
mhor sin. Tha toradh an dìchill air a shlad, a 
dheanamh suas na cìs a leagadh orra le gionach 
fòirneartach. Tha na Breatunnaich a'cur am mach- 
raichean ; ach tha na Ròimhich cìiìocrach gam 
buain. Tha ar cuirp airan sàruchadh a' deanamh 
oibre dhoibh; agus 's è buillean agustàir am buidh- 
eachas a th'aguinn an co'lorg ar saoithreach. 
Tha iadsan a ruga nan tràillibh, air an ceannach. 
agus air an cumail suas le 'n sealbhadoiribh : ach 
Iha'n tìr neo shonadh so a' toirt duais arson i bhi 
fo dhaorsadh, agus a' beathachadh na h-aitim a 
tha ga toirt ann. Agus 's e ar cuidne de 'n 
ml^i-chliu is lìor chràitiche, a chionn gur iad 



( 211 ) 

muinntir an eilein so is deireannaich a thainig fo'n 
cuing thruaillidh. 'S e am fuath a th' aguinn air 
an-tighearnas, a choireadh is mò a tha brosnuch- 
adh nan an-tighearnan, fòirneartach sin 'n ar 
n-aghaidh. Tha sinn a bhi co fada o bhaile mòr 
ar rioghachd, agus air ar dìon a thaobh nàcluir leis 
a chuan chuisleach uaibhreach a tha gar cuairt- 
eachadh, gar fàgail buaiiteach d' an an-amharuis ; 
oir tha fios aca, gu bheil Breatunnaich air am 
breith le flor ghràdh air saorsadh ; jagus tha iad- 
san a' meas, gur dù dhuinn bhi smaoineach air a 
chothrom a ghabhail, uair no uair-eigin, air sinn 
fein a shaofcadh o'n cuibhrichibh. 

Mar so mo Ghairdean, le sinn abhi air cuir an 
duileachd, agus air ar fuathachadh, mar is eigin 
duinn a bhi, leis na Ròimhich, cha'n ion duinn 
lìuthair a bhi aguinn ri daorsa chuimsich fein a 
mhealtuinn fòdhpa. Cuireatnaid mata,ann anainm 
gach ni tha naomha, agus chum gach ni is caomh 
leinn a dhìon, romhainn, oirp fhoghainteacha thoirt, 
mar an na dh'fhaighinn cliu, air a chuid is lugha 
gu bhi tearuìnte ; mar ann a chumail suas meas 
Bhreatunn, mar is lugha chum ar beatha a dhìon. 
Gia dlù a bha na Brigantich air a chuing a chrath- 

adh dhiubh fo stiùradh boirionnaich ! Loisg 

iad ionad-còmhnuidh Ròimheach : thug iad ionn- 
suidh air na Legionaibh Ròimheach nan campa. 
Mar d- thugadh mar shoirbhich leo orra a bhi 
tuille 's earbsach asdafein, bha'ngnoth a.chcrioch- 
naichte. Agus nach dean sinne, muinntir na 
Gaeltachd, aig a' bheil ar criochan fhathast saor, 
's aig a' bheil an neart gun lughdachadh ; nach 
d'thoir sinn oirp, mo Cho'-shaighdearaibh, air 
caileigin a dheanamh, a nochdas do na creach- 
adairibh coimheach sin, gu bheil aca tuille ri 



( 212 ) 

dheanarnh na bha iad 'am barail, m'an d'thoir iad 
buaidh air an eilean uile ? 

Ach, an diaigh so uile, co iad na Ròimhich 
chumhaehdach so ? Co dhiubh a th' annta dee, 
no daoine bàsmhor mor sinn fein ? Nacli 'eil sinn 
a' faicinn iad ciontach ann am mearachd agus ann 
an laigsinn mar dhaoin eile ? Nach 'eil sìth gam 
fàgail meath-chridheach? Nach 'eil saibhreasgan 
truailleadh ? Nach 'eil iad a' dol gu ana-bharra 
anns na dubhailcibh is duaichnidh ? Agus am faod 
sibh a shaoilsinn gu bheil iadsan a tha comhar- 
raichte ann an dubhailc, sònruichte ann an cruadal 
cuideachd ? Ciod, ma ta, roi bheil eagal oirn ?— ^ 
An innis mi dhuibh an fhirinn, mo Chàirde ? 'S 
ann.a thaobh ar n-eas-aonachd eadaruinn fein, a 
fhuaìr na Ròimhich na h-urrad cheannais oirn. 
Tha iad a' gabhail ciiu dhoibh fein o dhroch ghiul- 
an an naimhdean. Tha iad a' deanamh uaili as 
jia rinn iad fein, agus nan tosd mu na dh' fhaod- 
amaid a dheanamh nan aghaidh, nam biomaid a 
jdh'aàn rùn. Co "e am feachd ainmeil Ròimheach 
.so ? Nach 'eil e air a dheanamh suas le sluagh 
o ioma dùthaich ; cuid is teoniadh air cogadh no 
dream e'de ; cuid ni 's murraiche na chèile air 
cruaidh-chas fhulang ! Tha iad a' fuireach- co'- 
lath am feadh a tha chùis a' soirbheachadh leo. 
Thugaibh ionnsuidh' gliramail orra: sàraichibh 
iad : 's chi sibh gum bi an sm am barrachd eas- 
aonachd nam measg-san, na tha san àm so 'nar 
xneasg-ne. Am faod aon neach a shaoilsinn, 
gum bi daoine o Ghaul, o'n Gearmailt, agus le 
nàire canam è, muinntir Bhreatuinn feìn, atha gu 
nàr mi-chiatach a' co'-aontachadh le ìuchd-spùin- 
rjdh an .Dùcha ; tha mi ràdh, am faod aon neach a 
bharaluchadh gu bheil iad sin axr an cumail ri 



( 213 ) 

cbèile le dìllseachd agus carthannachd ? Cha'- 
n'eil, se eagal, ceangal na sìth nam measg-san. 
Agus an tra sguireas geìlt a dh' oibreachadh air 
inntinn a chumasg mhòr shluaigh sin, bheir iadsan 
a tha 'n dràstà fo eagal, fuath d'an an-tighearnan 
an-iochdmhor. — Tha air ar taobh-ne, gach ni is 
urrairin ar brosnuchadh gu cruadal. Cha'n'eil 
misneach nan Ròimheach, mar ar misneach-ne, air 
a dùsgadh suas le eagal gun tuit ar mnathan agus 
ar clann 'an lamhaibh ar nairnhdean. Cha'n'eiì a- 
thair no rnàthair 'an so aca mar th' aguinne, gu 
masladh a thoirt doibh ma thrèigeas siad iad nan 
sean aois. Cha'n'eil tìr ac' an so gu cogadh as a 
leth. Cha'n'eil annt' ach co'-ehruinneachadh 
suarrach de choigrich, ann an dùthaich, air a bheii 
iad aineolach ; air an gearradh a niach o'n tìr fein, 
air an ioma-dhruideadh a stigh leis a chuan ; agus 
tha dòchas agam, air an toirt thairis dhuinne mar 
chobhartach, gun seol sam bith aca gu dol as. Na 
cuireadh fuaim ainm Ròimheach faitchios oirbh ; 
ni mò a chuireas dealradh lonnrach an òir no an 
airgid air an armachd sgleo air ar sùilibh. Cha'n 
ann le òr, no lè airgiod, a lotar no a dhìonar 
daoine ; ge d' is ann le'n samhuil sin a bhios iad 
nan cobhartach ni's tarbhaiche dhoibh-san a bheir 
buaidh. Thugamaid gu misneachail an aghaidh 
air a phrasgan neo-aontachail so. Gheibh sinn am 
barrachd neart uapa fein. Fàgaidh na Breatunn- 
aich thruaillidh, a tha nam measg, a chuir cùl 
ri leas an dùthcha iad, agus thig iad d'ar n-ionn- 
suidhne. 'Nuair a chuimhnicheas na Gauls air 
an t-saors' a bh'aca romhe so, 's gur iad na Ròimh- 
ich a chuir gan dì i, trèigicìh iadna h-ann-dligh- 
ich sin, agus cuiridh iad le luchd chothachadh na 
saorsadh. Leanaidh na Gearmailtich eisimpleìr 



( tu ) 

muinntir an dùthcha, na Usipii, a dh'fhàg o 
cheann ghoirìd iad. Agus co roimh 'n sin a bhios, 
eagal oirbh ? Beagan de dhaighnichibh air ait 
leth riaruchadh le freiceadan ; beagan bhailtean* 
air an àiteachadh le daoin' air an sàruchadh agus 
air ao claoidh : tha aimhreit a'buadhachadh nam 
measg, a'g èìridh o stràichd an uachdarain, agus 
o cheann-laidiread nan ìochdarano ' Tha air ar 
taobh-ne, armailt a dh'aon rùn ann an aobhar an 
dùthcha, am mnathan, an clann, am pàrantan 
aosda, an saorsainn, agus am beatha. Air cheann 
an fheachd so, tha dòchas agam nach 'eil mi mì- 
mhodhail, 'n uair a their mi gu bheil, Ceann- 
feadhna, a tha ullamh chum gach comas ath'aige 
gh^àthachadh, a rèir mar tha iad, agus gu bheatha 
achuir an cunnart gar treòruchadh gu buaidh 
làraich agus gu saorsadh. 

Cuìream a niscrioch air an earail so, a mhuinntir 
mo Dhùthcha, agus mo Cho'-luchd-saoithreach- 
aidh, le chuir nar cuimhne, gur h-ann ri'r gìulan 
air an latha an diugh a tha ar sìth agus ar saorsadh 
ann an earbsa, no sibh a strìochda do nàmhuid 
stràiceil uaibhreach, leis gach dosguinn a bhios 
na cho'-lorg. 'Nuair ma ta, a thèid sibh an sàs 
annta cuimhnichibh air na daoinibh o'n d'thainig 
sibh. — Agus smaoinichibh air 'ur sliochd fein. 



PYRRHUS AGUS FABRITIUS. 
Air a chuir an gaelig le P. Mac Pharlain. 

Bha coinneamh eadar na Ròimhich agus Pyrr- 
ri'ghMhacedon, muiomlaid chiomach; agus an 
diaigh do Phyrrhus èisdeachd a thoirt do theachd- 
airibh na Ròimhe, thug è Fabritius a leth- 
taobh, agus thuirt è ris mar a leanas, 6 Air do 



( 215 ) 

4 shonsa, a Fhabrìtìus, tha mothachadh agam air 
4 do mhòr-luach : Tha dearbh-chinnt agam gu 
6 bheil thu a d' rogha cinn-fheadhnaidh, agus fior- 
6 fhreagarrach gu bhi air ceann an f heachd ; gu 
£ bheil ceartas agus measarrachd air an dlù- 
4 cheangal ri chèiìe a' d' ghiulan \ 's gu bheil thu 

* gu cothromach air do mheas a'd dhuine fìor- 
4 mhathasach. Ach cha lugha tha do chinnt a- 
< gam a' d' bhochduinnj agus 's eigin domh aideach- 

* adh nach d' rinn am freasdal ceartas riut sa" 
4 chùis so. Chum, ma ta, am mearachd sin a 
6 leasuchadh, (ma ni thu còmhna riumsa gu sìth 
6 urramach fhaotainn,) tha mi ullamh gus na h- 

* urrad òir agus airgid a thoirt duit 's a dh'fhàgas 
4 tu ni 's saibhire na a h-aon de na Ròimhich ; 
4 air dhomh dearbh-fhios a bhi agam, nach fhaod 

* a bheag do chostus righ a bhi ni 's mèasaile, no 
4 na bhuilicheas e chum uireasbhui dhaoine math 
4 a dheanamh suas, a tha trid am bochdainn, air 

* an co-èigneachadh gu'n caithe-beatha bhi neo- 
4 fhreagarrach d'an deagh-bheus. 

Fhreagair FABRITIUS e aìr a mhodh so. 

4 Mu thimchioll ma bhochduinn, fhuair thu flos 

* cinnteach. Cha'n'eil agam do dh' oighreachd, ach 
4 tìgh suarrach, agus mìr beag fearainn, o'm bheil 
4 trid saothair mo lamh, mo chumail suas ag èir- 
4 idh. Ach ma shaoil thu air aon chor, gun do 

* lùghdaich mo bhochduinn mo mheas a'm dhùth- 
4 aich, no gun d'fhàg è neo-shonadh mi, tha 
4 thu fad air do mhealladh. Cha'n'eil cionfatli 
4 agam gearan a dheanamh an aghaidh an fhreas 
4 dail ; tha e buileachadh orm na tha feumail 
4 domh : agus ma tha mi as eug'ais anbharra, tha. 



( 216 ) 

* mi m an ceudna saor o bhi dèigheil orra. Tha 

* mi Jg' aideacha le 'm bi agam, gum bithinn 
*.murrach cobhair air an fheumach, an t-aon ni 

* arson am bheil na daoine saibhir nan diol-far- 

* maid : ach, beag 'srnar tha th'agam, 's urrainn 

* domh caileigin deth a bhuileachadh air cum- 

* ail suas leas mo thìre, agus fòir air mo chàird- 

* ibh. A thaobh urraim, tha muinntir mo dhù- 

* thacha, bochd 's mar tha mi ga m' chuir an co'- 

* leagadh ris an aitim is saibhire : oir cha 'n aith- 

* ne do 'n Ròimh buaidhean aithrigh air a dreuchd- 

* an is àirde ach subhailc agus comas. Tha i gam 
4 òrducha gus na deas-ghnàthaibh is àirde na 

* h-aoradh a fhrithealadh ; tha i 'g earbsa riagh- 

* ladh a feachdrium ; tha i taice a gnothaichean is 

* ro-chudthromaiche rium. Cha'n'eil mo bhochd- 
4 uinn a ìughadacha mo mheas no m' impìdh 
4 an comhairle an t-seanaidh ; tha muinntir na 

* Ròimhe'g am onarachadh, arson na ceart bhoch- 
4 duinn a tha thus a'meas na masladh dhomh : tha 

* iad fiosrach air a choi'-lion.cothrom a bh'agam 
4 ri àm cogaidh gu mi fein a dheanamh saibhir, 
4 gun achmhasan ; tha iad mothachail air m'eud 

* neo-leth-phairteach chum an leas ; agus ma tha 
4 cionfàth gearain agam, 's ann arson a ro-mheud 
4 sa tha iad ga m' mholadh. Cìod ma ta am meas 
' a dh'fhaodas a bhi agam air t-òr no t-airgiod ? 

* Ciod an righ is urrainn a bheag a chuir ri m' 
4 shonus ? Sior ullamh chum gach dleasnas a 
4 bhuineas domh a choilionadh, tha m'inntinn 

* saor o fhein-agartas, agus tha ,mo CHLIU 
« IONRAIC.' 



C R I O C H. 



3